به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، در بخش قبلی مطلب، به این اشاره شد که رجب طیب اردوغان در سفر به آستانه پایتخت قزاقستان، اهدافی را دنبال میکند که بخشی از آنها، زمینه چندانی برای تحقق ندارند و بلندپروازانه به نظر میرسند.
در عین حال، به این نکته اشاره شد که اردوغان و توکایف به عنوان روسای جمهوری ترکیه و قزاقستان در مسیر سیاست خارجی، نگاه عملگرایانهای دارند و سکوت و انفعال ترکیه در برابر هموارسازی راه الحاق قزاقستان به پیمان ابراهیم، یکی از نمودها و جلوههای این نگرش است.
در این بخش از گزارش، میخواهیم به مهمترین رقبای ترکیه در قزاقستان بپردازیم:
مزایای ژئوپولیتیک قزاقستان باعث شده که این کشور برای اغلب قدرتها و کشورهای جهان، اهمیت بالایی پیدا کند. قزاقستان با یک سیاست خارجی چندمحوری با هدف ایجاد توازن در روابط با قدرتهای بزرگ، به نحوی عمل میکند که بتواند با همه کار کند.
این رویکرد به آستانه امکان میدهد همزمان با توسعه همکاریهای اقتصادی و سیاسی با چین، آمریکا و اروپا، روابط حسنهای با روسیه نیز داشته باشد. بنابراین عجیب نیست که قزاقستان به طور همزمان، از جانب روسیه، آمریکا، چین و رژیم صهیونیستی به عنوان کشوری مهم قلمداد میشود و در عین حال، ترکیه نیز در مقام یک قدرت متوسط منطقهای، در جستجوی راهی برای توسعه روابط است.
در مجموع، ترکیه برای افزایش نفوذ و سطح همکاری با قزاقستان، چهار رقیب مهم دارد:
1.آمریکا: قزاقستان در حال حاضر به عنوان مهمترین کشور آسیای مرکزی، برای مقامات آمریکایی اهمیت و نقشی برجسته دارد. از عوامل و موضوعاتی نظیر مواد معدنی حیاتی و امنیت انرژی گرفته تا کریدورهای تجاری جدید و جایگزین و همچنین مقیاس سرمایهگذاری، قزاقستان برای آمریکا متحدی ضروری است و به عنوان بزرگترین اقتصاد منطقه، بیشترین تعامل اقتصادی را با واشنگتن برقرار کرده است.
گردش مالی تجاری قزاقستان در سال 2024 به حدود 141 میلیارد دلار رسید که بیش از دو برابر ازبکستان و چندین برابر بیشتر از همسایگان کوچکتر است. از منظر واشنگتن، قزاقستان به عنوان یکی از تولیدکنندگان برتر اورانیوم در جهان، صادرکننده قابل توجه مس و نفت و منبعی از مواد معدنی کمیاب، نقشی مهم و حیاتی دارد و علاوه بر این، در مسیر تجاری ترانس خزر یا «کریدور میانی» نقش مهمی دارد و با اتصال آسیای مرکزی به اروپا از راه دریای خزر و قفقاز جنوبی، روسیه را دور میزند.
به همین دلیل، آمریکا نگاهی بلندمدت به قزاقستان دارد و به دنبال توسعه ظرفیت فرآوری مواد معدنی حیاتی، نه فقط استخراج، پیشبرد ارتباطات لجستیکی و حمل و نقل در مسیر ترانس خزر، مشارکتهای دیجیتال و همکاری در انرژی پاک است و حالا چندین شرکت آمریکایی در بازارهای قزاقستان حضوری فعال دارند.
مجموع سرمایه گذاری چند شرکت بزرگ آمریکایی در قزاقستان از 7 میلیارد دلار فراتر رفته و از صنایع نوشابهسازی و تنقلات گرفته تا تولید لوکوموتیو، بومیسازی تولید تجهیزات پزشکی و فعالیت دفتر منطقهای مایکروسافت برای نظارت بر آسیای مرکزی و فراتر از آن، شاهد همکاری وسیعی هستیم که از نفت و گاز و انرژی فراتر رفته و به سمت تولید، فناوری و مراقبتهای بهداشتی در حال گسترش است.
دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا در اجلاس C5+1 با علم به این موضوعات مهم و حساس، یک راهبرد سهگانه را در پیش گرفته که شامل تضمین مشارکتهای اقتصادی متنوع، تقویت ارتباطات استراتژیک و تقویت روابط سیاسی با قزاستان، در منطقه مهمی است که تاکنون به عنوان قلمرو نفوذ چین و روسیه شناخته شده اما حالا آمریکا میخواهد در آنجا نفوذ بیشتری به دست بیاورد.
2.روسیه: قزاقستان به طور سنتی و طبیعی، در چند دهه گذشته همواره روابط خود را با روسیه حفظ کرده است. اما به جرات میتوان گفت: در دوران توکایف، سطح همکاری راهبردی بین آستانه و مسکو، افزایش یافته است.
در جریان سفر توکایف به مسکو، امضای 13 سند در حوزههای حملونقل، آزمایشهای پروازی سامانههای موشکی فضایی سایوز-5 و بایترک، افتتاح کنسولگری عمومی روسیه در شهر بندری آکتائو و همکاری در زمینه استفادههای صلحآمیز از انرژی هستهای، توجه تحلیلگران را به سوی خود جلب کرد.
گفته میشود شرکت دولتی روس اتم، یکی از بزرگترین نیروگاههای هستهای خود را در قزاقستان خواهد ساخت. مسکو همچنان دومین شریک تجاری بزرگ قزاقستان به شمار میرود و تا پایان سال 2025 میلادی حجم تجارت دوجانبه به 31 میلیارد دلار رسید.
هم اکنون نزدیک به 20 هزار شرکت با مشارکت روسیه در قزاقستان فعالیت میکنند و 175 پروژه بزرگ مشترک نیز در دست اجراست. همسویی استراتژیک قزاقستان – روسیه، از طریق مشارکت آنها در سازمانهای چندجانبهای مانند اتحادیه اقتصادی اوراسیا، سازمان همکاری شانگهای، کشورهای مستقل مشترکالمنافع و سازمان پیمان امنیت جمعی تقویت میشود.
3.چین: قزاقستان همواره با چین روابط حسنهای داشته اما در سال 2025 میلادی، تحولات چشمگیری در توسعه روابط اقتصادی نیز روی داد. افزایش حجم تجارت دوجانبه، سرمایه گذاریهای چین در قزاقستان، امضای توافقنامههای همکاری در زمینههای مختلف و رشد چشمگیر ترانزیت از طریق «کریدور میانی»، از جمله این تحولات هستند.
افزایش حجم تجارت دوجانبه بین آستانه و پکن به مبلغی بیش از 40 میلیارد دلار در سال، رویدادی مهم است و در عین حال، سرمایهگذاریهای چین در اقتصاد قزاقستان نیز به طور چشمگیری افزایش یافته است.
بر اساس آمار و اطلاعات موجود، در حال حاضر 45 پروژه مشترک میان دو کشور، با ارزش تقریبی 14.5 میلیارد دلار در حال اجرا است. تنها در ماه نوامبر 2024، دو طرف توافقنامههایی به ارزش 2.5 میلیارد دلار به امضا رساندند که نشاندهنده عزم جدی آنها برای گسترش همکاریهای اقتصادی است.
این تحولات، نشانگر اهمیت فزاینده روابط چین و قزاقستان در عرصه بینالمللی و بهویژه در منطقه آسیای مرکزی است. در ماه فوریه 2025 با امضای توافقنامهای در حاشیه «مجمع بینالمللی دیجیتال آلماتی»، گام مهمی در جهت توسعه همکاریهای فناوری میان دو کشور برداشته شد.
بر اساس این توافقنامه، وزارت توسعه دیجیتال، نوآوری و صنایع هوافضای قزاقستان، شرکت پیشرو چینی «AgiBot» و تعدادی از دانشگاههای قزاقستان، در زمینه توسعه رباتیک و هوش مصنوعی در این کشور همکاری خواهند کرد. هدف، «تبدیل قزاقستان به قطب منطقهای نوآوری در زمینه رباتیک و هوش مصنوعی» است.
سالانه بیش از نیم میلیون نفر از گردشگران چینی به قزاقستان میروند و افزایش صادرات گاز قزاقستان به چین نیز موضوع مهمی است. شرکتهای «راهآهن قزاقستان» و «راهآهن چین» حجم حملونقل ریلی بین این دو کشور را به 34 میلیون تُن رساندهاند که نشان دهنده حجم عظیم همکاریهای طرفین است.
4.اتحادیه اروپا: قزاقستان از منظر اهمیت راهبردی در حوزههای سیاسی، امنیتی و ترانزیتی، برای اتحادیه اروپا نیز مهم است. اتحادیه اروپا همچنان بزرگترین شریک تجاری و سرمایهگذار قزاقستان است و حجم تجارت دوجانبه در سال 2024 نزدیک 50 میلیارد دلار و میزان سرمایهگذاری انباشته اتحادیه اروپا 200 میلیارد دلار برآورد شد و حالا بیش از 4 هزار شرکت اروپایی در قزاقستان فعالاند.
سال گذشته و در در بیستودومین نشست شورای همکاری قزاقستان و اتحادیه اروپا در بروکسل، بر اهمیت حیاتی نقش مسیر ترانسخزر در شرایط جدید زنجیرههای تأمین جهانی اشاره شد و کایا کالاس نماینده عالی اتحادیه اروپا در امور خارجی و سیاست امنیتی قزاقستان را یک متحد استراتژیک خواند.
قزاقستان و اتحادیه اروپا توسعه همکاری در حوزههای گذار سبز، فناوریهای دیجیتال و نوآوری را از اولویتهای مهم میدانند که منجر به نوسازی اقتصاد قزاقستان و تقویت پایداری صنعتی اروپا خواهد شد.
در مجموع میتوان گفت، روابط قزاقستان و اتحادیه اروپا به سطح مشارکتی عمیق و آیندهنگر رسیده و توافقنامه EPCA با پوشش 29 حوزه همکاری، ستونی محکم برای توسعه اعتماد متقابل و گسترش همکاریهای متقابل است.
5.رژیم اسرائیل: اگر چه قزاقستان و رژیم صهیونیستی در آغاز مسیر توسعه روابط اقتصادی قرار دارند، اما در حوزههای سیاسی و امنیتی با همدیگر کار کردهاند و صهیونیستها وعده دادهاند که پس از پیوستن قزاقستان به پیمان ابراهیم، همکاری در حوزههای اقتصادی بیشتر خواهد شد.
مرور موارد بالا نشان میدهد که ترکیه برای تقویت روابط خود با قزاقستان، با رقبای قدرتمندی روبروست و اگر قرار باشد با دیدگاهی واقعبینانه به موضوع بنگریم، مساله ای همچون اشتراک فرهنگی و زبانی و تاکید مکرر اردوغان بر اهمیت حیاتی سازمان دولتهای ترک، نمیتواند بهانه و اهرم موثری برای توسعه همکاری اقتصادی و سبقت گرفتن از رقبای مزبور باشد.
انتهای پیام/