به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، تازهترین دادههای موسسه آمار ترکیه (TÜİK)، نشان دهنده کاهش بی سابقه «نرخ باروری» و هشدار درباره پیری زودرس جمعیتی است. چرا که حالا نرخ باروری کل در ترکیه به 1.42 کاهش یافته و همچنان پایینتر از نرخ جایگزینی جمعیت است. علاوه بر این، سن ازدواج و به تبع آن سن مادران اول افزایش یافته و فاصله زمانی بین زایمانها نیز طولانیتر شده است.
حالا علاوه بر رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه و رهبر حزب حاکم این کشور، سران بسیاری از احزاب مخالف نیز، درباره کاهش جمعیت و پایین آمدن نرخ باروری نگران هستند و معتقدند که موضوع کاهش جمعیت، باید به عنوان مساله حساس مرتبط با «بقای ملی» قلمداد شود.
سقوط شگرف تنها در 20 سال
موسسه آمار ترکیه (TÜİK) گزارش آمار تولد سال 2025 میلادی را منتشر کرده و میگوید: در سال گذشته در مجموع 895 هزار تولد زنده در این کشور رخ داده است. 51.4٪ از نوزادان متولد شده پسر و 48.6٪ دختر بودهاند.
نرخ باروری کل، که بیانگر میانگین تعداد فرزندانی است که یک زن میتواند در طول دوره باروری خود به دنیا بیاورد، روند نزولی خود را از 2.38 در سال 2001 به 1.42 کاهش داده که به معنای واقعی کلمه، نوعی سقوط جمعیتی است. از منظر جمعیت شناسی، نرخ باروری 2.10 به عنوان نقطهای شناخته میشود که در آن، امکان جاگزینی جمعیت وجود دارد. اما حالا نرخ باروری حتی کمتر از نصف این رقم است و چنین چیزی به این معنی است که جمعیت 86 میلیون نفری ترکیه به زودی کمتر و پیرتر خواهد شد.
ایراد کار کجاست؟
دولت ترکیه در چند سال گذشته تلاش کرده تا سیاستهای جمعیتی خود را بر اساس تشویق جوانان به ازدواج و تشویق خانوارها به فرزندآوری پیش ببرد. اما واقعیت این است که بحران اقتصادی در ترکیه که از سال 2019 بدین سو، عینیت و ژرفای مداومی داشته، به موضوعی مهم تبدیل شده که همه چیز را تحت تاثیر قرار داده است.
به ویژه در کلانشهرها که هزینههای زندگی به شکل چشمگیری بالاتر است، نرخ باروری به شکل معنی داری پایین آمده است.
دکتر بورجو آیدین از متخصصین مطالعات جمعیتی میگوید: «در مناطق کلانشهری که هزینههای زندگی در حال افزایش است، حجم و مشغولیت کار بالاست و مسکن به یک معضل جدی تبدیل شده، تمایل به فرزندآوری کاهش مییابد. منظور ما از نرخ باروری کل، میانگین تعداد فرزندانی است که انتظار میرود یک زن 15 تا 49 ساله در طول عمر خود به دنیا بیاورد. این نرخ در سال 2000 میلادی در سطح 2.1 بود و نگرانی خاصی نداشتیم. اما از سال 2014 میلادی بدین سو، رفته رفته تنگنای اقتصادی در ترکیه شروع شد و متاسفانه در سال 2025 میلادی به عدد 1.42 رسیدهایم که عددی بسیار نگرانکننده و هشداردهنده است».
ترکیه با نرخ باروری 1.42 در هزار، در مقایسه با دادههای 27 کشور عضو اتحادیه اروپا (EU)، رتبه یازدهم را دارد. میانگین نرخ در سراسر اتحادیه اروپا 1.34 است که بالاترین نرخ در بلغارستان با 1.72 و پایینترین نرخ در مالت با 1.01 است.
عامل جغرافیا در میزان فرزندآوری
تحقیقات نشان داده که در 10 سال گذشته، در کلانشهرهایی مانند استانبول، آنکارا، ازمیر و آنتالیا، میزان تولد نوزادان و افزایش جمعیت به شکل بی سابقهای پایین آمده اما در استانهای دور افتاده جنوب و جنوب شرقی ترکیه هنوز هم نرخ باروری در سطح بالایی است.
شهر بزرگ شانلی اورفا با ترکیب جمعیتی کُردی – عربی در جنوب شرقی ترکیه و در مرز سوریه، با نرخ باروری 3.15 بر پله نخست قرار گرفته و دو شهر کردنشین دیگر یعنی شرناخ و ماریدن نیز به ترتیب با نرخ باروری 2.53 و 2.23 در سطح بالایی هستند. این در حالی است که در ازمیر، آنکارا و اسکی شهر، نرخ باروری به سختی به عدد 1.10 میرسد.
تحقیقات دانشگاه آیدین استانبول نشان داده که بین سطح تحصیلات مادران، ساختار محل سکونت آنها و تعداد فرزندان آنها، همبستگی مستقیمی وجود دارد. نرخ باروری کل در میان مادرانی که فقط تحصیلات ابتدایی دارند 2.51 فرزند است، در حالی که این نرخ در میان مادرانی که مدرک تحصیلی بالاتر دارند به 1.24 فرزند کاهش یافته است.
نرخ باروری در مناطق روستایی 1.75 فرزند، در شهرهای با تراکم متوسط 1.53 فرزند و در مناطق شهری پرجمعیت 1.33 است.
روزنامه دنیا گازته چاپ آنکارا در گزارشی ویژه درباره ضرورت اصلاح سیاستهای جمعیتی ترکیه مینویسد: «در دوره آینده، برای اینکه ترکیه دوباره پویایی جمعیت خود را تقویت کند، باید گامهای جامعی در حوزههای سیاست اقتصادی و اجتماعی برداشته شود. قدرت خرید برای خانوادهها بسیار مهم است تا بتوانند زندگی سالمی را برای فرزندانشان فراهم کنند. علاوه بر این، خدمات اجتماعی که در طول فرآیند مراقبت برای والدین قابل دسترسی است، امکانات مهدکودک و تقسیم متعادلتر بر فرزندپروری بین مادر و پدر نیز تأثیر مستقیمی دارد».
سیاستمداران چه میگویند؟
اوزگور اوزل رهبر حزب جمهوری خلق، بر این باور است که کاهش رشد جمعیت در ترکیه و پایین آمدن نرخ باروری در این کشور، به خاطر ناکارآمدی سیاستهای اقتصادی دولت اردوغان است. او معتقد است که افزایش بی سابقه تورم و بالارفتن آمار بیکاری، باعث بالا رفتن سن ازدواج شده و علاوه بر این، سطح پایین دستمزد، هزینه بالای اجاره مسکن و هزینههای زندگی، مانع از فرزندآوری میشود.
علی باباجان رهبر حزب جهش و دموکراسی، پایین آمدن بی سابقه نرخ باروری و رسیدن به عدد 1.42 را همچون یک «بحران اجتماعی» توصیف کرده و میگوید: «به جایی رسیدهایم که جمعیت ترکیه نمیتواند خود را بازسازی کند و مردم در مورد بچهدار شدن مردد هستند. عدم قطعیت اقتصادی، هزینههای بالای زندگی، اجارههای روز افزون، بیکاری و تورم، از موانع بزرگ هستند. مردم حتی نمیتوانند برای فرزند اول خود برنامهریزی کنند، چه برسد به فرزند دوم یا سوم. شهروندان ناراضی، ناامید و نگران آینده خود هستند. من به روشنی و بدون ابهام میگویم: این مسئله، با بقای ملی ما ارتباط دارد. نرخ باروری را نمیتوان با درخواستها و دستورها و کمپینها افزایش داد. این نرخ فقط با سیاستهایی که امنیت، صلح و امید به آینده را فراهم میکنند، قابل افزایش است».
رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه نیز که تا همین چند سال پیش، در همه سخنرانی هایش، خانوادهها را تشویق میکرد تا دست کم 3 فرزند داشته باشند، حالا مدتهاست از تکرار آن شعار ابا دارد. چرا که به وضوح مشاهده کرده که بحران اقتصادی فراگیر و عمیق در ترکیه، شرایط را حتی برای خانوارهای تک فرزند نیز دشوار کرده است. با این حال، او نیز چندی پیش در آخرین اظهارنظر خود درباره کاهش نرخ باروری در ترکیه، آن را خطری جدی تلقی کرد. او اعلام کرد که بالارفتن سن ازدواج، افزایش آمار طلاق و کاسته شدن نرخ باروری در ترکیه، نگرانکننده است.
رهبر حزب حاکم ترکیه اعلام کرده که در راهبردی 10 ساله موسوم به خانواده و جمعیت که برای سالیان 2026 تا 2035 میلادی طراحی شده، تدابیری در نظر گرفته شده تا نرخ باروری در ترکیه افزایش یابد.
با این حال، شواهد نشان میدهد که اجرای چنین برنامه هایی، منوط به گذار از بحران اقتصادی و رسیدن به شرایط عادی است.
انتهای پیام/