به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، وابستگی ترکیه به واردات انرژی، یک موضوع راهبردی مهم برای مقامات سیاسی و اقتصادی آنکارا است. مخصوصاً درباره واردات انرژی از روسیه، این موضوع از اهمیتی حیاتی برخوردار است.
در شرایطی که قراردادهای فعلی صادرات گاز از روسیه به ترکیه تا چند ماه دیگر منقضی شوند، هنوز هیچ توافقی در مورد مقدار و مدت زمان دوره جدید حاصل نشده است.
برخی از کارشناسان میگویند: اتکای ترکیه به واردات ال.ان.جی آمریکا و آفریقا، باعث شده که گاز طبیعی روسیه اهمیت پیشین خود را از دست دهد. اما گروه دیگری از کارشناسان و تحلیلگران بخش انرژی، معتقدند که بدون گاز روسیه، امنیت انرژی ترکیه در خطر است.
حالا شرکت گازپروم روسی و شرکت بوتاش ترکیه در حال مذاکره هستند و آلپارسلان بایراکتار وزیر انرژی و منابع طبیعی ترکیه از این خبر داده که تلاش برای تمدید قرارداد ادامه دارد، ولی هنوز هیچ توافقی در مورد مقدار و مدت زمان دوره جدید حاصل نشده است.
اهمیت راهبردی گاز روسیه برای ترکیه
در چند سال گذشته، لوله انتقال گاز طبیعی روسیه به ترکیه به نام «ترک استریم» از مسیر زیر دریای سیاه، به یک شاهرگ حیاتی تبدیل شده و به ویژه در دوران جنگ روسیه – اوکراین و اختلافات جدی بین روسیه و کشورهای اروپایی، ترکیه تنها کشوری بود که مقامات سیاسی با خیال راحت سر بر بالین نهادند و از این موضوع اطمینان خاطر داشتند که اولاً جریان صادرات گاز از روسیه به ترکیه دچار وقفه نخواهد شد، دوم این که با قیمتی پایینتر گاز به ترکیه میرسد و سوم این که آنکارا برای پرداخت پول گاز مسکو، تحت فشار قرار نگرفت و رسانههای طرفدار حزب حاکم ترکیه مدعی شدند که همه این الطاف ویژه، تنها به خاطر رفاقت بین اردوغان و پوتین بوده است.
در مقیاس جهانی، ترکیه هنوز یکی از بزرگترین مشتریان گاز روسیه است و در سال 2024 میلادی، ترکیه 55 درصد از کل 52 میلیارد متر مکعب گاز طبیعی وارداتی خود را از روسیه خرید.
ولی در سال 2025 میلادی و در جریان سفر رجب طیب اردوغان به آمریکا و دیدار او با دونالد ترامپ، به یک باره یک قرارداد خرید 50 میلیارد دلاری ال.ان.جی امضا شد.
در همان دوران، برخی از تحلیلگران اعلام کردند: اردوغان 50 میلیارد دلار ال.ان.جی از دونالد ترامپ خریده تا دل او را برای فروش هواپیماهای جنگنده اف 35 و اف 16 به آنکارا نرم کند. اما کارشناسان دیگری نیز به این اشاره کردند که ترکیه به دنبال تنوع سبد وارداتی است و نمیخواهد بیش از اندازه به روسیه وابسته شود.
هنوز هم بلو استریم و ترک استریم، دو شریان اصلی اتصال گازی ترکیه به روسیه هستند و پایان وابستگی گازی آنکارا به مسکو، وقعبینانه به نظر نمیرسد. اما این احتمال وجود دارد که برخی از ابعاد راهبرد واردات انرژی ترکیه، تحت تاثیر موضوعات سیاسی مربوط به موازنه اردوغان بین آمریکا و روسیه قرار بگیرد.
به باور تحلیلگران بازار انرژی، بر اساس سه معیار مهم و حیاتی واردات گاز طبیعی شامل قیمت مناسب، تداوم و پایداری جریان و کارآمدی زیرساخت، خرید از روسیه دارای مزیتهای ارزشمندی برای ترکیه است. اما گروهی از کارشناسان سیاسی به این اشاره میکنند که اردوغان ناچار است یک راهبرد دوگانه را در پیش بگیرد و اینه واقعیت را بپذیرد که روسیه، روسیه تأمینکننده بار پایه است و تداوم واردات LNG از الجزایر، آمریکا، قطر و دیگران، به عنوان عنصر برقراری موازنه سیاسی، باید مورد استفاده قرار بگیرد.
همه اینها در حالی است که واردات گاز روسی از طریق لوله، هزینهها و دردسرهای کمتری برای ترکیه دارد و امضای یک قرارداد بلندمدت دیگر با قیمت پایین، میتواند ضمانت بالایی به بازار انرژی ترکیه بدهد.
اما واقعیت عینی بر روی ارض واقع، نشان دهنده این است که مقامات ترکیه، به شکل جدی به دنبال چانه زنی با روسیه هستند و میخواهند با قیمتی پایین، به واردات گاز از روسیه ادامه دهند.
ولی به زعم تحلیلگران روسی، چنین چیزی به این معنی است که ترکیه، رفته رفته قدم در مسیر سوء استفاده از شرایط سیاسی – اقتصادی مسکو گذاشته و احتمالاً چنین ایدهای در سر دارد: «حالا که روسیه مورد تحریم غرب است و احتیاج بالایی به منابع مالی دارد، بهتر است گاز را با قیمتی پایینتر به ما بفروشد».
در مجموع، راهبرد واردات گاز ترکیه از روسیه، در دو قطب متفاوت و متضاد دنبال میشود: گروهی معتقد است که باید چانه زنی کرد و از روسیه امتیاز گرفت و این واقعیت را همواره به خاطر داشت که وابستگی بیش از حد به روسیه خطر ژئوپلیتیکی ایجاد میکند. اما گروه دوم چنین اندیشهای دارد: روسیه، شیرِ بزرگ گازفروشان جهان است و نباید با دم چنین شیر بزرگی بازی کرد. آن هم در شرایطی که وعدههای طلایی اردوغان برای افزایش برداشت گاز از میادین ساکاریا در دریای سیاه و رسیدن به خودکفایی در انرژی، عملاً محقق نشد و همه دیدند که بزرگ نمایی و اغراق درباره اهمیت میادین گازی ساکاریا، دلایل سیاسی داشته و در عالم واقعیت، اولاً مقدار گاز ذخیره این منابع کمتر از چیزیست که ادعا شده بود. دوم این که استخراج آن، چنان هزینه سنگینی دارد که به هیچ وجه نمیتواند توجیه اقتصادی داشته باشد.
اگر چه در چند سال گذشته تعداد قابل توجهی از بخشهای صنعتی ترکیه، به خاطر افزایش هزینههای تولید با مشکلات متعددی روبرو شده و حتی برخی از آنها کار خود را تعطیل کردهاند، اما هنوز هم هزاران واحد تولیدی ترکیه، همچنان محتاج به گاز روسیه هستند و گاز استخراج شده از ساکاریا در کنار گاز جمهوری آذربایجان، تکافوی نیازهای ترکیه را نمیدهد.
به عبارتی دیگر، مصرف سالانه ترکیه بسیار بالاست و روسیه هنوز هم میتواند حجم زیادی از آن را تأمین کند.
حالا و در شرایطی که ترکیه خواهان خرید گاز روسی با قیمت پایینتری است، مسکو نیز تا حد زیادی بازار اروپا را از دست داده است، ترکیه را به عنوان یک مشتری مهم میبیند، اما در عین حال میخواهد از درآمد خود محافظت کند.
در نتیجه حتی اگر قیمت را به طور نسبی پایین بیاورد، بدون شک نوعی از سختگیری مالی آغاز خواهد شد و روسیه به روال سالیان گذشته، حاضر نیست برای دریافت مبالغ کلان پول گاز، به ترکیه فرصت چند ماهه بدهد.
از سوی دیگر موضوع وابستگی ترکیه به گاز روسیه، ابعاد مرتبط با سیاست خارجی است. واقعیت این است که نوعی از فشار ژئوپلیتیکی در جریان است و آمریکا و اروپا میخواهند در درازمدت شاهد کاهش درآمدهای انرژی روسیه باشند و ترکیه از واردات گاز روسی بکاهد. اما ترکیه، اولاً در شرایطی نیست که بتواند به راحتی از خیر گاز روسی بگذرد.
دوم این که با وجود عضویت در ناتو، همراهی و حمایت سیاسی – دفاعی و اقتصادی قابل توجهی از غرب دریافت نکرده که حالا بخواهد در موضوع واردات، بر اساس خواستههای آنان عمل کند.
در دیگر سو، تحلیلگران بازار انرژی میگویند: ترکیه پس از چین، دومین بازار بزرگ گازپروم روسی است و بنابراین بازار ترکیه برای روسیه نیز از اهمیت استراتژیک برخوردار است.
بنابراین، مذاکرات برای دوره پس از سال 2026 نه تنها برای امنیت تأمین انرژی ترکیه، بلکه برای استراتژی فروش گاز روسیه در خارج از اروپا نیز مهم است.
انتهای پیام/