به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، قزاقستان در نظر دارد تا سال 2027 میلادی به طور کامل از واردات برق از روسیه بینیاز شود. چالش اصلی پیش روی آستانه این است که آیا میتواند همزمان با گرم نگه داشتن خانهها و تداوم فعالیت معادن، نیاز مناطق در حال رشد خود را در ساعات اوج مصرف تأمین کند یا خیر.
این هدفگذاری، آزمونی بزرگ برای این کشور است تا مشخص شود آیا میتواند شکاف انرژی ناشی از سالها کمتوجهی به زیرساختها، رشد تقاضا، نیروگاههای حرارتی فرسوده و عرضه نامتوازن منطقهای را برطرف کند.
صفر کردن تراز منفی برق؛ آزمونی سخت برای آستانه
سونگات یسیمخانوف، معاون وزیر انرژی قزاقستان، اخیراً تأکید کرد که این کشور انتظار دارد امسال کمبود برق خود را کاهش داده و در سال 2027 آن را به صفر برساند. این وعده بر اساس بیانیههای قبلی دولت مبنی بر کاهش واردات همزمان با ورود ظرفیتهای جدید داخلی به مدار است.
یسیمخانوف پیشتر اعلام کرده بود که با بهرهبرداری از پروژههای برنامهریزی شده، قزاقستان دیگر نیازی به خرید برق از خارج از کشور نخواهد داشت.
اگرچه شکاف میان تولید و مصرف روی کاغذ کوچک به نظر میرسد، اما از نظر سیاسی وزن بالایی دارد. قزاقستان با وجود برخورداری از منابع غنی زغالسنگ، نفت، گاز و اورانیوم و همچنین رشد تولید انرژیهای تجدیدپذیر، همچنان برای پوشش ناترازی میان تولید و مصرف در ساعات پیک، به واردات از روسیه وابسته است.
در سال 2025، قزاقستان 123.1 میلیارد کیلووات ساعت برق تولید و 124.6 میلیارد کیلووات ساعت مصرف کرد که نشاندهنده برتری تقاضا بر تولید داخلی است.
شکاف کوچک روی کاغذ؛ چالش بزرگ در واقعیت
دادههای شرکت «KEGOC» (اپراتور شبکه ملی برق قزاقستان) نشان میدهد که حاشیه امنیت انرژی در این کشور به شدت باریک شده است. در سال 2025، شکاف میان تولید و مصرف حدود 1.49 میلیارد کیلووات ساعت بود که این کمبود توسط سیستم انرژی روسیه پوشش داده شد. قزاقستان در این مدت 4.63 میلیارد کیلووات ساعت برق از روسیه دریافت و 2.15 میلیارد کیلووات ساعت به آن بازگرداند که نشاندهنده تراز خالص واردات از روسیه است.
این تغییر رویکرد در سال 2027 به معنای قطع کامل ارتباط با شبکه برق روسیه نیست، بلکه بخشی از الگوی گستردهتر سیاست انرژی آستانه است: کاهش وابستگی به روسیه به عنوان مسیر پیشفرض تأمین یا پشتیبان اضطراری.
همانطور که آستانه در بخش نفت و تجارت به دنبال جایگزینهایی برای مسیر روسیه (مانند کریدور میانی) است، در بخش برق نیز در پی آن است تا وابستگی ساختاری خود را به یک گزینه «انتخابی» تبدیل کند.
سرمایهگذاری 25 میلیارد دلاری در 81 پروژه نیروگاهی
ژاکیپ خیروشف، تحلیلگر انرژی قزاق، معتقد است که این کشور شانس واقعی برای رسیدن به خودکفایی سالانه در سال 2027 را دارد، اما ایجاد یک مازاد پایدار دشوارتر خواهد بود. مسئله کلیدی تنها «ظرفیت نصبشده» نیست، بلکه «ظرفیت در دسترس» در ساعات اوج مصرف، جهش تقاضا در زمستان و دورههای تعمیرات نیروگاهی است. یک مگاوات انرژی بادی یا خورشیدی در یک عصر سرد زمستانی، هرگز جایگزین یک مگاوات نیروگاه زغالسنگی یا گازی نمیشود.
دولت قزاقستان برای حل این معضل، روی چندین جبهه متمرکز شده است.
یرلان آککنژنوف، وزیر انرژی، اعلام کرد که این کشور در حال کار بر روی 81 پروژه با مجموع ظرفیت 15.3 گیگاوات و سرمایهگذاری بیش از 13 تریلیون تنگه (حدود 25 میلیارد دلار) است. این پروژهها شامل احداث نیروگاههای جدید زغالسنگی، واحدهای گازی متمرکز، نوسازی نیروگاههای حرارتی قدیمی و پروژههای تجدیدپذیر است. از جمله مهمترین این پروژهها میتوان به نیروگاه «اکیاستوز GRES-3» با ظرفیت 2640 مگاوات و نوسازی نیروگاههای آلماتی اشاره کرد.
نوسازی شریانهای حیاتی؛ انتقال برق از شمال به جنوب
شبکه انتقال برق نیز یکی دیگر از محدودیتهای جدی قزاقستان است. شرکت KEGOC در حال احداث خطوط جدید انتقال برای تقویت زون جنوبی و ادغام مناطق غربی با شبکه سراسری است.
در حال حاضر سیستم برق قزاقستان نامتوازن است؛ شمال دارای تولید انبوه زغالسنگی است، در حالی که جنوب با رشد سریع تقاضا مواجه است و غرب کشور نیز سالهاست که از شبکه ملی جدا افتاده است.
در سال 2025، مصرف برق در قزاقستان 3.8 درصد رشد داشت که سریعترین رشد در مناطق غربی و جنوبی ثبت شد. تنها در منطقه «آتیرائو»، مصرف برق بیش از 24 درصد جهش یافت. اینجاست که هدفگذاری سال 2027 شکننده میشود؛ زیرا حتی اگر ظرفیتهای جدید طبق برنامه وارد مدار شوند، بارهای صنعتی جدید میتوانند به سرعت آن را بلعیده و ناترازی را بازگردانند.
غولهای مصرفکننده؛ از استخراج رمزارز تا مراکز داده
ظهور مصرفکنندگان بزرگ صنعتی، فشار را بر شبکه برق قزاقستان دوچندان کرده است. پروژههای استخراج رمزارز، مراکز داده، صنایع بزرگ و برقیسازی حملونقل از جمله این غولهای مصرفکننده هستند. به عنوان مثال، مرحله اول «دره مراکز داده» قزاقستان به تنهایی نیاز به 300 مگاوات بار الکتریکی دارد که معادل 2.6 میلیارد کیلووات ساعت در سال است.
اگرچه انرژیهای تجدیدپذیر در حال رشد هستند (مانند پروژه بادی 1.2 میلیارد دلاری توتالانرژی)، اما این پروژهها نیاز به سیستمهای ذخیرهساز باتری و پشتیبانهای حرارتی را از بین نمیبرند. اکثر این پروژههای بزرگ نیز تا سال 2029 به ظرفیت کامل میرسند که کمکی به ضربالاجل سال 2027 نخواهد کرد.
ضربه به بازار صادرات برق روسیه
خروج قزاقستان از فهرست خریداران برق روسیه، بر کسبوکار صادرات انرژی این کشور نیز تأثیرگذار خواهد بود. قزاقستان در سال 2024 بزرگترین بازار صادرات برق روسیه بود و نزدیک به 54 درصد از کل صادرات این کشور را به خود اختصاص داد. کاهش این خریدها پیوندهای انرژی با روسیه (از جمله مسیرهای صادرات نفت و همکاریهای هستهای با روساتم) را قطع نمیکند، اما وابستگی در بخش برق به دلیل ملموس بودن آن برای خانوارها و صنایع، از اهمیت سیاسی بالایی برخوردار است.
آزمون واقعی آستانه این است که آیا میتواند این گذار را بدون ایجاد آسیبپذیریهای جدید در سیستم داخلی خود مدیریت کند یا خیر. موفقیت در هدف سال 2027 به زمانبندی دقیق بستگی دارد؛ قزاقستان باید پروژههای نیروگاهی و انتقال را بدون تأخیر به پایان برساند تا از مسابقه تقاضا عقب نماند. بستن شکاف ناترازی، بسیار دشوارتر از اعلام پایان واردات از روسیه است.
انتهای پیام/