به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، دولت ازبکستان یک برنامه راهبردی 4.2 میلیارد دلاری در حوزه مواد معدنی حیاتی را در کانون سیاستهای صنعتی خود قرار داده است. تاشکند در قالب این طرح تلاش میکند تا ظرفیتهای معدنی بهجامانده از دوره اتحاد جماهیر شوروی را به زنجیرههای تأمین مدرن و تولید محصولات با ارزش افزوده بالا متصل کند.
این کشور که سالها به عنوان صادرکننده فلزات و مواد معدنی خام شناخته میشد، اکنون در چارچوب برنامهای که در 15 ژوئن به تأیید «شوکت میرضیایف» رئیسجمهور ازبکستان رسید، تمرکز خود را بر توسعه بخشهای پالایش، تحقیق و توسعه آزمایشگاهی، تربیت نیروی کار ماهر و تولید کالاهای صنعتی نهایی معطوف کرده است.
نقشه راه 2026-2030؛ خروج از پیله خامفروشی مواد استراتژیک
این برنامه جدید پنجساله (2026-2030) شامل 120 پروژه ساختاری است و هدف آن افزایش بازدهی تولید مواد معدنی حیاتی به 1 میلیارد دلار تا سال 2028 و 2 میلیارد دلار تا سال 2030 است.
فاز نخست این طرح که برای سال جاری میلادی برنامهریزی شده، شامل 12 پروژه به ارزش 166 میلیون دلار است که تولید عناصر با خلوص بالا نظیر سلنیوم، تلوریوم و رنیوم را هدف قرار میدهد. این فاز همچنین شامل تولید 21 محصول جایگزین واردات، از جمله قطعات خودرو با فناوری متالورژی پودر و اسید سولفوریک خواهد بود.
همزمان با این رویداد، پنجمین مجمع بینالمللی سرمایهگذاری تاشکند با حضور فعال سرمایهگذاران خارجی برگزار شد. میرضیایف از این فرصت برای تبیین اصلاحات گسترده اقتصادی کشورش استفاده کرد و در سخنرانی افتتاحیه خود گفت: «ما همواره به روی سرمایهگذارانی که علاقهمند به همکاری با ازبکستان هستند باز هستیم و برای یک شراکت برابر و متقابلاً سودمند آمادگی کامل داریم.»
وی همچنین از طرح تاسیس «مرکز مالی بینالمللی تاشکند» با نرخ صفر درصد برای مالیات بر سود، مالیات بر ارزش افزوده، مالیات بر دارایی و عوارض گمرکی رونمایی کرد.
تغییر پویایی پدیدههای جهانی و فرصتطلبی تاشکند در بازار انرژی
موضوع مواد معدنی حیاتی، تمرکز ویژهای به اهداف سرمایهگذاری ازبکستان بخشیده است. خریداران جهانی اکنون به دنبال زنجیرههای تأمینی هستند که وابسته به چند قطب فرآوری انحصاری نباشند؛ از سوی دیگر، کشورهای غنی از منابع نیز مایلند ارزش افزوده این فرآیند را در داخل مرزهای خود حفظ کنند.
ازبکستان تلاش میکند با اتکا به فلزاتی که در حال حاضر تولید میکند، بهویژه تنگستن و مولیبدن، و همچنین مواد ارزشمندتر مورد استفاده در صنایع الکترونیک، هوافضا، تجهیزات انرژی و تولیدات پیشرفته، وارد این بازار راهبردی شود.
شرکت دولتی «مجتمع متالورژی تکنولوژیک ازبکستان» (TMK) بازوی اصلی دولت در پیشبرد این اهداف است. این شرکت اعلام کرده که سبد داراییهایش شامل تنگستن، مولیبدن، رنیوم، گرافیت، سلنیوم، تلوریوم، لیتیوم، نیکل و کبالت است. مدل عملیاتی این شرکت بر پایه زنجیره «معدن-فلز-بازار» استوار است، به این معنی که تمام مراحل از استخراج تا فرآوری و عرضه به خریداران را شامل میشود.
بسته مصوب 15 ژوئن جزئیات عملیاتی بیشتری را به این مدل افزوده و نشان میدهد ازبکستان فراتر از تولید کنسانتره و محصولات نیمهساخته، به دنبال تولید پودرهای فلزی، آلیاژها، میلهها، سیمها و قطعات صنعتی نهایی است.
«چیرچیق»؛ قطب جدید تحقیق و توسعه متالورژی در منطقه
دولت ازبکستان در نظر دارد شهر «چیرچیق» در شرق تاشکند را به مرکز ثقل این برنامه تبدیل کند. طرح توسعه پارک فناوری «فلزات آینده» و احداث یک مرکز بزرگ تحقیق و توسعه در این منطقه کلید خورده است. این سایت برای حمایت از استارتآپها، تجاریسازی تحقیقات کاربردی و تولید فلزات با خلوص بالا طراحی شده است.
همچنین یک آزمایشگاه نانوآنالیز پیشرفته در این مرکز احداث خواهد شد که در زمان بهرهبرداری کامل، ظرفیت بررسی روزانه 1000 نمونه را خواهد داشت. مقامات تاشکند میگویند این آزمایشگاه میتواند نیاز کشور به واردات خدمات تحلیلی به ارزش 6.5 میلیون دلار را رفع کرده و خود سالانه 4 میلیون دلار درآمد ارزی از طریق صادرات خدمات ایجاد کند.
این رویکرد علمی، خطرات ناشی از سرمایهگذاری را برای شرکای خارجی کاهش میدهد؛ چرا که پروژههای معدنی بزرگ فراتر از ذخایر طبیعی، به ارزیابیهای استاندارد بینالمللی و روشهای فرآوری پایدار نیاز دارند.
این اقدامات در شرایطی صورت میگیرد که تقاضای جهانی به نفع پتانسیلهای ازبکستان در حال حرکت است. بر اساس گزارش سازمان تجارت و توسعه سازمان ملل (آنکتاد)، پیشبینی میشود تقاضا برای لیتیوم بین سالهای 2024 تا 2040 حدود 353 درصد و برای گرافیت 131 درصد افزایش یابد که این امر بخشهای انرژی تجدیدپذیر، باتری خودروهای الکتریکی و نیمههادیها را مستقیماً به منابع آسیای مرکزی وابسته میکند.
ورود آمریکا به شطرنج معدنی آسیای مرکزی و رقابت با رقبا
افزایش فزاینده این تقاضای جهانی، پای واشنگتن را نیز به شکل جدیتری به آسیای مرکزی باز کرده است. در ماه فوریه، آمریکا و ازبکستان یک چارچوب سرمایهگذاری مشترک برای اکتشاف، استخراج و فرآوری امضا کردند.
در ادامه این روند، در 16 ژوئن، موسسه مالی توسعه بینالمللی آمریکا (DFC) با همکاری اگزیمبانک (EXIM Bank) و مقامات ازبک، «پلتفرم سرمایهگذاری مشترک آمریکا و ازبکستان» را در تاشکند راهاندازی کردند. این پلتفرم بر حوزههای انرژی، زیرساخت، مواد معدنی حیاتی و لجستیک تمرکز دارد. «بن بلک»، مدیر اجرایی DFC، منطقه خزر را یکی از استراتژیکترین کریدورهای اقتصادی جهان نامید.
علاوه بر این، «لزیز قدرتاف» وزیر سرمایهگذاری، صنعت و تجارت ازبکستان در مجمع تجاری دوجانبه، پیشنهاد تاسیس یک منطقه اقتصادی ویژه منحصر به شرکتهای آمریکایی را مطرح کرد.
ازبکستان همچنین قوانین داخلی خود را بهبود بخشیده است؛ به طوری که قانون جدید خاک و زیرسطحی از 2 فوریه 2025 با حمایت بانک اروپایی بازسازی و توسعه (EBRD) اجرایی شد تا امنیت مجوزها و حلوفصل اختلافات حقوقی را برای سرمایهگذاران تضمین کند.
اصلاحات ساختاری و چالش تبدیل تفاهمنامهها به کارخانههای عملیاتی
اگرچه گامهای اولیه مانند آموزش سیستم دوگانه با همکاری دانشگاه فنی دولتی تاشکند آغاز شده، اما تاشکند برای موفقیت 120 پروژه خود همچنان با چالش تأمین نیروی متخصص مواجه است.
سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) تأکید دارد که ازبکستان یازدهمین ذخایر بزرگ مس جهان را داراست، اما چالش اصلی آن، تبدیل این تفاهمنامهها و بیانیهها به کارخانههای فعال روی زمین است.
خریداران بینالمللی پیش از عقد قراردادهای بلندمدت، به تضمینهای پایداری زیستمحیطی و خلوص دقیق محصولات نیاز دارند. بسته 4.2 میلیارد دلاری تاشکند فعلاً یک نقشه راه است، اما موفقیت آن در ماههای آینده، وزن ژئوپلیتیک ازبکستان را در بازار جهانی انرژی تغییر خواهد داد.
انتهای پیام/