به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، سفر «جورجیا ملونی»، نخستوزیر ایتالیا به باکو ، فراتر از یک دیدار تشریفاتی یا تمدید قراردادهای گازی ساده بود. این سفر که در فضایی متأثر از تحولات ژئوپلیتیک نوین صورت گرفت، نشاندهنده اراده رم برای تثبیت جایگاه خود در قفقاز جنوبی و بهرهبرداری از پتانسیلهای آذربایجان به عنوان یک شریک راهبردی است.
چند عامل کلیدی این سفر را از دیدگاه کارشناسان متمایز میکند:
نخست، حرکت شتابان اروپا برای عبور کامل از منابع انرژی روسیه و یافتن جایگزینهای مطمئن؛ دوم، قرار گرفتن قفقاز جنوبی در مرحله حساس عادیسازی روابط پس از مناقشات طولانی؛ و سوم، تقویت روزافزون جایگاه باکو به عنوان هاب انرژی منطقه.
حضور ملونی در باکو بلافاصله پس از شرکت در هشتمین نشست «جامعه سیاسی اروپا» در ارمنستان، پیامی آشکار از رویکرد متوازن اما منفعتمحور رم در قبال تحولات ایروان و باکو تلقی میشود.
نقشه راه جدید رم و باکو در حوزههای امنیتی و اقتصادی
در جریان مذاکرات فشرده میان جورجیا ملونی و الهام علیاف، مجموعهای از توافقات کلیدی به دست آمد که افق جدیدی را در روابط دو کشور ترسیم میکند. یکی از مهمترین دستاوردها، تفاهم در زمینه گسترش همکاریهای دفاعی و نظامی-فنی بود.
بر اساس این توافق، قرار است پروژههای مشترکی تعریف شود که در آن «فناوریهای پیشرفته ایتالیایی» با «منابع مالی آذربایجان» تلفیق شده و به تولیدات مشترک منجر شود.
همچنین، طرفین بر ایجاد یک «مکانیسم هماهنگی سیاسی دائمی» توافق کردند تا اولویتهای آینده را به صورت مشترک تعیین کنند. تصمیم برای برگزاری مجمع تجاری آذربایجان و ایتالیا در نیمه دوم سال 2026 در باکو نیز نشاندهنده آن است که این سفر بیش از آنکه به دنبال امضای فوری قراردادهای بزرگ باشد، بر روی نهادینهسازی یک دستور کار سیاسی-اقتصادی جدید تمرکز داشته است.
علاوه بر این، توافقاتی در حوزههای امنیت غذایی و همکاریهای فرهنگی نیز به امضا رسید که ابعاد انسانی روابط را تقویت میکند.
انرژی؛ ستون فقرات روابط راهبردی در دوران پساروسیه
اگرچه روابط رم و باکو در حال تنوعبخشی است، اما انرژی همچنان اصلیترین ستون این پیوند راهبردی باقی مانده است. ایتالیا بزرگترین شریک تجاری آذربایجان محسوب میشود و بر اساس آمارهای رسمی، آذربایجان 25 درصد از کل مبادلات تجاری و بیش از 46 درصد از صادرات خود را با ایتالیا انجام میدهد. حجم مبادلات تجاری دو کشور در سال گذشته به رقم خیرهکننده 12 میلیارد دلار رسید.
در حوزه گاز، آذربایجان سال گذشته 25 میلیارد متر مکعب گاز صادر کرده که از این میان، 9.5 میلیارد متر مکعب (حدود 15 درصد از نیاز داخلی ایتالیا) روانه بازارهای این کشور شده است. خط لوله «تاپ» (TAP) تاکنون بیش از 45 میلیارد متر مکعب گاز را به ایتالیا منتقل کرده و مذاکرات برای افزایش ظرفیت این خط لوله در جریان است.
نکته حائز اهمیت، ورود صندوق نفت آذربایجان (SOFAZ) به بازارهای انرژی تجدیدپذیر ایتالیاست؛ توافق برای خرید 49 درصد از پورتفوی انرژی خورشیدی ایتالیا نشان میدهد که باکو و رم در حال حرکت از سوختهای فسیلی به سمت «انرژی سبز» هستند.
نوسازی قرهباغ با فناوری ایتالیایی و سرمایه آذربایجانی
یکی از محورهای برجسته سخنان ملونی و علیاف، مشارکت گسترده شرکتهای ایتالیایی در بازسازی مناطق قرهباغ و زنگهزور شرقی بود. در حال حاضر حدود 130 شرکت ایتالیایی در آذربایجان فعال هستند و اجرای 23 پروژه بزرگ در مناطق آزاد شده به پیمانکاران ایتالیایی واگذار شده است. این مشارکت نشاندهنده عبور روابط دو کشور به مرحله «پس از نفت» و ورود به حوزههای زیرساختی و نوسازی است.
جورجیا ملونی در اظهارات خود در باکو با اشاره به وقفه 13 ساله در سفر نخستوزیران ایتالیا به آذربایجان، بر ضرورت پر کردن این خلأ تأکید کرد.
وی آذربایجان را یک «هاب اصلی» بین اروپا و آسیا و ایتالیا را «دروازهای ممتاز» برای ورود کالاهای آذربایجانی به بازار اروپا توصیف کرد.
ملونی همچنین با اشاره به بحرانهای منطقهای، از کمک باکو در تخلیه اتباع ایتالیایی و انتقال موقت سفارت این کشور از تهران به باکو قدردانی کرد و آن را نشانهای از اعتماد راهبردی میان دو کشور دانست.
توازن دیپلماتیک؛ تلاش ایتالیا برای نقشآفرینی در قفقاز جنوبی
سفر ملونی به باکو بلافاصله پس از ایروان، نشاندهنده جستجوی یک «تعادل عملگرایانه» در سیاست خارجی ایتالیاست. در حالی که رم در نشست ارمنستان بر دستور کار دیجیتال و ارتباطی اتحادیه اروپا تأکید کرد، در باکو آذربایجان را به عنوان یک «شریک راهبردی و پل ارتباطی» معرفی کرد. این رویکرد اگرچه به رم جایگاه یک میانجی رسمی را نمیدهد، اما تصویری از یک بازیگر اروپایی را ترسیم میکند که قادر است با هر دو پایتخت کار کند.
از منظر بروکسل، آذربایجان در سال 2026 دیگر نه یک «جایگزین غولپیکر» برای روسیه، بلکه یک «بیمه راهبردی» برای امنیت انرژی اروپا به شمار میآید. اگرچه آذربایجان نمیتواند به تنهایی جای خالی گاز روسیه را پر کند، اما تنوعبخشی به مسیرها و منابع، بهویژه برای کشورهای جنوب اروپا مانند ایتالیا، حیاتی است.
طبق تفاهمنامه سال 2022، هدفگذاری برای رسیدن به صادرات 20 میلیارد متر مکعب گاز تا سال 2027 همچنان در دستور کار است، هرچند تحقق آن به نوسازی خطوط لوله و شرایط تقاضا در اروپا بستگی دارد.
چالشهای پیشرو؛ از توافق صلح تا بحرانهای منطقهای
علیرغم چشمانداز روشن همکاریها، ریسکهای متعددی همچنان در مسیر روابط باکو و رم وجود دارد. بنبست در روند صلح میان ارمنستان و آذربایجان و باقی ماندن برخی مسائل حساس مانند تغییر قانون اساسی ارمنستان و وضعیت مسیرهای ارتباطی منطقه، میتواند بر ثبات کل پروژههای اقتصادی سایه بیفکند.
همچنین، تنشهای نظامی علیه ایران در سال جاری، در حالی که اهمیت راهبردی قفقاز جنوبی را افزایش داده، همزمان تهدیدات جدیدی را متوجه امنیت مسیرهای ترانزیتی و ثبات منطقهای کرده است.
در نهایت، موفقیت بلندمدت روابط باکو و رم به میزان موفقیت در گذار از همکاریهای صرفاً نفتی به سمت انرژیهای پاک و پروژههای اتصالی بزرگ بستگی دارد. در حال حاضر، پیوند میان باکو و رم مستحکمتر از هر زمان دیگری است، اما دوام این شکوفایی در گرو ثبات پایدار در کل منطقه قفقاز و فراتر از آن است.
انتهای پیام/