به گزارش خبرگزاری تسنیم، الجزیره در تحلیلی از محاصره دریایی ایران توسط آمریکا نوشت: دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده، ادعا کرده است که ایران به دلیل محاصره دریایی بنادر ایران توسط واشنگتن، روزانه میلیونها دلار از دست میدهد.
محاصره بنادر ایران توسط آمریکا از ساعت 14:00 به وقت گرینویچ در 13 آوریل آغاز شد. از آن زمان، ایالات متحده به یک نفتکش با پرچم ایران در نزدیکی تنگه هرمز شلیک و آن را توقیف کرده و کشتیهایی را که محمولههایی را به مقصد یا از ایران حمل میکردند، در آبهای آزاد هدایت کرده است. نیروهای مسلح ایران این اقدام را «عملی غیرقانونی» خواندهاند که «معادل دزدی دریایی» است.
در پاسخ به محاصره دریایی ایالات متحده، ایران تنگه هرمز را به روی همه کشتیهای خارجی بسته و چندین کشتی با پرچم خارجی را توقیف کرده است. پیش از این، به برخی از کشتیهایی که «دوست» ایران تلقی میشدند، اجازه عبور داده بود.
در 19 آوریل، محمدرضا عارف، معاون اول رئیس جمهور ایران، گفت: «امنیت تنگه هرمز رایگان نیست.»
او در پستی در X نوشت: «نمیتوان صادرات نفت ایران را محدود کرد در حالی که انتظار امنیت رایگان برای دیگران را داشت.»
او افزود: «انتخاب روشن است: یا یک بازار نفت آزاد برای همه، یا خطر هزینههای قابل توجه برای همه. ثبات قیمت جهانی سوخت به پایان تضمینشده و پایدار فشار اقتصادی و نظامی علیه ایران و متحدانش بستگی دارد.»
محمد باقر قالیباف، رئیس مجلس ایران و مذاکرهکننده ارشد در مذاکرات آتشبس، روز پنجشنبه در بیانیهای در رسانههای اجتماعی گفت که آتشبس کامل تنها در صورتی میتواند مؤثر باشد که محاصره دریایی ایالات متحده برداشته شود.
تحلیلگران میگویند این محاصره به ایران آسیب میرساند، اما معتقدند که این کشور اراده اقتصادی و سیاسی برای حفظ آن را دارد.
محاصره دریایی به ایران آسیب میرساند؟
ایران نفت، گاز و سایر کالاها از جمله پتروشیمی، پلاستیک و محصولات کشاورزی را از طریق دریا صادر میکند. تحلیلگران میگویند محاصره دریایی ایالات متحده از بنادر خود، از جمله در تنگه هرمز، میتواند بر این تجارت تأثیر بگذارد.
بلافاصله پس از آغاز جنگ ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران در 28 فوریه، مقامات تهران بستن مؤثر تنگه هرمز، تنها آبراه خروجی از خلیج فارس، را که از طریق آن 20 درصد از نفت و گاز طبیعی مایع (LNG) جهان از تولیدکنندگان خلیج فارس در زمان صلح حمل میشد، اجرا کردند.
بسته شدن تقریباً کامل این گلوگاه حیاتی، قیمت جهانی نفت و گاز را به شدت افزایش داد و از آن زمان، ایران این تنگه را کنترل کرده است. با این حال، همچنان به صادرات محصولات انرژی خود از طریق این آبراه ادامه داده است.
صادرات نفت ایران از طریق تنگه هرمز حدود 80 درصد از کل صادرات نفت این کشور را تشکیل میدهد. طبق گزارش کپلر، یک شرکت اطلاعات تجاری، ایران در ماه مارس 1.84 میلیون بشکه در روز نفت خام صادر کرده و تاکنون در ماه آوریل 1.71 میلیون بشکه در روز نفت صادر کرده است، در حالی که این رقم در سال 2025 به طور متوسط 1.68 میلیون بشکه در روز بوده است.
ایران از 15 مارس تا 14 آوریل، 55.22 میلیون بشکه نفت صادر کرده است. قیمت هر بشکه نفت ایران - در سه نوع اصلی آن، که به عنوان نفت سبک ایران، نفت سنگین ایران و نفت ترکیبی فروزان شناخته میشوند - در ماه گذشته به زیر 90 دلار در هر بشکه نرسیده است. در بسیاری از روزها، قیمت از 100 دلار در هر بشکه فراتر رفته است.
حتی با تخمین محافظهکارانه 90 دلار در هر بشکه، ایران در ماه گذشته حداقل 4.97 میلیارد دلار از صادرات نفت خود درآمد داشته است.
در مقابل، در اوایل فوریه، قبل از شروع جنگ، ایران روزانه حدود 115 میلیون دلار از صادرات نفت خام خود یا 3.45 میلیارد دلار در ماه درآمد داشت.
به عبارت ساده، ایران در ماه گذشته 40 درصد بیشتر از قبل از جنگ از صادرات نفت درآمد داشته است.
متوقف کردن این روند، انگیزه اصلی محاصره دریایی بنادر ایران توسط ایالات متحده است.
فردریک اشنایدر، عضو ارشد غیرمقیم شورای خاورمیانه در امور جهانی، در مصاحبهای گفت که شش هفته گذشته از نظر درآمدهای نفتی برای ایران یک موهبت بوده است، اما با محاصره ایالات متحده، این وضعیت تغییر خواهد کرد.
وی گفت: ایران مقداری ذخیره نفت خام در مخازن شناور - اساساً نفتکشهای پارک شده - دارد که در فوریه حدود 127 میلیون بشکه تخمین زده میشد. اما این بدان معنا نیست که محاصره به ایران آسیبی نمیرساند. روز جمعه، اشنایدر گفت که با این حال، به نظر میرسد ایران «بازی طولانیتری را در پیش گرفته» و تا حدودی این نوع درگیری را پیشبینی و برای آن آماده شده است.
وی گفت: «محاصره دریایی فشار اقتصادی را افزایش داده است، زیرا چندین کشتی غیرنظامی در آبهای بینالمللی توقیف شدهاند. اما هنوز مشخص نیست که این محاصره چقدر شدید است، با توجه به حجم قابل توجه نفت شناور ایران، چند کشتی موفق به عبور میشوند و ترامپ تا چه مدت میتواند این محاصره را ادامه دهد.»
آیا ایالات متحده میتواند این ممنوعیت را برای مدت طولانی ادامه دهد؟
اشنایدر خاطرنشان کرد که ترامپ تا اول ماه مه، زمانی که 60 روز مهلت قانونی او برای ادامه تهاجم خارجی بدون مجوز کنگره به پایان برسد، با یک چالش قانونی روبرو خواهد شد.
وی گفت، شرایط وخیمی در کشتیهایی که این ممنوعیت را رعایت میکنند گزارش شده است و باید دید که چین چگونه به ادامه توقیف کشتیهایی که محمولههای آن را حمل میکنند، واکنش نشان خواهد داد.
وی گفت: «چین پیش از این گفته است که ممنوعیت تجارت چین با ایران را غیرقابل قبول میداند. علاوه بر این، بسته شدن تنگه هرمز توسط ایران به عنوان اقدامی تلافیجویانه، اگر نه به خود ایالات متحده، بلکه به متحدان آمریکا در منطقه و جهان آسیب میرساند و فشار بر ترامپ را افزایش میدهد.»
وی افزود: «اگر بتوانیم از رفتار دو طرف چیزی را بسنجیم، این ایران است که صبر نشان میدهد و ترامپ بیصبری نشان میدهد.»
آدام ارلی، سفیر سابق آمریکا در بحرین گفت که اگرچه محاصره بنادر ایران و توقیف کشتیهای حامل نفت ایران توسط آمریکا به عنوان یک سیاست «منطقی» است، اما ممکن است به دلیل ملاحظات سیاسی داخلی در ایالات متحده، آنطور که در نظر گرفته شده، عمل نکند.
ارلی گفت: «ایرانیها برای این، برای این احتمال، آماده شدهاند. آنها برنامههای خودشان را دارند. آنها ابزارهای جایگزینی برای ذخیره نفت یا فروش نفت خود دارند.»
او گفت: «حتی اگر نفت آنها تمام شود، راههایی برای زنده ماندن از یک رژیم محاصره و تحریم بسیار سخت دارند که صادقانه بگویم، فکر میکنم از صبر ترامپ و صبر مردم آمریکا بیشتر دوام خواهد آورد.»
او افزود: «به یاد داشته باشید، این فقط مربوط به جابجایی سربازان، کشتیها و هواپیماها روی نقشه نیست. اینجا در ایالات متحده سیاست وجود دارد.» «ترامپ اگر با بادهای سیاسی هماهنگ نباشد، هیچ است. و به همین دلیل، فکر میکنم از یک طرف این استراتژی در قبال ایران را دارید که از طرف دیگر با یک استراتژی انتخاباتی در تضاد است، و بنابراین، سوال این است که کدام یک قرار است امتیاز بدهد؟»
آیا ایران میتواند در این مدت نفت مازاد خود را ذخیره کند؟
طبق گزارش شرکت مشاورهای FGE Energy، پالایشگاههای داخلی ایران ظرفیت 2.6 میلیون بشکه در روز را دارند. تأسیسات تولید نفت و گاز این کشور در استانهای جنوب غربی متمرکز شدهاند: خوزستان برای نفت و بوشهر برای گاز و میعانات گازی از میدان گازی پارس جنوبی.
ایران همچنین سومین تولیدکننده بزرگ نفت در سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) است و 90 درصد از نفت خام خود را از طریق جزیره خارک برای حمل و نقل از طریق تنگه هرمز صادر میکند.
محاصره دریایی آمریکا به این معنی است که ایران باید نفت بیشتری ذخیره کند و فضا میتواند تنگ شود.
مویو شو، تحلیلگر ارشد نفت خام در کپلر، گفت که انتظار میرود فضای اجرایی فعلی، بارگیری و صادرات آینده ایران را کُند کند، فشار بر موجودیهای خشکی ایران را افزایش دهد و در نهایت منجر به کاهش تولید شود.
او گفت: «با این حال، با توجه به اینکه هنوز ظرفیت ذخیرهسازی در خشکی وجود دارد (تقریباً 20 روز از تولید فعلی ایران را پوشش میدهد)، انتظار داریم هرگونه کاهش تولید در طول هفته آینده تدریجی باشد و احتمال افزایش سرعت آن تا ماه مه بیشتر است.»
تانکر ترکرز، آژانس اطلاعات دریایی، اعلام کرد که در جزیره خارک، برای آمادگی در برابر احتمال اتمام فضای ذخیرهسازی نفت، ایران یک نفتکش قدیمی به نام ناشا را از رده خارج کرده است.
آیا ایران میتواند به کسب درآمد از نفت ادامه دهد؟
بله، تحلیلگران میگویند که ایران میتواند برای چند ماه به کسب درآمد از نفتی که در حال حاضر در دریا در حال حمل است، ادامه دهد.
کنت کاتزمن، تحلیلگر سابق ایران در سرویس تحقیقات کنگره در واشنگتن دی سی، گفت که ایران در بحبوحه محاصره بنادر ایران توسط ایالات متحده، نفت جدیدی صادر نمیکند، اما تهران در حال حاضر بین 160 تا 170 میلیون بشکه نفت «شناور» در کشتیهای سراسر جهان دارد.
کاتزمن گفت: «این محمولهها که قبل از اعمال محاصره ایالات متحده از تنگه هرمز عبور میکردند، روی صدها نفتکش هستند و منتظر تحویل هستند.»
کاتزمن گفت که یک استاد ایرانی به او اطلاع داده است که بر اساس این محمولهها، تهران میتواند جریان درآمدی داشته باشد که میتواند تا ماه اوت با وجود نیروی دریایی ایالات متحده ادامه یابد.
او گفت: «که مدت زمان زیادی است. آیا رئیس جمهور ترامپ تا ماه اوت فرصت دارد؟ احتمالاً نه.»
او گفت: «اگر ترامپ میخواهد این موضوع را به نتیجهای که میخواهد برساند، احتمالاً باید به دنبال تشدید تنش باشد، یا باید کمتر از توافقی را که در حالت ایدهآل میخواهد، بپذیرد.»
کشتیهای ایرانی همچنان باید از کشتیهای نیروی دریایی ایالات متحده در اقیانوس آزاد دوری کنند، زیرا نیروی دریایی ایالات متحده اخیراً کشتیهای حامل محمولههای ایرانی را نیز رهگیری کرده است.
شو گفت که طبق دادههای کپلر، در حال حاضر حدود 183 میلیون بشکه نفت خام ایران در آب وجود دارد. او گفت: «از این مقدار، تقریباً 14.7 میلیون بشکه در خلیج فارس، 11.9 میلیون بشکه در خلیج عمان، 9 میلیون بشکه در دریای عرب و 6.5 میلیون بشکه در اقیانوس هند مرکزی قرار دارد. بقیه در اطراف تنگه مالاکا، دریای چین جنوبی و مناطق نزدیکتر به چین قرار دارد.»
او خاطرنشان کرد: «مرز مؤثر اعمال قوانین ایالات متحده همچنان مشخص است - بهویژه اینکه آیا در درجه اول بین خلیج فارس و تنگه مالاکا متمرکز است یا اینکه قصد دارد اعمال قوانین را بیشتر به دریای چین جنوبی گسترش دهد.»
نظر من این است که بعید است ایالات متحده در دیدار آتی ترامپ و شی جین پینگ بیش از حد تهاجمی عمل کند، اما به رهگیریهای گزینشی محمولههای ایرانی برای حفظ فشار بر ایران و چین ادامه خواهد داد. با این اوصاف، انتظار میرود چین تا زمانی که جریانهای نفتی در آینده امکانپذیر باشد، به خرید نفت خام ایران ادامه دهد و ایران به تلاشهای خود برای انتقال بشکهها به شرق ادامه خواهد داد.»
ایران از چه راه دیگری میتواند درآمد کسب کند؟
ایران علاوه بر درآمد نفتی، در حال حاضر از سیستم «باجه عوارض» که این کشور در ماه مارس بر تنگه هرمز اعمال کرد، درآمد کسب میکند.
روز پنجشنبه، حمیدرضا حاجی بابایی، نایب رئیس مجلس ایران،گفت که بانک مرکزی تهران اولین درآمد حاصل از عوارض اعمال شده از زمان آغاز جنگ را دریافت کرده است. مشخص است که این درآمد عوارض چقدر است.
طبق گزارش لویدز لیست، خبرگزاری کشتیرانی، حداقل دو کشتی که تاکنون از این تنگه عبور کردهاند، هزینهها را به یوان، واحد پول چین، پرداخت کردهاند. لویدز لیست گزارش داد که یکی از «حمل و نقلها توسط یک شرکت خدمات دریایی چینی که به عنوان واسطه عمل میکرد، انجام شده است که پرداخت به مقامات ایرانی را نیز انجام داده است.» با این حال، مشخص نیست که چقدر پول پرداخت شده است.
ایران از نظر نظامی چقدر قوی است؟
ایران با استفاده از جنگ نامتقارن، در مواجهه با هفتهها حملات آمریکا و اسرائیل، انعطافپذیری نظامی قابل توجهی را نشان داده است.
این شامل استفاده از تاکتیکهای چریکی، حملات سایبری، مسلح کردن و حمایت از گروههای مسلح نیابتی و سایر ابزارهای غیرمستقیم میشود.
ایران در طول جنگ خود با آمریکا و اسرائیل، زیرساختهای انرژی در اسرائیل و سراسر خلیج فارس را هدف قرار داده، تهدید به هدف قرار دادن موسسات بانکی کرده و مراکز داده شرکتهای فناوری آمریکایی مانند آمازون در امارات متحده عربی و بحرین را هدف قرار داده است.
ایران همچنین تنگه هرمز را مسدود کرده و طبق گزارشها مینهایی را در این تنگه قرار داده است تا کشتیرانی را مختل کند و قیمت جهانی نفت را به شدت افزایش دهد.
از زمان آغاز محاصره دریایی بنادر ایران توسط ایالات متحده در اواسط آوریل، مقامات ایرانی بارها قول دادهاند که کشورشان از خود دفاع کرده و به هرگونه حمله ایالات متحده پاسخ خواهد داد.
اوایل این هفته، پس از آنکه ارتش آمریکا اعلام کرد که یک کشتی ایرانی را توقیف کرده و به دهها کشتی دیگر دستور داده است که برگردند، ایران نیز با توقیف کشتیهای تجاری خارجی در اطراف تنگه هرمز که به گفته این کشور نقض مقررات دریایی بود، تلافی کرد.
ارلی، سفیر سابق آمریکا،گفت که ایران «شور انقلابی» دارند. مشخص نیست تهران تا چه مدت میتواند تحت «شرایط محاصره» تحمیل شده توسط ایالات متحده دوام بیاورد، اما احتمالاً بسیار بیشتر از آنچه ایالات متحده پیشبینی میکند، دوام خواهد آورد.
ارلی گفت: «من فکر میکنم آنها میتوانند بسیار بیشتر از آنچه اکثر مردم تصور میکنند، دوام بیاورند، و به خصوص وقتی صحبت از زانو زدن در برابر آمریکاییها باشد.»
وی افزود: «سطحی از غرور و بقا وجود دارد. آنها با ما در جنگ هستند و برای آنها این یک جنگ موجودیتی است.»
انتهای پیام/