به گزارش خبرگزاری تسنیم از تفت، شیرکوه، یکی از مهمترین زیستگاههای طبیعی استان یزد، سالهاست به عنوان پناهگاه گونههای ارزشمند حیات وحش و پوشش گیاهی منحصربهفرد شناخته میشود؛ اما در کنار این جایگاه طبیعی، امروز با واقعیتی روبهروست که کارشناسان آن را «افزایش فشار انسانی بر زیستبومهای حساس» مینامند.
رشد حضور گردشگران، کوهنوردان و طبیعتگردان در این منطقه، از یک سو نشانه افزایش توجه عمومی به طبیعت و گردشگری طبیعی است، اما از سوی دیگر زنگ هشدار جدی برای شکنندگی اکوسیستم شیرکوه را نیز به صدا درآورده است؛ جایی که کوچکترین بیاحتیاطی میتواند به تخریب گسترده زیستگاههای جانوری و گیاهی منجر شود.
در همین زمینه، مهدی علیان، سرپرست اداره حفاظت محیط زیست شهرستان تفت در گفتوگو با تسنیم، بر نقش کلیدی مشارکتهای مردمی در حفاظت از این منطقه تأکید کرده و آن را یکی از مهمترین ابزارهای صیانت از طبیعت میداند.
او معتقد است که دیگر نمیتوان حفاظت از مناطق ارزشمندی مانند شیرکوه را صرفاً بر دوش محیطبانان گذاشت؛ چرا که گستردگی منطقه، افزایش ترددها و محدودیت نیروهای حفاظتی، نیاز به حضور فعال مردم و همیاران افتخاری را بیش از گذشته ضروری کرده است.
افزایش تردد؛ فرصت یا تهدید؟
شیرکوه در سالهای اخیر به یکی از مقاصد اصلی گردشگری طبیعی در استان یزد تبدیل شده است. این روند اگرچه از نگاه توسعه گردشگری یک فرصت محسوب میشود، اما از دید کارشناسان محیط زیست، در صورت نبود مدیریت صحیح، میتواند به یک تهدید جدی تبدیل شود.
به گفته مسئولان محیط زیست، افزایش حضور کوهنوردان و طبیعتگردان بهویژه در روزهای پایانی هفته، فشار مضاعفی بر زیستگاههای حساس منطقه وارد کرده است. این فشار در قالب رهاسازی زباله، ورود به مناطق حفاظتشده، ایجاد آلودگی صوتی و حتی احتمال بروز آتشسوزیهای ناخواسته خود را نشان میدهد.
در چنین شرایطی، مدیریت حضور گردشگران به یکی از مهمترین چالشهای محیط زیستی شیرکوه تبدیل شده است؛ چالشی که بدون آموزش عمومی و همراهی مردم، قابل کنترل نخواهد بود.
محیطبانان در خط مقدم، اما تنها نیستند
سرپرست اداره حفاظت محیط زیست تفت با اشاره به افزایش گشتهای میدانی در منطقه تأکید میکند که حضور مستمر محیطبانان در کنار همیاران افتخاری، نقش مهمی در جلوگیری از تخلفات زیستمحیطی دارد.
او میگوید: این حضور میتواند مانع از شکار و صید غیرمجاز، تخریب زیستگاهها و آسیب به گونههای جانوری شود؛ اما مهمتر از آن، ایجاد یک فرهنگ عمومی در حفاظت از طبیعت است.
به باور کارشناسان، محیطبانان به تنهایی قادر به پوشش کامل مناطق گسترده کوهستانی نیستند و همین مسئله باعث شده مشارکت مردمی به یک رکن اساسی در حفاظت از طبیعت تبدیل شود.
زباله، آتش و تخریب؛ تهدیدهای خاموش شیرکوه
یکی از جدیترین تهدیدهایی که امروز شیرکوه را تحت فشار قرار داده، مدیریت نادرست گردشگری است. رهاسازی زباله در طبیعت، روشن کردن آتش در نقاط حساس، و بیتوجهی به مسیرهای مشخص، از جمله عواملی هستند که به تدریج میتوانند ساختار طبیعی منطقه را دچار آسیبهای جبرانناپذیر کنند.
به گفته مسئولان محیط زیست، حتی یک آتشسوزی کوچک در فصل گرم میتواند بخش قابل توجهی از پوشش گیاهی منطقه را از بین ببرد و سالها زمان برای بازسازی آن نیاز باشد.
در کنار این موارد، حضور بیضابطه گردشگران در برخی نقاط حساس، میتواند باعث برهم خوردن آرامش زیستگاههای جانوری و کاهش جمعیت گونههای بومی شود.
همیاران محیط زیست؛ حلقه مکمل حفاظت
در شرایطی که فشار بر محیط زیست افزایش یافته، نقش همیاران افتخاری محیط زیست بیش از گذشته پررنگ شده است. این افراد که اغلب از میان دوستداران طبیعت و فعالان محلی انتخاب میشوند، در کنار محیطبانان به پایش مناطق، آموزش گردشگران و گزارش تخلفات کمک میکنند.
به اعتقاد کارشناسان، این مدل مشارکت مردمی میتواند به عنوان یکی از مؤثرترین راهکارهای حفاظت پایدار از زیستبومهای طبیعی مورد توجه قرار گیرد؛ چرا که بدون همراهی جامعه محلی، هیچ برنامه حفاظتی به نتیجه مطلوب نخواهد رسید.
یک واقعیت تلخ؛ حفاظت بدون مردم ممکن نیست
مسئولان محیط زیست تفت تأکید دارند که تجربههای سالهای گذشته نشان داده است که حفاظت از مناطق ارزشمند طبیعی، بدون مشارکت مردم و تشکلهای مردمی امکانپذیر نیست.
در واقع، آینده شیرکوه نه فقط در دست محیطبانان، بلکه در گرو رفتار روزمره گردشگران، میزان آگاهی عمومی و احساس مسئولیت اجتماعی نسبت به طبیعت است.
شیرکوه امروز در نقطهای حساس قرار گرفته است؛ از یک سو ظرفیت تبدیل شدن به یکی از قطبهای مهم گردشگری طبیعی را دارد و از سوی دیگر با تهدیدهای ناشی از افزایش حضور انسانی مواجه است و تجربه نشان داده است که اگر توسعه گردشگری بدون برنامهریزی و مدیریت محیط زیستی انجام شود، نتیجه آن چیزی جز آسیب به منابع طبیعی نخواهد بود.
در چنین شرایطی، آنچه بیش از هر چیز اهمیت دارد، شکلگیری یک نگاه مشترک میان مردم، مسئولان و دوستداران طبیعت برای حفاظت از این میراث ارزشمند است؛ نگاهی که شیرکوه را نه فقط یک مقصد گردشگری، بلکه یک امانت طبیعی برای نسلهای آینده بداند.
انتهای پیام/