به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، مقامات ارشد و رهبران کشورهای آسیای مرکزی با تصویب «بیانیه آستانه درباره اکولوژی و توسعه پایدار»، به اجلاس منطقهای زیستمحیطی در پایتخت قزاقستان یک دستاورد و خروجی سیاسی رسمی و معتبر بخشیدند.
همزمان با این اقدام تاریخی، بسته گستردهتری از ابتکارات مرتبط با تنوع زیستی، تغییرات اقلیمی و مقابله با آلودگیها نیز در حاشیه این نشست شکل گرفت و ابعاد تازهای به خود گرفت.
بر اساس گزارشهای رسمی منتشر شده از سوی وزارت محیط زیست جمهوری قزاقستان، روسای جمهور پنج کشور این منطقه استراتژیک، سند نهایی این اجلاس را که تحت عنوان پرمعنای «همبستگی اکولوژیک آسیای مرکزی» تدوین شده بود، در جریان نشستهایی که از 22 تا 24 آوریل سال جاری میلادی برگزار شد، به اتفاق آرا به تصویب رساندند.
همبستگی اکولوژیک؛ صدای واحد آسیای مرکزی در برابر تهدیدات
این بیانیه جامع، در واقع ترسیمکننده یک موضع مشترک منطقهای و صدای واحد در قبال شماری از بزرگترین و مخربترین فشارهای زیستمحیطی است که امروزه کشورهای آسیای مرکزی با آنها دستبهگریبان هستند.
طبق خلاصه و گزارش ارائهشده توسط وزارت محیط زیست قزاقستان، متن این سند راهبردی صراحتاً خواستار ایجاد هماهنگیهای نزدیکتر و همافزایی بیشتر میان این کشورها در جریان مذاکرات پیچیده اقلیمی در سطح بینالمللی شده است.
این سند همچنین بر موضوعات حیاتی و حساسی نظیر حفاظت از یخچالهای طبیعی که منابع اصلی تامین آب منطقه به شمار میروند، پیگیری دستور کار مربوط به توسعه و حفظ مناطق کوهستانی، پاسداشت تنوع زیستی، مدیریت اصولی مواد شیمیایی و پسماندهای خطرناک، مبارزه بیامان با آلودگیهای پلاستیکی، ارتقای کیفیت هوا، جلوگیری از تخریب گسترده اراضی کشاورزی و مرتعی، و همچنین مهار پدیده شوم بیابانزایی تاکید میورزد.
افزون بر این موارد، امضاکنندگان، این بیانیه را به عنوان سهم و آوردهای مهم در مسیر تحقق پایداری اکولوژیک، دستیابی به رشد اقتصادی فراگیر و همهجانبه، و تضمین یک آینده باثبات و پایدار برای تمام مردمان این منطقه پهناور معرفی کردهاند.
دیپلماسی محتاطانه آب؛ از بحران خزر تا پیشنهاد تأسیس سازمان جهانی
موضوع حیاتی «آب» همچون رشتهای نامرئی در سراسر متن این سند راهبردی جریان دارد، اما نکته قابل تأمل این است که ادبیات و واژگان به کار رفته در این خصوص با دقت و احتیاطی مثالزدنی انتخاب شدهاند تا از بروز هرگونه حساسیت سیاسی میان همسایگان جلوگیری شود.
این بیانیه با نگاهی مثبت، از تلاشها و اقدامات صورتگرفته برای تدوین یک برنامه بیندولتی جامع با هدف حفاظت از محیط زیست شکننده دریای خزر استقبال میکند. در عین حال، رهبران حاضر در این نشست نگرانی عمیق و جدی خود را نسبت به روند نگرانکننده کاهش سطح آب و خشک و کمعمق شدن دریاچههای حوضه آسیای مرکزی ابراز داشتهاند.
از دیگر نکات برجسته این سند، اشاره به ابتکار عمل و پیشنهاد جاهطلبانه جمهوری قزاقستان برای بررسی امکان تأسیس یک «سازمان بینالمللی آب» در چارچوب سیستم سازمان ملل متحد است؛ با این وجود، کشورهای شرکتکننده با اتخاذ رویکردی محافظهکارانه، از تایید و حمایت کامل و قطعی برای ایجاد فوری چنین نهادی خودداری کرده و آن را به بررسیهای بیشتر موکول کرده اند.
جذب سرمایههای بینالمللی؛ گشایش درهای تأمین مالی پروژههای سبز
البته باید توجه داشت که دستاوردها و خروجیهای این اجلاس مهم تنها به صدور یک سند واحد محدود نمیشود. در تاریخ 24 آوریل، «برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد» (UNEP) با انتشار بیانیهای اعلام کرد که نشست آستانه بستری مناسب برای راهاندازی شراکتهای جدید منطقهای در حوزههای نوینی همچون «اقتصاد چرخشی» و حفاظت از یخچالهای طبیعی فراهم آورده است.
در همین راستا، کشورهای منطقه رویکردها و استراتژیهای مشترکی را در زمینه حفظ تنوع زیستی، اقدامات هماهنگ اقلیمی و مبارزه با آلودگی هوا پایهگذاری کردند.
نهاد زیستمحیطی سازمان ملل همچنین از ایجاد یک «سبد سرمایهگذاری منطقهای برای اقلیم و اکولوژی» پرده برداشت که هدف اصلی آن، گسترش و تسهیل دسترسی کشورهای آسیای مرکزی به منابع مالی بینالمللی و بودجههای جهانی برای اجرای پروژههای کلان زیستمحیطی است.
حفاظت از تنوع زیستی؛ پیشدرآمدی بر اجلاس ارمنستان
در کنار مباحث کلان، یک مسیر و کارگروه مجزا نیز مشخصاً بر موضوع تنوع زیستی متمرکز بود که در همان اوایل هفته موفق شد نتایج ملموس و مستقلی را به ثبت برساند. در 22 آوریل، دفتر «برنامه توسعه سازمان ملل متحد» (UNDP) در قزاقستان گزارش داد که کشورهای آسیای مرکزی در جریان یک جلسه عمومی و در سطح عالی در آستانه، موفق به امضای یک بیانیه منطقهای مختص به حفاظت از تنوع زیستی شدهاند.
بر اساس گزارشهای این نهاد بینالمللی، سند مذکور ایجاد یک برنامه فراگیر و یک برنامه اقدام عملیاتی را پیشبینی میکند. علاوه بر این، قرار است یک طرح جامع منطقهای برای بسیج منابع مالی و فنی تدوین شود که برای ارائه و بررسی نهایی در هفدهمین کنفرانس اعضای کنوانسیون تنوع زیستی (COP17) که قرار است در کشور ارمنستان برگزار شود، آماده خواهد شد.
آزمون بزرگ در پیشرو؛ از شعارهای سیاسی تا اجرای عملیاتی
تاییدات و بازتابهای خارجی در خصوص اهمیت و جایگاه بیانیه اصلی اجلاس نیز به مرور زمان روشنتر و برجستهتر شده است. خبرگزاری معتبر اسپانیایی «افه» (EFE) در تاریخ 22 آوریل با انتشار گزارشی تایید کرد که هر پنج جمهوری آسیای مرکزی «بیانیه همبستگی اکولوژیک آستانه» را با موفقیت تصویب کردهاند.
این رسانه همچنین تصویب این سند را مستقیماً با تمرکز ویژه و رویکرد قاسم جومارت توکایف، رئیسجمهور قزاقستان، بر مقولههای حساسی نظیر امنیت آبی، احیای دریاچه در حال مرگ آرال و حفظ اکوسیستم دریای خزر مرتبط دانست.
با کنار هم قرار دادن تمامی این تحولات، اجلاس آستانه اکنون به عنوان یک تلاش گسترده، هماهنگ و منطقهای جلوه میکند که هدف غایی آن، تبدیل کردن فشارها و تهدیدات مشترک اکولوژیک به یک دستور کار سیاسی کارآمد، سازنده و قابل اجرا است.
با این حال، آزمون بزرگ بعدی و چالش اساسی که این نشست با آن روبرو خواهد شد، این است که آیا این بیانیههای پرطمطراق و شراکتهای روی کاغذ، در عرصه عمل نیز با تخصیص بودجههای لازم، هماهنگیهای فرامرزی مستمر و اجرای دقیق پروژههای میدانی همراه خواهند شد یا صرفاً در حد شعارهای دیپلماتیک باقی خواهند ماند.
انتهای پیام/