خبرگزاری تسنیم ـ حجت الاسلام مهدی رضاوش*؛ در فرهنگ عمومی، واژه «انتقام» معمولاً با خشم، کینه و واکنشهای احساسی گره خورده است؛ اما در ادبیات دینی و بهویژه در فرهنگ عاشورا، خونخواهی معنایی بسیار عمیقتر و متعالیتر دارد. هنگامی که شیعه در دعای ندبه با سوز و اشتیاق زمزمه میکند: «أین الطالب بدم المقتول بکربلا؟»؛ کجاست آن خونخواهِ شهید کربلا؟، سخن از یک انتقام فردی یا قبیلهای نیست، بلکه سخن از مطالبه عدالت، احیای حق و برچیدن بساط ظلم از پهنه تاریخ است.
حادثه عاشورا تنها یک جنایت تاریخی نبود که در سال 61 هجری رخ داده و پایان یافته باشد. عاشورا نقطه تقابل دو جریان دائمی در تاریخ بشر است؛ جریان حق و جریان باطل. از این منظر، خون امام حسین(ع) تنها خون یک انسان مظلوم نیست، بلکه نماد همه حقهای پایمالشده، عدالتهای فراموششده و ارزشهای قربانیشده در طول تاریخ است. به همین دلیل خونخواهی آن حضرت نیز به معنای زنده نگه داشتن آرمانهای او و مبارزه مستمر با هر شکل از ظلم و انحراف خواهد بود.
در فرهنگ جاهلی، خونخواهی غالباً به چرخهای از خشونت و انتقامهای متقابل منجر میشد. یک قتل، قتل دیگری را در پی داشت و جامعه در گرداب کینههای بیپایان فرو میرفت. اما اسلام این مفهوم را از سطح احساسات فردی به افق عدالت الهی ارتقا داد. قرآن کریم قصاص را برای جلوگیری از گسترش ظلم و حفظ حیات جامعه تشریع کرد و در عین حال عفو و گذشت را نیز به عنوان فضیلتی بزرگ معرفی کرد. در چنین بستری، خونخواهی حسین بن علی(ع) نیز نه برای ارضای خشم، بلکه برای تحقق عدالت و احیای حقیقت معنا پیدا میکند.
یکی از مهمترین جلوههای این مفهوم در اندیشه مهدویت دیده میشود. در روایات اسلامی، یکی از القاب حضرت مهدی(عج)، «الطالب بدم الحسین» است؛ یعنی کسی که خونخواه امام حسین(ع) خواهد بود. این تعبیر به روشنی نشان میدهد که قیام جهانی موعود، صرفاً یک حرکت سیاسی یا نظامی نیست، بلکه ادامه نهضت عاشورا و تکمیلکننده اهداف آن است. گویی تاریخ از کربلا آغاز شده و تا ظهور ادامه مییابد؛ مسیری که در آن حق مظلومان از ظالمان گرفته خواهد شد و عدالت بر سراسر جهان سایه خواهد افکند.
از این منظر، هر منتظر حقیقی در صف خونخواهان حسین(ع) قرار دارد. خونخواهی در اینجا به معنای نفرتپراکنی یا خشونتطلبی نیست؛ بلکه به معنای حساسیت در برابر ظلم، دفاع از مظلوم، ایستادگی در برابر فساد و تلاش برای برپایی جامعهای مبتنی بر عدالت است. کسی که در برابر ستم سکوت میکند، هرچند بر مصائب عاشورا اشک بریزد، هنوز فاصله زیادی با فرهنگ حقیقی خونخواهی حسینی دارد.
جامعه امروز نیز بیش از هر زمان دیگری به فهم درست این مفهوم نیازمند است. در جهانی که ظلم، اشغالگری، تبعیض و بیعدالتی در اشکال گوناگون ادامه دارد، پیام «این الطالب بدم المقتول بکربلا» همچنان زنده و راهگشا است. این ندا، دعوت به انتقام کور نیست؛ دعوت به مسئولیتپذیری تاریخی است. فراخوانی است برای آنکه انسان در هر جایگاه و هر عصر، خود را در برابر حق و باطل بیتفاوت نبیند.
خون امام حسین(ع) در منطق شیعه، چراغی برای هدایت انسانهاست و خونخواهی او، تلاش برای روشن نگه داشتن این چراغ. اگر عاشورا روز فریاد «هیهات منا الذلة» بود، انتظار نیز روزگار پاسداری از همان فریاد است. به همین دلیل، خونخواهی حسینی نه یک حادثه گذرا، بلکه یک فرهنگ ماندگار است؛ فرهنگی که انسان را از تماشاگر تاریخ بودن خارج میکند و او را به کنشگری در مسیر عدالت و حقیقت فرا میخواند.
امروز نیز هر گامی در مسیر مبارزه با ظلم، هر تلاشی برای دفاع از مظلوم و هر اقدامی برای احیای ارزشهای الهی، پاسخی عملی به آن پرسش بزرگ دعای ندبه است: «أین الطالب بدم المقتول بکربلا؟»؛ زیرا خونخواهی حسین(ع)، پیش از آنکه یک شعار باشد، یک مسئولیت تاریخی و یک رسالت تمدنساز است.
*استاد حوزه علمیه
انتهای پیام/