به گزارش خبرگزاری تسنیم از بجنورد٬ در شرایطی که دغدغههای محیطزیستی به یکی از مهمترین اولویتهای توسعه در کشور تبدیل شده، نگاه مسئولان به این حوزه بیش از گذشته بر ضرورت همافزایی، آموزش عمومی و مسئولیتپذیری دستگاهها متمرکز شده است. آنچه امروز در گفتوگوها و تصمیمگیریهای مدیریتی بیش از هر چیز به چشم میآید، این است که حفاظت از محیطزیست دیگر یک موضوع حاشیهای یا صرفاً تخصصی نیست، بلکه به یک وظیفه عمومی و حاکمیتی بدل شده است.
طاهر رستمی معاون سیاسی استاندار خراسان شمالی با تأکید بر همین رویکرد، صراحتاً اعلام کرده است که تمامی دستگاههای اجرایی باید در طرحها و فعالیتهای خود، ملاحظات زیستمحیطی را جدی بگیرند و از همه ظرفیتها برای صیانت از این میراث ارزشمند بهره ببرند. این نگاه، نشاندهنده تغییر رویکرد از اجرای صرف برنامهها به سمت توسعهای است که با حفظ منابع طبیعی و کاهش آسیبهای زیستمحیطی همراه باشد.
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر آشکار میشود که بدانیم تهدیدهای زیستمحیطی، فقط به یک منطقه یا یک دستگاه محدود نمیشود و آثار آن در زندگی روزمره مردم، سلامت عمومی، منابع آب و خاک، و حتی اقتصاد محلی قابل مشاهده است. از این رو، هرگونه برنامهریزی بدون توجه به پیوست محیطزیستی، میتواند در آینده هزینههای سنگینتری بر دوش جامعه بگذارد.
در همین چارچوب، سخنان معاون استاندار خراسان شمالی را میتوان دعوتی روشن به همگرایی دانست؛ همگراییای که در آن همه بخشها، از مدیران اجرایی گرفته تا نهادهای فرهنگی، آموزشی و مردمی، باید سهم خود را در پاسداری از محیطزیست ایفا کنند. این نگاه، بر این اصل استوار است که حفظ منابع طبیعی، تنها با صدور بخشنامه و دستورالعمل محقق نمیشود، بلکه نیازمند مشارکت واقعی مردم و نهادهاست.
به باور کارشناسان، موفقیت در حوزه محیطزیست زمانی به دست میآید که سیاستگذاری، آموزش، نظارت و فرهنگسازی در کنار هم قرار گیرند. در واقع، اگر دستگاهها صرفاً به اجرای مقطعی برنامهها اکتفا کنند، امکان دستیابی به نتایج پایدار کاهش مییابد. اما زمانی که این موضوع به یک باور عمومی تبدیل شود، مسیر حفاظت از محیطزیست هموارتر خواهد شد.
آموزش همگانی از محله تا روستا؛ ظرفیت 451 نقطه برای فرهنگسازی محیطزیستی
یکی از محورهای اصلی سخنان طاهر رستمی، بهرهگیری از ظرفیت 451 نقطه شهری و روستایی در قالب طرح «مدیریت محلهمحور» برای آموزش همگانی محیطزیست بود. این رویکرد نشان میدهد که نگاه مدیریتی استان، صرفاً به ساختارهای رسمی محدود نیست و میخواهد آموزش را به نزدیکترین سطح به زندگی مردم، یعنی محله و روستا، منتقل کند.
طرح مدیریت محلهمحور از این جهت اهمیت دارد که میتواند آموزشهای محیطزیستی را از قالبهای کلی و شعاری خارج کند و به رفتارهای روزمره مردم پیوند بزند. وقتی آموزش در سطح محله و با مشارکت چهرههای مورد اعتماد محلی انجام شود، احتمال اثرگذاری آن بسیار بیشتر از برنامههای صرفاً اداری و رسمی خواهد بود.
در این میان، نقش خانواده نیز بسیار تعیینکننده است. تجربه نشان داده است که بسیاری از رفتارهای درست یا نادرست در حوزه مصرف منابع، تفکیک زباله، استفاده از پلاستیک و حفظ پاکیزگی محیط، از خانه آغاز میشود. بنابراین، هر برنامه آموزشی که خانواده را نادیده بگیرد، بخشی از اثرگذاری خود را از دست خواهد داد.
رستمی همچنین بر استفاده از توانمندی دهیاریها و تشکلهای مردمی تأکید کرده است؛ موضوعی که میتواند حلقه اتصال بین سیاستگذار و مردم باشد. دهیاریها به دلیل نزدیکی به بافت اجتماعی و شناخت دقیق از نیازهای محلی، ظرفیت بالایی برای ترویج فرهنگ حفاظت از محیطزیست دارند و میتوانند در اجرای برنامههای آموزشی نقش فعالتری ایفا کنند.
از سوی دیگر، تشکلهای مردمی و سازمانهای مردمنهاد، به دلیل برخورداری از انگیزه اجتماعی و ارتباط نزدیک با گروههای مختلف جامعه، میتوانند پیامهای زیستمحیطی را با زبان سادهتر و تأثیرگذارتر منتقل کنند. این ظرفیتها، اگر بهدرستی سازماندهی شوند، میتوانند به شکلگیری یک شبکه گسترده آگاهیبخشی در سطح استان منجر شوند.
در واقع، آموزش محیطزیست زمانی به نتیجه میرسد که از سطح توصیههای کلی فراتر برود و به رفتارهای مشخص و قابل سنجش تبدیل شود. کاهش مصرف آب و انرژی، حفظ فضای سبز، جلوگیری از رهاسازی زباله و مشارکت در برنامههای پاکسازی، نمونههایی از همین رفتارهای ملموس هستند که باید در محلهها، مدارس و روستاها نهادینه شوند.
پایان مصرف بیرویه پلاستیک و نقش رسانهها در تغییر رفتار عمومی
یکی دیگر از نکات مهم در سخنان معاون استاندار خراسان شمالی، تأکید بر ترویج فرهنگ کاهش مصرف پلاستیک و جایگزینی اقلام زیستتخریبپذیر بود. این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که پلاستیک، بهعنوان یکی از آلایندههای جدی محیطزیست، تأثیرات بلندمدتی بر خاک، آب و حیات جانوری بر جای میگذارد و مدیریت آن به یک ضرورت جدی تبدیل شده است.
در سالهای اخیر، بسیاری از استانها و شهرها با چالشهای ناشی از افزایش مصرف پلاستیک و انباشت پسماندهای غیرقابل تجزیه مواجه بودهاند. از همین رو، حرکت به سمت استفاده از مواد جایگزین و کمضررتر، تنها یک انتخاب فرهنگی نیست، بلکه بخشی از راهبرد حفاظت از محیطزیست محسوب میشود.
رستمی در همین زمینه بر مسئولیت رسانهها، سازمانهای مردمنهاد و دستگاههای فرهنگی تأکید کرده است. این تأکید نشان میدهد که مدیریت محیطزیست، بدون همراهی افکار عمومی و تغییر الگوهای رفتاری جامعه، به نتیجه مطلوب نخواهد رسید. رسانهها میتوانند با تولید محتوای آگاهیبخش، نقش مهمی در شکلدهی به این تغییر ایفا کنند.
قشر جوان و دانشآموز نیز در این میان جایگاهی ویژه دارد. اگر آموزشهای محیطزیستی از سنین پایین آغاز شود، احتمال تثبیت رفتارهای صحیح در آینده بسیار بیشتر خواهد بود. دانشآموزی که امروز با مفهوم تفکیک زباله، کاهش مصرف پلاستیک و حفاظت از منابع طبیعی آشنا میشود، در آینده میتواند به یک شهروند مسئول و اثرگذار تبدیل شود.
سازمانهای مردمنهاد نیز میتوانند با اجرای برنامههای میدانی، کارگاههای آموزشی، پویشهای مردمی و فعالیتهای داوطلبانه، این پیام را از سطح شعار به عمل برسانند. تجربه نشان داده است که هرگاه جامعه مدنی در کنار رسانه و آموزش رسمی قرار گرفته، پیامهای اجتماعی با سرعت بیشتری در جامعه گسترش یافته است.
در نهایت، تأکید بر استفاده از اقلام زیستتخریبپذیر و کاهش وابستگی به پلاستیک، تنها یک توصیه زیستمحیطی نیست، بلکه نشانهای از تغییر نگرش در سبک زندگی است. این تغییر اگر با آموزش، قانونگذاری مناسب و نظارت مستمر همراه شود، میتواند به کاهش محسوس آسیبهای محیطزیستی منجر شود.
جمعبندی سخنان طاهر رستمی نشان میدهد که خراسان شمالی در مسیر تقویت فرهنگ حفاظت از محیطزیست، بر یک رویکرد چندلایه تکیه کرده است؛ رویکردی که از مدیریت اجرایی آغاز میشود و تا آموزش محلی، مشارکت مردمی، نقش رسانهها و اصلاح الگوی مصرف ادامه مییابد. این نگاه، محیطزیست را نه یک موضوع جانبی، بلکه بخشی از حکمرانی و توسعه پایدار میداند.
اگر دستگاههای اجرایی، دهیاریها، نهادهای فرهنگی، رسانهها و مردم در کنار هم قرار گیرند، میتوان امیدوار بود که سیاستهای محیطزیستی از سطح تصمیمگیری به سطح رفتار عمومی برسد. در چنین شرایطی، حفاظت از محیطزیست از یک وظیفه اداری به یک فرهنگ اجتماعی تبدیل خواهد شد؛ فرهنگی که میتواند آیندهای سالمتر و پایدارتر برای استان رقم بزند.
انتهای پیام/311