قطعاً یکی از شاخصترین ویژگیهای شهید رئیسی، که در نحوۀ شهادت ایشان هم نمود یافت، حضور در کف میدان بود؛ میدانی که عرصههای مختلفی را شامل میشد و یکی از آنها، علم و فناوری بود. حضور متعدد در مراکز پیشرفت که محل حضور شرکتهای دانشبنیان کشور است، از برنامههای ثابت ایشان بود. ایشان باورداشت که حل مسائل کشور، با کمک بخش اصلی اقتصاد مردمی یعنی دانشبنیانها، به پاسخ میرسد. بازدید از بهیار صنعت و شهرک علمی تحقیقاتی اصفهان، پارک فناوری پردیس تهران در کنار دستگاه همودیالیز و ونتیلاتورهای پیشرفته، بازید از شرکت آهار مشهد و انواع داروهای پیشرفتۀ بیوتک و رادیوداروها و نانو داروها، تا پهپادهای پیشرفتۀ کشاورزی ایران در دل آفریقا و محصولات فناورانه در ونزوئلا، تا ربات جراحی سینا در اندونزی و... نمونههای اندکی از حضور میدانی او در پیشبرد فضای علم و فناوری کشور است.
شهید عزیز جمهور ایران با حضور و ضریب دادن به این آدمها و مجموعهها، خودش راوی پیشرفت شده بود و ظرفیت بالای ریاستجمهوری را پای کار روایت پیشرفت آورده بود. ایشان حتی در سفرهای خارجی، با وجود شلوغی و فشردگی برنامهها، باز هم پایکار علم و فناوری بود و غیر از آنکه بستر و زمینه برای صادرات محصولات فناورانه شرکتهای دانشبنیان را فراهم میکرد، باز هم با بازدید از این مجموعهها تلاش میکرد تا ضریب رسانهای مضاعفی به توانمندی جوانان ایرانی در اذهان سایر کشورها بدهد. در سه سال ریاستجمهوری ایشان، ما شاهد سرعت گرفتن واقعی تحولات علم و فناوری بودیم؛ یک نمونه مهم ملّی که مدتی به اغما رفته بود، پیشرفتهای صنعت ماهوارهای کشور بود که در دوران ایشان دوباره شکوفا شد. صنعت پیشران فضایی به شکل عجیبی در سالهای دهۀ نود، دچار سکته و فریز شده بود؛ اما ایشان با جلسات عالی متعدد، افق جدیدی از پیشرفت در فضا را دنبال میکردند که یکی از افتخارات اخیر آن، رسیدن ایران به مدار جدید فضایی بود.
تغییر نگاه در روابط بینالملل و فرصتشناسی از ظرفیت عظیم کشورهای همسایه و همسو بههمراه پیگیری دیپلماسی فناوری از سوی شهید جمهور و تیم دولت، که با سفرهای متعدد و پربار ایشان دنبال میشد، یک حاصلش پیشرفت حیرتانگیز در صادرات فناوری کشور بود. طی این سه سال، پای محصولات هایتِک شرکتهای دانشبنیان ایرانی، به کشورهای مختلفی از همسایگان تا شرق آسیا، تا آفریقا و آمریکای لاتین و آسیای میانه باز شد. در کنارش با نوآوری نهادی و راهاندازی سازمان توسعۀ همکاریهای علمی فناورانۀ بینالمللی، فصل جدیدی در روابط فناورانۀ بینالمللی ما آغاز شد؛ امری که موجب شده است حجم صادرات فناورانۀ شرکتهای دانشبنیان پنج برابر شود و به عدد 2 و نیم میلیارد دلار برسد که یک جهش بزرگ به شمار میرود.
با اطلاع مینویسم و در شمارههای قبل هم بارها نوشتهام که این دستاورد، مؤیّدی بر این حرف است که فناوری و ماحصل تلاشهای دانشمندان و نخبگان جوان ایرانی، فرصتهای بینظیری برای ما دارد که هنوز در آغاز راه شکوفایی آن هستیم. در سوی دیگر ماجرا هم باید به این واقعیت بیرونی عرصۀ جهانی مبادلات و صادرات فناوری توجه کرد که مبنای غربیها، گروکشی و استعمارِ نو بهواسطة فناوری است و خیلی از کشورها که صاحب فناوری نیستند، آرزوی ارتباط فناورانه و علمی با ایران را دارند؛ چون برایشان ثابت شده است که ایران، بنای سلطه و استیلا ندارد.
برکات این رشد صادرات فناورانه و گردش مالی که به مجموعههای دانشبنیان و فناوری داخلی سرریز شد، سوای کمک به توسعۀ فناوری شرکتها، به رشد شرکتهای دانشبنیان کشور هم منجر شده است. وقتی که ریل اقتصاد فناوری بیفتد، همه چرخه را بهپیش میبرد؛ حجم صادرات ما در کنار تلاشها و نوآوریهای قانونی مثل اجراییکردن قانون جهش دانشبنیان، کمک کرد تا در این سه سال، تعداد شرکتهای دانشبنیان رشد 60 درصدی را تجربه کند و از 4 هزار و خوردهای شرکت به نزدیک دههزار شرکت در اقصا و نقاط کشور افزایش پیدا کند.
تجربه شهید جمهور نکات قابل تأملی درباره اثرات داشتن نگاه راهبردی یک رئیسجمهور برای پیشبرد امور کشور دارد؛ بهعنوانمثال درحالیکه تصمیمات دولت قبل در بستن لیست داروهای بیوتکنولوژی، موجب از بین بردن امید جوانان متخصص و مهاجرت آنها شد، احیای سایت پرتودهی تهران در دولت شهید رئیسی، توسعۀ تولید رادیوداروها را موجب شد. قطعاً در این یادداشت کوتاه، فرصت پرداختن بیشتر به جزئیات نبوده است و بیان نقاط قوت هم به معنای عدم وجود انتقادات اجرایی در برخی حوزهها نیست، بلکه هدف این بود که برای همه آنهایی که دغدغهمند حوزۀ علم و فناوری کشور هستند نشان داده شود که تغییر رویکرد و اولویتها، چه تأثیرات مثبت و سریعی در پیشرفت علم و فناوری کشور داشته است. برای تغییرات مثبت در آینده هم قطعاً نیازمند تفکری هستیم که خواستهها و برنامههای جدی در حوزه علم و فناوری داشته باشد و همه چیز را به حرف و آرزو گره نزند.
یادداشت از پژمان عرب
انتهای پیام/