به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، پیوستن قزاقستان به ائتلاف «پکس سیلیکا» (Pax Silica) فراتر از یک اقدام دیپلماتیک نمادین و بریدن روبان است؛ این اقدام در واقع یک سیگنال قدرتمند برای جذب سرمایهگذاری محسوب میشود.
قزاقستان با پیوستن به این ابتکار که تحت حمایت آمریکا قرار دارد و بر پایه زنجیرههای تامین ایمن برای اقتصاد نوین هوش مصنوعی بنا شده، خود را در کانون یکی از مهمترین مبادلات صنعتی جهان قرار داده است؛ مباحثهای بر سر اینکه چه کسی مواد معدنی، انرژی، زیرساختهای پردازشی، دیتاسنترها، نیروی متخصص و ظرفیت تولیدی مورد نیاز برای جهش هوش مصنوعی را تامین خواهد کرد.
بیانیه رسمی قزاقستان به وضوح نشاندهنده این جاهطلبی است. بر اساس این بیانیه، ائتلاف «پکس سیلیکا» کشورهای شریک را حول محور هوش مصنوعی، مواد معدنی حیاتی، نیمههادیها، دیتاسنترها، زیرساختهای انرژی، تولیدات با فناوری پیشرفته، تحقیقات و توسعه استعدادها گرد هم میآورد. قزاقستان نخستین کشور در منطقه آسیای مرکزی است که به این طرح میپیوندد.
«ژاسلان مادیف»، معاون نخستوزیر و وزیر هوش مصنوعی و توسعه دیجیتال قزاقستان، در تاریخ 25 ژوئن سند الحاق و بیانیه مشارکت در فرصتهای هوش مصنوعی را در واشنگتن امضا کرد.
مادیف در این زمینه تاکید کرد: «پشت هر راهحل مبتنی بر هوش مصنوعی، انرژی، مواد معدنی حیاتی، ظرفیت پردازشی، دیتاسنترها، نیمههادیها، استعدادهای مهندسی و زنجیرههای تامین امن نهفته است.»
ائتلاف «پکس سیلیکا» شبکهای از زنجیره تامین است که در آن هر یک از اعضا، بخشی از زیرساختهای صنعتی هوش مصنوعی نظیر تراشهها، انرژی، مواد معدنی، سرمایه، زیرساختهای ابری، تولیدات پیشرفته، همسویی مقرراتی یا نیروی کار فنی را فراهم میکند.
خبرگزاری رویترز این ابتکار را تلاش به رهبری آمریکا برای ایمنسازی زنجیرههای تامین هوش مصنوعی، از انرژی و مواد معدنی حیاتی گرفته تا تولیدات پیشرفته و مدلهای هوش مصنوعی، توصیف کرده است.
حضور قزاقستان در این ائتلاف نشان میدهد که این کشور به عنوان یک گره ارتباطی مهم و بالقوه در زیرساختهای فیزیکی اقتصاد هوش مصنوعی در نظر گرفته میشود.
چرا قزاقستان در پازل «پکس سیلیکا» جای گرفت؟
قزاقستان نه تنها در زنجیره تامین فعلی هوش مصنوعی جایگاه ویژهای دارد، بلکه از ظرفیت بالایی برای گسترش این نقش برخوردار است. همین امر توضیح میدهد که چرا قزاقستان، و نه دیگر کشورهای منطقه، به عنوان نخستین حلقه اتصال آسیای مرکزی به معماری زنجیره تامین «پکس سیلیکا» انتخاب شد.
اداره تجارت بینالملل آمریکا تایید کرده که قزاقستان دارای ذخایر عظیم عناصر خاکی کمیاب، مس، لیتیوم، تنگستن، تانتالوم و سایر مواد ضروری برای فناوریهای نوین و گذار انرژی است. همچنین، سیاستهای کلان آستانه در حال تغییر از صادرات مواد خام به سمت فرآوری با ارزش افزوده و تولیدات پاییندستی است.
در بحث تامین انرژی مورد نیاز برای دیتاسنترهای هوش مصنوعی، قزاقستان از سال 2009 تاکنون پیشگام تولید اورانیوم در جهان بوده و در سال 2025 حدود 40 درصد از تولید جهانی این محصول را به خود اختصاص داد. با روی آوردن مجدد دولتها و شرکتهای بزرگ به سمت تامین برق پایدار و کمکربن، انرژی هستهای بار دیگر به کانون توجهات راهبردی بازگشته است.
علاوه بر این، قزاقستان سابقه اثباتشدهای به عنوان یک شریک تامینکننده منابع برای آمریکا و غرب دارد. غولهای انرژی آمریکا نقش مهمی در مدرنسازی بخش نفت قزاقستان ایفا کردند؛ به طوری که شرکت شورون در سال 2025 استخراج از فاز توسعهیافته میدان نفتی «تنگیز» را با سرمایهگذاری 48 میلیارد دلاری آغاز کرد.
در صنعت هوافضا نیز، کارخانه تیتانیوم و منیزیم «اوست-کامنوگورسک» قزاقستان تامینکننده اصلی تولیدکنندگان بزرگ جهانی از جمله بوئینگ و ایرباس است و مقامات میگویند تیتانیوم قزاقستان تقریباً یکپنجم بازار جهانی تیتانیوم هوافضا را تامین میکند.
لایه جدیدی از همگرایی میان واشنگتن و آستانه
عضویت در «پکس سیلیکا» همچنین در امتداد روند گرم شدن روابط میان آمریکا و قزاقستان در دوران ریاستجمهوری ترامپ ارزیابی میشود. «قاسم جومارت توکایف»، رئیسجمهور قزاقستان، پیش از این کشورش را به عنوان یک شرکتکننده فعال در چندین ابتکار تحت حمایت آمریکا، از جمله «پیمان ابراهیم»، «هیئت صلح» و پروژه «مسیر ترامپ» (TRIPP) معرفی کرده و همزمان، ارتقای مشارکت راهبردی با واشنگتن را مستحکمتر از همیشه خوانده بود.
برای سرمایهگذاران، اعتماد به زنجیره تامین فراتر از زمینشناسی و جاهطلبیهای ملی است؛ این اعتماد به همسویی سیاسی، کانالهای تامین مالی، پیشبینیپذیری قانونی و اطمینان از تابآوری پروژهها در برابر فشارهای ژئوپلیتیک متکی است.
احتمال افتتاح دفتر دائمی «شرکت تامین مالی توسعه بینالمللی آمریکا» (DFC) در قزاقستان، لایه جدیدی به این همگرایی میافزاید. توکایف و «بن بلک»، مدیرعامل DFC، اخیراً درباره همکاری در زمینههای مواد معدنی حیاتی، اتصالات حملونقل، کشاورزی، دیجیتالیسازی و هوش مصنوعی، و همچنین امکان تاسیس دفتر دائمی DFC در قزاقستان بحث و تبادل نظر کردند.
DFC همچنین اعلام کرده است که سرمایهگذاری پیشنهادی این شرکت در بخش مخابرات قزاقستان، از ارتباطات دیجیتال امن پشتیبانی خواهد کرد و فرصتهای قابلتوجهی در حوزههای زیرساخت، انرژی، مواد معدنی حیاتی و کریدور ترانسخزر(کریدور میانی) میبیند.
پیوند برنامههای دیجیتال قزاقستان با زنجیره تامین هوش مصنوعی
ائتلاف «پکس سیلیکا» کاملاً در راستای سیاستهایی است که توکایف سالها برای پایهگذاری آنها تلاش کرده است. وی در نخستین سخنرانی سالانه خود در سال 2019، عبور قزاقستان از اقتصاد متکی به مواد خام را به اقتصاد دانشبنیان، نوآوری و هوش مصنوعی پیوند زد.
این جاهطلبی در سالهای 2023-2024 به یک دستور کار رسمی در حوزه هوش مصنوعی تبدیل شد که شامل همکاری با شرکتها و دانشگاههای جهانی، تاسیس نهادهای جدید، آموزش هوش مصنوعی و استقرار فناوریهای دیجیتال در اقتصاد واقعی این کشور بود.
فشار برای ایجاد زیرساختهای ملموس، به این دستور کار نظارتی و سیاستی وزن میبخشد. توکایف از توسعه ظرفیتهای ابررایانهای، دیتاسنترها و خطوط فیبر نوری شرق-غرب (از جمله اتصالات ترانسخزر) حمایت کرده تا قزاقستان را به یک کریدور دیجیتال میان اروپا و آسیا تبدیل کند.
طرح احداث «دره دیتاسنتر» در شهر «اکیباستوز»، روشنترین نماد این استراتژی است. این مجتمع شامل یک پردیس پردازشی هوش مصنوعی با پشتوانه تامین انرژی است که شرکتهای بزرگمقیاس (هایپراسکیلرها)، ارائهدهندگان خدمات ابری و سرمایهگذاران زیرساختی را هدف قرار داده است.
توافقات اخیر با شرکتهای انویدیا (NVIDIA) و فایربِرد (Firebird) به ارزش بالغ بر 10 میلیارد دلار، به این پروژه اعتبار عینی و عملی بخشیده است.
کاهش ریسک برای سرمایهگذاران خارجی
عضویت در «پکس سیلیکا» یک معماری سیاستی را در اختیار سرمایهگذاران قرار میدهد که از طریق آن میتوانند معاملات را تامین مالی کرده، بیمه کنند و توجیهات لازم را به کمیتههای ریسک سازمانی، هیئتمدیرهها و آژانسهای مالی بخش عمومی ارائه دهند.
اکنون پروژههای مستقر در قزاقستان، به عنوان مثال در بخش فرآوری مواد معدنی، دیتاسنترهای متصل به شبکه پایدار، فیبر نوری امن، زیرساختهای مخابراتی یا فناوریهای نوین معدن، به جای آنکه صرفاً یک ریسک در یک بازار نوظهور پیچیده تلقی شوند، به عنوان بخشی از توسعه زنجیره تامین هوش مصنوعیِ همسو با آمریکا تعریف میشوند.
این امر منطق توجیه سرمایهگذاری را دگرگون میکند؛ زیرا هیئتمدیرهها میتوانند از استدلال امنیت ملی استفاده کنند، DFC و آژانسهای اعتبار صادراتی میتوانند از نقشه بخشهای سازگار با ماموریتهای خود بهره ببرند و شرکتهای فناوری میتوانند با آرامش خاطر بیشتری پروژههای خود را در مسیر زنجیره تامین پیش ببرند. هرچند این پروژهها همچنان با ریسکهای اجرایی و ژئوپلیتیک مواجهاند، اما توجیه و جذب سرمایه برای آنها پس از انجام اعتبارسنجیها بسیار آسانتر خواهد بود.
این منطق تامین مالی به قدرت مانور حاکمیتی قزاقستان نیز بستگی دارد. در آسیای مرکزی، سرمایهگذاران فراتر از شرایط زمینشناسی و دسترسی به انرژی را ارزیابی میکنند. مزیت قزاقستان این است که مقیاس، پایگاه منابع، سابقه سرمایهگذاریهای غربی و برد دیپلماتیک لازم برای پشتیبانی از پروژههای همسو با آمریکا را داراست. از منظر امنیت زنجیره تامین، قزاقستان میتواند مواد معدنی، انرژی و زیرساختها را در محیطی باثبات برای سرمایهگذاری بلندمدت ارائه دهد.
آزمون اصلی؛ اجرا و عملیاتیسازی
«پکس سیلیکا» استدلال محافل معدنی و انرژی مبنی بر اینکه قزاقستان پتانسیل صعود در زنجیره ارزش جهانی را دارد، تقویت میکند. «وسلی مونتیرو» از موسسه اساندپی گلوبال انرژی، اخیراً اعلام کرد که قزاقستان مسیری معتبر برای حرکت از رده دوم معدنکاری جهان به سمت ردههای برتر در اختیار دارد. «پکس سیلیکا» با قرار دادن قزاقستان در یک معماری زنجیره تامین طراحیشده برای اقتصاد صنعتی آینده، لایه جدیدی به این استدلال میافزاید.
واشنگتن پیش از این بخشی از این مسیر را هموار کرده است. مشارکت DFC کانالهای بالقوه بیمه و تامین مالی را اضافه میکند و دستور کار مشترک آمریکا-قزاقستان به شرکتها دلیل روشنی برای بررسی پروژهها در این کشور میدهد.
پیوستن به این ائتلاف به خودی خود هیچ پروژهای را سودآور نمیکند، اما از یک منطق سرمایهگذاریِ موجود پشتیبانی میکند و این نویدبخش آغاز مرحله بعدی جذب سرمایهگذاری مستقیم خارجی در آستانه است. در منطقهای که بیش از پیش توجه واشنگتن، پکن، اروپا و کشورهای حاشیه خلیج فارس را به خود جلب کرده، این اتفاق به قزاقستان ادعای منسجمتری برای میزبانی از موج بعدی سرمایهگذاریهای صنعتی میبخشد.
انتهای پیام/