به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، با گذشت حدود 8 ماه از برقراری آتشبس در نوار غزه، نخستین انتخابات شوراهای محلی پس از سال 2007 در شهر دیرالبلح واقع در مرکز نوار غزه برگزار شد.
این انتخابات از سوی تشکیلات خودگردان فلسطینی و در بخشهایی از کرانه باختری نیز برگزار شده است. هدف تشکیلات خودگردان از برگزاری این انتخابات در شرایط کنونی از یکسو ترمیم مشروعیت سیاسی خود و از سوی دیگر اجرای اصلاحات مد نظر دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا در بیانیه به اصطلاح صلحی است که او در اواخر سپتامبر 2025 برای برقراری آتشبس در نوار غزه منتشر کرده بود.
با وجود شعار تلاش برای احیای مشروعیت سیاسی، از نظر دامنه، رقابت سیاسی و تأثیر عملی، بیش از آنکه نشانه بازگشت فرآیند دموکراتیک باشد، بازتابی از وضعیت پیچیده، شکننده و بنبست نظام سیاسی فلسطین در میانه جنگ، اشغال و شکاف داخلی است.
این رأیگیری در شرایطی انجام شد که فلسطینیان نهتنها بیش از دو دهه است از انتخابات ریاستی و پارلمانی محروم ماندهاند، بلکه جنگ ویرانگر غزه، فروپاشی زیرساختها، آوارگی گسترده و کاهش شدید اعتماد عمومی به نهادهای حاکم، فضای سیاسی را بهشدت محدود کرده است.
در نوار غزه، رأیگیری تنها در شهر دیرالبلح در مرکز این باریکه انجام شد؛ شهری که اگرچه در جریان حملات هوایی اسرائیل آسیب دیده، اما از معدود مناطقی است که از تهاجم زمینی گسترده در امان مانده و امکان حداقلی برای تجمع رأیدهندگان در آن وجود دارد.
آخرین باری که فلسطینیان غزه پای صندوق رأی رفتند، به انتخابات پارلمانی سال 2006 بازمیگردد؛ انتخاباتی که پیروزی حماس در آن، به درگیریهای خونین میان فتح و حماس و در نهایت تسلط کامل حماس بر غزه در سال 2007 انجامید. از آن زمان تاکنون، به دلیل کارشکنی محمود عباس، ریاست تشکیلات خودگردان فلسطین نه انتخابات محلی، نه مجلس قانونگذاری و نه ریاست تشکیلات خودگردان در این منطقه برگزار نشده بود و اداره غزه عملاً در چارچوب ساختار حکمرانی حماس و خارج از تشکیلات خودگردان فلسطین ادامه داشته است.
کمیسیون مرکزی انتخابات فلسطین رأیگیری در دیرالبلح را «آزمایشی» توصیف کرده و تأکید داشته است که این اقدام نه بهعنوان یک انتخابات کامل، بلکه بهعنوان گامی نمادین برای بازگرداندن حداقلی فرآیند انتخاباتی به غزه انجام شده است.
بر اساس آمار رسمی، حدود 70 هزار نفر در دیرالبلح واجد شرایط رأی دادن بودند؛ رقمی که در مقایسه با جمعیت بیش از دو میلیون نفری نوار غزه، نشاندهنده محدودیت شدید دامنه این فرآیند است. بخشهای وسیعی از غزه به دلیل ویرانی کامل، آوارگی ساکنان، نبود مراکز رأیگیری و فقدان حداقل شرایط لجستیکی، عملاً از چرخه انتخابات خارج ماندهاند.
محدودیتهای اجرایی
برگزاری رأیگیری در غزه با مشکلات جدی اجرایی همراه بود. کمیسیون انتخابات اعلام کرد که به دلیل محاصره و محدودیتهای شدید، امکان انتقال اقلام انتخاباتی استاندارد از جمله صندوق رأی، برگههای رأی و جوهر انتخاباتی به غزه وجود نداشته و رأیگیری در ایستگاههای موقت و با امکانات حداقلی انجام شده است.
این نهاد همچنین تأکید کرد که هیچ هماهنگی مستقیمی با اسرائیل یا حماس برای برگزاری انتخابات صورت نگرفته است. نهاد هماهنگکننده فعالیتهای اسرائیل در سرزمینهای فلسطینی نیز به پرسشها در این زمینه پاسخی نداده است؛ موضوعی که باعث مضاعف شدن شکنندگی فرآیند انتخاباتی در غزه میشود.
در کرانه باختری، انتخابات شوراهای محلی پس از چهار سال وقفه برگزار شد. آخرین انتخابات محلی در این منطقه در سال 2022 انجام شده بود و از آن زمان تاکنون، بسیاری از شوراها با تمدید مأموریت یا بهصورت انتصابی اداره میشدند.
شوراهای محلی در کرانه باختری طی سالهای اخیر اهمیت بیشتری یافتهاند؛ چرا که تشکیلات خودگردان فلسطین در چارچوب کنترل امنیتی و سرزمینی اسرائیل، اختیارات محدودی دارد و بخش قابل توجهی از خدمات عمومی، از مدیریت پسماند و زیرساختهای شهری گرفته تا نظارت بر مدارس و مراکز بهداشتی، در سطح محلی متمرکز شده است.
با این حال، انتخابات در کرانه باختری نیز فراگیر نبود. در شهرهای مهمی مانند رامالله و نابلس، به دلیل ثبتنام نکردن تعداد کافی نامزدها یا فهرستهای انتخاباتی، اساساً رأیگیری برگزار نشد.
ناظران این مسئله را نشانهای از کاهش تمایل به مشارکت سیاسی، فرسودگی ساختار حزبی و بیاعتمادی عمیق به امکان ایجاد تغییر واقعی از طریق صندوق رأی میدانند؛ بهویژه در مناطقی که محدودیتهای تردد، گسترش شهرکهای اسرائیلی و افزایش ایستهای بازرسی نظامی، زندگی روزمره فلسطینیان را بهشدت تحت تأثیر قرار داده است.
کمیسیون مرکزی انتخابات فلسطین اعلام کرده است که مشارکت در انتخابات محلی در دورههای گذشته بهطور متوسط بین 50 تا 60 درصد بوده؛ رقمی که در مقایسه با انتخابات محلی در برخی کشورهای منطقه نسبتاً بالا ارزیابی میشود. با این حال، تحلیلگران تأکید میکنند که مشارکت عددی لزوماً به معنای رضایت سیاسی یا اعتماد به نظام حکمرانی نیست و بسیاری از فلسطینیان، انتخابات محلی را تنها ابزار باقیمانده برای اثرگذاری حداقلی بر زندگی روزمره خود میدانند، نه مسیری برای تغییرات کلان سیاسی.
برنامه سیاسی تشکیلات خودگردان
تشکیلات خودگردان فلسطین این انتخابات را بخشی از اصلاحات سیاسی معرفی کرده که در سال گذشته و در چارچوب مطالبات ایالات متحده و برخی کشورهای غربی آغاز شده است. این اصلاحات با طرح صلح غزه دولت دونالد ترامپ پیوند خورده است.
در این طرح کمکهای مالی و سیاسی آینده به تشکیلات را به اجرای اصلاحات اداری، مالی و انتخاباتی مشروط میکند. محمود عباس، رئیس 90 ساله تشکیلات خودگردان، در سال گذشته با صدور فرمانی نظام انتخابات محلی را تغییر داد و امکان رأی دادن به نامزدهای فردی، کاهش سن نامزدی و افزایش سهمیه زنان را فراهم کرد؛ اقداماتی که هدف اعلامی آن، بهبود حکمرانی محلی و افزایش شفافیت عنوان شده است.
در عین حال، فرمان دیگری که عباس در ژانویه 2026 صادر کرد، تأثیر تعیینکنندهای بر ترکیب نامزدها گذاشت. بر اساس این فرمان، تمامی نامزدها ملزم شدند برنامه سازمان آزادیبخش فلسطین را بپذیرند؛ یعنی در واقع تنها گروهها یا افرادی حق مشارکت سیاسی دارند که موجودیت رژیم اسرائیل را به رسمیت شناخته و مشی «مبارزه مسلحانه» را کنار گذاشته باشد.
این شرط عملاً موجب شد حماس و دیگر گروههای مخالف خارج از چارچوب سازمان آزادیبخش فلسطین، از حضور رسمی در انتخابات کنار گذاشته شوند. نتیجه این روند آن بود که برای نخستین بار در شش دوره انتخابات محلی فلسطین، هیچ جناحی جز فتح بهصورت رسمی فهرست انتخاباتی ارائه نکرد و میدان رقابت به نامزدهای وابسته به فتح و افراد مستقل، برخی با پیوندهای غیررسمی جناحی، محدود شد.
ناظران میگویند غیبت کامل رقابت جناحی، بازتابی از فرسودگی سیاسی، افزایش سن رهبری تشکیلات خودگردان و کاهش مشروعیت نهادهای مرکزی است. این در حالی است که بر اساس نظرسنجیهای مرکز فلسطینی پژوهشهای سیاستگذاری و افکارسنجی، حماس همچنان محبوبترین جناح سیاسی در میان فلسطینیان در غزه و کرانه باختری محسوب میشود؛ شکافی که میان واقعیت اجتماعی و ساختار رسمی سیاسی وجود دارد و هرگونه روند انتقال قدرت آینده را با چالش جدی مواجه میکند.
در سطح بینالمللی، واکنشها به این انتخابات محدود و محتاطانه بود. سازمان ملل متحد رأیگیری را فرصتی برای اعمال حقوق دموکراتیک فلسطینیان در شرایطی «استثنایی و دشوار» توصیف کرد، اما بسیاری از بازیگران بینالمللی از موضعگیری صریح خودداری کردند. ناظران این سکوت را ناشی از تجربههای پیشین میدانند که در آن، انتخابات فلسطینی نهتنها به ثبات سیاسی منجر نشد، بلکه شکاف داخلی را تشدید کرد و به درگیری انجامید.
این انتخابات در حالی برگزار شد که آینده غزه همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد. بر اساس طرح 20 مادهای دولت آمریکا، قرار بود غزه بهتدریج به ساختار حکمرانی جدیدی متشکل از تکنوکراتهای مستقل فلسطینی و تحت نظارت یک هیئت بینالمللی منتقل شود، اما اجرای این مراحل متوقف مانده است.
همچنین اهداف جاهطلبانهای که برای خلع سلاح حماس اعلام شده بود نیز براساس گزارشهای ارتش رژیم صهیونیستی اجرایی نشده است. در این مدت حماس همچنان در حال بازسازی ظرفیتهای نظامی، جذب نیروی جدید و کنترل توزیع کالا بوده و نقشهای اداری که پیش از جنگ برعهده داشت را در اختیار دارد. این شرایط چشمانداز هرگونه انتقال قدرت یا بازسازی پایدار غزه را با تردید جدی مواجه کرده است.
در چنین شرایطی، انتخابات محلی اخیر بیش از آنکه نقطه عطفی در مسیر خودگردانی فلسطینیان باشد، تصویری فشرده از واقعیت کنونی ارائه میدهد: صندوق رأی بدون حاکمیت، مشارکت بدون رقابت، و اصلاحات بدون افق سیاسی روشن و البته در خدمت منافع اسرائیل و آمریکا.
انتهای پیام/