به گزارش خبرگزاری تسنیم و به نقل از صندوق بینالمللی پول؛ سیاست صنعتی که به معنی دخالت دولت برای حمایت از شرکتها یا صنایع خاص است، در سالهای اخیر به ویژه پس از بحرانهای مختلف به مانند جنگ علیه ایران حسابی پررنگ شده است؛ اما اجرای مؤثر این سیاستها آسان نیست و مزایایی که دارند اغلب محدود و کوتاهمدت است.
جنگ علیه ایران و افزایش سیاستهای مداخله جویانه دولتها
که جنگ علیه ایران تازهترین بحرانی است که کشورها را به سمت سیاست صنعتی سوق داده است؛ افزایش قیمت انرژی و تنشهای سیاسی باعث شد در دو ماه اول درگیری، بیش از 300 اقدام از جنس سیاست صنعتی در جهان اعلام شود؛ از ممنوعیت صادرات انرژی و کود گرفته تا یارانه برای محصولات سبز و حمایت از صادرکنندگان؛ این موج تازه، ادامه یک روند بلندمدت است که از سال 2020 و همهگیری کرونا شروع شد؛ براساس آمارها تعداد اقداماتی که در راستای سیاست صنعتی در سال گذشته اتخاذ شد دو و نیم برابر میانگین سالهای قبل از کرونا بوده. نکته جالب اینکه برخلاف بحرانهای قبلی، بسیاری از این اقدامات بعد از فروکش کردن بحران هچنان تداوم دارد.
هدف دولتها تغییر کرده است
دلیل روی آوردن دولتها به این سیاستها هم تغییر کرده است چرا که قبلاً هدف اصلی دولتها رقابتیتر کردن صنایع بود،اما حالا هدف اول دولتها تابآوری زنجیره تأمین، امنیت ملی و کم کردن وابستگی به رقبای ژئوپلیتیکی است. به عبارت ساده، دولتها دیگر فقط به دنبال قویتر شدن نیستند، بلکه میخواهند میزان آسیب پذیری خود را کاهش دهند.
اما سوال اصلی این است که این سیاستها واقعاً جواب دادهاند؟ در نگاه اول بله، اما نه به آن خوبی که به نظر میرسد. اثرات مثبت عمدتاً کوتاهمدت هستند و بیشتر در بخشهایی دیده میشوند که از قبل رقابتی بودهاند. یارانههایی که به شرکتها داده میشود سرمایهگذاری را بالا میبرد، اما تأثیرش روی بهرهوری و تولید بعد از چند سال از بین میرود و حتی گاهی برعکس میشود. مشوقهای صادراتی هم تأثیر چندانی روی عملکرد شرکتها ندارند.
عوارض منفی سیاست صنعتی و مسابقه تسلیحاتی
با آغاز جنگ در خاورمیانه مشخص شد که سیاست صنعتی میتواند عوارض منفی بینالمللی هم داشته باشد. وقتی یک کشور به صنعت خاصی (نظامی) یارانه میدهد، کشورهای دیگر هم برای رقابت دست به کار مشابهی میزنند و نتیجه میشود یک مسابقه تسلیحاتی پرهزینه که همه را بدتر از قبل میکند. برای جلوگیری از این اتفاق، کشورها باید همکاری کنند، اما دقیقاً در شرایطی که تنشهای ژئوپلیتیکی بالاست، این همکاری سختتر میشود.
اگرچه سیاست صنعتی با قدرت برگشته، اما موفق بودنش در بلندمدت به چهار مسئله بستگی دارد: اول طراحی خیلی دقیق و درست، دوم کیفیت نهادهایی که قرار است اجرایش کنند، سوم قدرت و ثبات اقتصاد کلان کشور، و چهارم همکاری جهانی به جای اقداماتی که تنشرا افزایش میدهد بدون این چهار شرط، سیاست صنعتی احتمالاً بیش از آنکه سود برساند، منجر به افزایش هزینهها میشود.
انتهای پیام/