به گزارش خبرنگار سیاسی خبرگزاری تسنیم، در ماههای اخیر جامعه ایران شاهد یکی از کمسابقهترین صحنههای حضور و ایستادگی مردمی بود؛ حضوری که در جریان تحولات موسوم به «جنگ تحمیلی سوم» بیش از 50 تا 60 شب تداوم یافته و با وجود فشارهای سنگین روانی، رسانهای و امنیتی، خیابان و میدان را خالی نکرده است.
در این میان تقدیم حدود 7000 شهید در سه مقطع مهم یعنی جنگ 12روزه، حوادث دیماه و جنگ رمضان، پرسشهای مهمی را در حوزه تحلیل اجتماعی و فرهنگی ایجاد کرده است: چرا جامعه ایران نهتنها عقبنشینی نکرد، بلکه حضورش را گستردهتر کرد؟
برای بررسی ریشههای این پدیده بهسراغ سید محسن خادمی عضو هیئت علمی دانشگاه امام حسین(ع) رفتیم.
سید محسن خادمی، عضو هیئت علمی دانشگاه امام حسین(ع) در گفتوگو با خبرنگار سیاسی خبرگزاری تسنیم، در خصوص اتفاقات جریان جنگ اخیر که حدود 40 روز طول کشید و پس از آن همچنان مردم در میدانها دیده میشوند و چگونگی شکلگیری این ایستادگی اجتماعی گفت: کشور ما اساساً کشوری است که مختصاتش مشخص است، مردم آن همدیگر را دوست دارند، متدین هستند و یک ژن تاریخی مشترک دارند، این ویژگی صرفاً مربوط به 40 سال اخیر نیست، ما در تاریخ خود، چه پیش از اسلام و چه پس از اسلام، همواره استقلال فرهنگی داشتهایم، حتی وقتی اسلام را پذیرفتیم، این پذیرش از سر عقلانیت بود.
*راز ایستادگی جامعه ایران در «پیوند امام و امت» است
وی ادامه داد: نکته مهم این است که بعد از انقلاب اسلامی، مکانیزمی برای فعالسازی ظرفیتهای ملی در کشور ایجاد شد. این مکانیزم توسط امام خمینی(ره) شکل گرفت. امام راحل، فارغ از جایگاه مرجعیت شیعه، کسی بود که توانست این سازوکار را ایجاد کند.
خادمی خاطرنشان کرد: پیش از انقلاب هر جریان راهبری خودش را داشت؛ مارکسیستها یک جریان بودند، ملیگراها و جبهه ملی جریان دیگری بودند و روحانیت نیز مسیر خود را داشت، اما امام توانست همه اینها را در یک مسیر همسو کند و ظرفیتهای مردمی را بر اساس یک توافق اجتماعی فعال سازد و همین موضوع به پیروزی انقلاب منجر شد.
عضو هیئت علمی دانشگاه امام حسین(ع) ادامه داد: آمریکاییها تصور میکردند که میتوانند جریان انقلاب را مدیریت کنند، حتی تحلیل آنها این بود که کشور بعد از انقلاب با اختلافات متعدد و ضربات مختلف دچار فروپاشی خواهد شد، اما این اتفاق رخ نداد، زیرا امام مکانیزمی ایجاد کرده بود که شهید بهشتی از این مکانیزم با عنوان «حکومت امام و امت» یاد میکرد، در واقع اساس این ساختار، رابطه امام و امت بود.
این استاد دانشگاه یادآور شد: البته بهدلیل اقتضائات زمان، انتخابات نیز برگزار شد و نقش مردم در آن فعال بود، به همین دلیل امام گفت «جمهوری اسلامی، نه یک کلمه بیشتر و نه یک کلمه کمتر.»، اسلامیت نظام به همان نسبت امام و امت بازمیگشت و جمهوریت نیز به این معنا بود که در زمان غیبت باید نقش مردم در ساختار حکومت فعال باشد.
*امامین انقلاب تحلیل درستی از مردم ایران داشتند
وی با ابراز اینکه "در 47 سال گذشته، بسیاری از تحلیلهایی که درباره انقلاب اسلامی ارائه شده، چه از سوی غربیها، چه شرقیها و حتی گاهی از سوی خود ما، نادرست بوده است."، گفت: کسانی که مردم ایران را تحلیل کردهاند، غالباً دچار خطا شدهاند، تنها کسانی که مردم ایران را درست تحلیل کردند، امامین انقلاب بودند، فاصله تحلیل آنان با دیگران بسیار زیاد است، علتش هم این است که آنها نظام امام و امت را بهدرستی فهم کرده بودند.
خادمی با یادآوری روزهای ابتدایی انقلاب اظهار داشت: در روزهای اول شکلگیری کمیتههای انقلاب ابلاغ شد، این یعنی؛ "مردم، امنیت ایجاد کنید."، مگر ما نهاد حاکمیتی نداشتیم؟ چرا داشتیم، نیروهایی مانند ژاندارمری یا برخی نهادهای انتظامی بودند، اما ساختار مردمی هم کنارش ایجاد شد.
*انقلاب اسلامی سازوکاری برای فعالسازی ظرفیتهای مردمی ایجاد کرد
عضو هیئت علمی دانشگاه امام حسین(ع) در همین راستا افزود: در همان شرایط امام اعلام کردند که باید برای مستضعفان خانه ساخته شود، مردم پول جمع کردند و به حساب صد امام واریز کردند تا خانه برای محرومان ساخته شود، همین اقدام بعدها به تأسیس بنیاد مسکن انجامید، در حالی که وزارت مسکن وجود داشت، اما بنیاد مسکن از جنس نهادهای مردمی بود، جهاد سازندگی نیز همینطور بود، اینها نهادهایی بودند که مردم در آنها نقشآفرینی مستقیم داشتند.
این استاد دانشگاه با اشاره به دوران جنگ تحمیلی هشتساله بیان داشت: در آن دوران هم تجهیزات صدام در جنگ از ما بیشتر بود، ما هم تجهیزات داشتیم، اما عامل اصلی تداوم مقاومت، تجهیزات نبود؛ بلکه نقش مردم بود، حتی مواردی وجود داشت که گفته میشد برخی تجهیزات یا هواپیماهای ما ممکن است فقط برای مدت کوتاهی قابل استفاده باشند اما امام دستور داد باید به جنگیدن ادامه دهیم. آنچه باعث ادامه مسیر شد، حضور، نقش ماهیتی و اراده مردم بود.
وی با تأکید بر اینکه "در شرایط فعلی نیز همین وضعیت را شاهد هستیم."، گفت: وقتی مردم جایگاه خود را در صحنه پیدا میکنند، حتی جلوتر از حاکمیت حرکت میکنند. بسیاری از اتفاقاتی که رخ میدهد از دل مردم و بهصورت خودجوش است، برای مثال در زندگی روزمره هم میبینید که مردم با وجود مسائل مختلف، باز هم برای حضور در صحنههای اجتماعی آمادهاند.
خادمی خون 7000 شهید ایرانی طی یک سال گذشته را امتداد همان پیوند مردم با حاکمیت دانست و افزود: چنین چیزی میان بسیاری از حکومتهای جهان کمتر دیده میشود، نمونه آن مادر شهیدی است که هفت عضو خانوادهاش را از دست داده است، اما همچنان با صلابت میگوید که افتخار میکند، این روحیه در دفاع مقدس هم وجود داشت و امروز هم دیده میشود.
*مرزبندی مردم ایران اشتباه است
عضو هیئت علمی دانشگاه امام حسین(ع) ادامه داد: در واقع در طول 47 سال گذشته اصل این موضوع تغییر نکرده است، اما نگاه ما گاهی دچار نوسان میشود. ما گاهی فراموش میکنیم، در حالی که اصل رابطه میان مردم و انقلاب باقی است، گاهی هم با مرزبندیهایی مانند باحجاب و بیحجاب یا خودی و غیرخودی، جامعه را دچار شکاف میکنیم، این مرزبندیها باعث میشود تحلیلها درباره مردم ایران اشتباه شود.
*هر زمان نقش مردم تنزل یافته، بحرانهای اجتماعی افزایش پیدا کرده است
این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: بهنظر من واقعاً جز حضرت امام، کمتر کسی توانسته است مردم ایران را بهدرستی تحلیل کند. این ملت از دل انقلاب یک انقلاب دیگر را به وجود آوردند، حتی اگر گاهی نقد یا اعتراض میکنند، به این دلیل است که میپرسند؛ "نقش ما در این ساختار چیست؟"، ما هر زمان نقش مردم در انقلاب را تنزل دادیم، بحرانهای اجتماعی افزایش پیدا کرده است.
وی اضافه کرد: شما این معجزه از 18 دی تا 18 فروردین را در عرض سه ماه نگاه کنید، یک کُلپس در 18 دی اتفاق افتاده بود و خیلیها نگران بودند اتفاقی برای انقلاب بیفتد، اما شما امروز میبینید که چون حاکمیت متعلق به مردم است، نتیجهاش حضور 50 شب مردم میشود.
خادمی در پایان گفت: چنین اتفاقی در تاریخ کمسابقه است که طرفداران یک حکومت در شرایط فشار و تهدید و بمباران، همچنان بیش از دوماه در صحنه بمانند، این موضوع نشان میدهد که عنصر مردم همچنان نقش اصلی را در تداوم این مسیر ایفا میکند.
انتهای پیام/+