به گزارش خبرگزاری تسنیم از قم، ماه محرم، تنها فصل اندوه نیست؛ فصل فهم تاریخ است. ماهی که در آن، بزرگترین پارادوکس تاریخ اسلام در برابر دیدگان انسان قرار میگیرد: چگونه ممکن است کسی در اوج مظلومیت باشد و در عین حال در نهایت اقتدار بایستد؟
چگونه میتوان همه ابزارهای ظاهری قدرت را از دست داد، اما صاحب بزرگترین پیروزی تاریخی شد؟
راز ماندگاری کربلا شاید در جمع میان «مظلومیت» و «اقتدار» نهفته باشد. امام حسین(ع) در روز عاشورا از منظر موازنههای مادی در اقلیت بود؛ اما از منظر حقیقت تاریخی، او معمار یکی از بزرگترین پیروزیهای وجدان انسانی شد. قدرت او نه در شمار سپاهیان، بلکه در استقامت بر حق و در توانایی تبدیل رنج و اندوه به معنا و حقیقت بود. از همین روست که عاشورا تنها روایت یک شهادت نیست؛ روایت ظهور «مظلوم مقتدر» در تاریخ است.
محرم امسال برای ما ایرانیان، رنگ و معنایی ویژه دارد. این ایام در حالی فرارسیده که کشورمان، دورهای حساس از تاریخ معاصر خود را پشت سر گذاشته است؛ دورهای که در آن هم طعم تلخ تهدید و جنگ را چشیده و هم تجربهای تازه از مقاومت، انسجام و بازسازی قدرت و اقتدار ملی را از سر گذرانده است. ایران امروز، پس از فراز و فرودهای جنگ و پس از آزمونهای دشوار دیپلماسی و توافق، در نقطهای ایستاده که بیش از هر زمان دیگری میتواند مفهوم «مظلوم مقتدر» را درک کند.
در جهان معاصر، ملتها گاه ناگزیرند همزمان با دو تصویر زندگی کنند؛ تصویری که دیگران از آنان میسازند و تصویری که حقیقت تاریخی آنان را شکل میدهد. ایران در دهههای اخیر بارها در معرض فشارها، تحریمها، تهدیدها و روایتهای یکسویه قرار گرفته است. این تجربه، چهره ای از مظلومیت تاریخی را در حافظه جمعی ایرانیان برجسته کرده است. اما در کنار این واقعیت، حقیقت دیگری نیز وجود دارد: ملتی که توانسته در برابر امواج سهمگین بحرانها ایستادگی کند، ظرفیتهای خود را بازسازی و انسجام ملی خویش را حفظ کند، تنها «مظلوم» نیست؛ بلکه «مقتدر» نیز هست.
اقتدار، پیش از آنکه در زرادخانهها یا شاخصهای اقتصادی متجلی شود، در روح و جان یک ملت شکل میگیرد. ملتی مقتدر است که در لحظات دشوار، به جای فروپاشی، به هم نزدیکتر شود؛ به جای نفرتپراکنی، سرمایه وحدت را افزایش دهد؛ و به جای فراموشی تاریخ، از آن برای ساختن آینده الهام بگیرد. یکی از مهمترین دستاوردهای دوران پساجنگ و پساتوافق، آشکار شدن همین ظرفیت ملی بود؛ ظرفیتی که نشان داد فراتر از اختلافات سیاسی و سلیقهای، لایهای عمیق از همبستگی تاریخی در جامعه ایرانی وجود دارد.
از این منظر، محرم امسال تنها یادآور حادثهای در قرن نخست هجری نیست؛ بلکه فرصتی است برای بازخوانی یک الگوی تمدنی. کربلا به ما میآموزد که مظلومیت اگر با کرامت، آگاهی و استقامت همراه شود، به سرچشمه اقتدار تبدیل میشود. این همان درسی است که ملتها را از قربانی صرف بودن نجات میدهد و آنان را به کنشگران تاریخ بدل میکند.
ایران امامحسینی، ایرانی است که نه از رنجهای خود غافل میشود و نه در رنج متوقف میماند. این ایران، تاریخ را تنها برای سوگواری نمیخواند؛ بلکه آن را برای شناخت مسئولیتهای امروز خویش بازخوانی میکند. در چنین نگاهی، عاشورا تنها خاطرهای مقدس نیست؛ بلکه معیاری است و سنجه ای است برای فهم نسبت ما با حقیقت، عدالت، عزت و وحدت ملی.
شاید مهمترین پیام محرم امسال همین باشد: ملتها زمانی بزرگ میشوند که بتوانند میان زخم و قدرت، میان رنج و امید، و میان مظلومیت و اقتدار، پیوندی معنوی برقرار کنند. عاشورا دقیقاً روایت چنین پیوندی است. امام حسین(ع) نشان داد که شکست ظاهری میتواند به بزرگترین پیروزی تاریخی تبدیل شود و مظلومیت میتواند سرچشمه اقتداری شود که قرنها بعد نیز الهامبخش ملتها باشد.
در آستانه این محرم، ایران نیز در آیینه کربلا میتواند چهرهای از خویش را بازشناسد؛ چهره ملتی که دشواریها را تجربه کرده، اما از پا ننشسته است؛ ملتی که هزینه داده، اما هویت خود را حفظ کرده است؛ و ملتی که میکوشد در جهان پرآشوب امروز، هم صدای مظلومیت خویش را حفظ کند و هم بنیانهای اقتدار خود را استوارتر سازد.
این همان معنایی است که محرم را از یک مناسبت تاریخی،مذهبی فراتر میبرد و آن را به درسی برای امروز ما و دیگر ملتهای جهان تبدیل میکند: درس «مظلومِ مقتدر»؛ درسی است که از کربلا آغاز شد و همچنان در وجدان ملتهای زنده، از جمله ایران امامحسینی، جاری است.
یادداشت از: حجتالاسلام دکتر بهمن اکبری، رایزن فرهنگی سابق ایران در کشورهای تانزانیا، ازبکستان و عمان
انتهای پیام/