به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، حملات مشترک آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران و تابآوری دفاعی کشورمان، همچنان داغترین موضوع رسانهها است. علاوه بر رسانهها و مطبوعاتی که به شکل روزمره و لحظه به لحظه تحولات را دنبال میکنند؛ اندیشکدهها نیز به دنبال آن هستند تا از منظر کلان به تابلو بنگرند و به این پرسش پاسخ دهند: چرا حمله به یک قدرت منطقهای مستحکم همچون ایران، از تنگه هرمز، خلیج فارس و دریای عمان گرفته تا مناطق دوردست شاخ آفریقا را تحت تأثیر قرار میدهد؟
در بخش پیشین این مطلب، به این اشاره شد که از دید کارشناسان و تحلیلگران «مرکز مطالعات خاورمیانه» (ORSAM) مستقر در آنکارا، زیاده خواهی رژیم صهیونیستی در منطقه، منافع ترکیه را نیز به خطر انداخته است.
به ویژه در سومالی لند و شاخ آفریقا، مقامات سیاسی – امنیتی آنکارا، نگران آن هستند که بزرگترین پایگاه نظامی برونمرزی ترکیه یعنی «ترکسوم» (TURKSOM) در موگادیشو تحت تأثیر قرار بگیرد. آن هم در شرایطی که یکی از مهمترین رقبای منطقهای ترکیه به نام امارات متحده عربی در شاخ آفریقا با رژیم اسرائیل، همراه شده است.
ادامه تحلیل کارشناسان اندیشکده اورسام ترکیه را با هم میخوانیم:
استراتژی «تجاری» امارات و ادغام در معماری امنیتی اسرائیل
ارزیابی گسترش اسرائیل به سومالیلند مستقل از سرمایهگذاریهای اقتصادی و لجستیکی بلندمدت امارات متحده عربی در منطقه غیرممکن است. سرمایهگذاریها در بندر بربره از طریق دیپی ورلد، ادغام منطقه در شبکههای تجارت جهانی را تسریع میکند و در عین حال زمینه را برای ایجاد معماریهای امنیتی جدید فراهم میکند.
حضور اسرائیل در منطقه مستقیماً به شکل پایگاههای نظامی نیست، بلکه از طریق پشتیبانی فنی، تأمین امنیت بنادر یا همکاری در زیرساختها صورت میگیرد. ادعاهای مربوط به سیستمهای راداری و قابلیتهای نظارتی به یک ساختار امنیتی ترکیبی یکپارچه با زیرساختهای تجاری اشاره دارد.
همکاری بین امارات و اسرائیل در بندر بربره نقطه تلاقی دو استراتژی مکمل است. سرمایهگذاریهای بندری امارات نه تنها در بربره، بلکه در مکانهایی مانند پونتلند (بوساسو) و یمن (سوکوترا) یک پایگاه لجستیکی آماده برای اسرائیل ایجاد میکند. هر بندر تجاری تحت کنترل امارات میتواند به طور بالقوه بهایستگاهی مهم برای فعالیت سیستمهای سیگنال اطلاعات (ELINT) اسرائیل تبدیل شود.
سومالیلند نقطه امن برای پایگاه اطلاعاتی
استقرار سیستمهای راداری و زیرساختهای نظارتی فنی در بربره را میتوان بخشی از استراتژی اسرائیل برای گسترش خط دفاعی خود مستقیماً به سمت شاخ آفریقا دانست. هدف از این اقدام ایجاد قابلیتهای هشدار اولیه و نظارتی، بهویژه علیه جنبش انصارالله و شبکههای مرتبط با ایران است.
از سوی دیگر، چنین موقعیتی خطرات امنیتی جدی را نیز به همراه دارد. وقتی که حضور اطلاعاتی پنهان به جای پایگاه نظامی آشکار ترجیح داده شود، منطقه ممکن است به ناچار به صحنه درگیری تبدیل شود.
در این میان، موقعیت جغرافیایی سومالیلند آسیبپذیریای ایجاد میکند که میتواند آن را به طور بالقوه به یک هدف مستقیم تبدیل کند. سرویس جاسوسی موساد به دنبال جا انداختن آن است که حضور اسرائیل را همچون نگهبان دفاع و امنیت جا بیاندازد! این در حالی است که هدف اصلی، پیگیری اهداف ضدامنیتی اسرائیل در منطقه و در یک پایگاه اطلاعاتی جدید است.
به رسمیت شناختن و پارادوکس امنیتی
برای سومالیلند، که نزدیک به 30 سال است برای شناسایی یا به رسمیت شناخته شدن بینالمللی تلاش میکند، تصمیم اسرائیل به عنوان یک دستاورد دیپلماتیک قابل توجه در کوتاه مدت تلقی شد.
با این حال، پیامدهای بلندمدت این تحول، تصویر بسیار پیچیدهتری را ارائه میدهد که ثبات منطقهای را تهدید میکند. سومالیلند با خط ساحلی 850 کیلومتری که مستقیماً رو به یمن است، از نظر جغرافیایی بسیار نزدیک به مناطق درگیری قرار دارد.
سامانه راداری ساخت اسرائیل که توسط امارات متحده عربی در آوریل 2025 در فرودگاه بوساسو در پونتلند مستقر شد، به دلیل نگرانیهایی مبنی بر اینکه این منطقه را هدف قرار میدهد، بحثبرانگیز بود.
طبق اطلاعات فاش شده توسط رسانههای مختلف، این توافق حتی از کابینه خود دولت پونتلند نیز مخفی نگه داشته شده و به صورت یکجانبه اجرا شده است. این وضعیت به عنوان یک هشدار مهم برای دولت سومالیلند محسوب میشود.
اجازه دادن به ایجاد ساختاری مشابه و موازی، میتواند منجر به از دست رفتن مشروعیت در سیاست داخلی شود و هزینههای دیپلماتیک جدی را در نظر بازیگران منطقهای به همراه داشته باشد.
بنابراین، نمونه پونتلند نشان میدهد که چگونه فناوری اسرائیل از طریق امارات وارد خاک سومالی شده و لازم است که سومالیلند با احتیاط بیشتری به این تعامل امنیتی مشکوک بنگرد. به ویژه با در نظر گرفتن این واقعیت که ساختار اجتماعی-فرهنگی منطقه، این روند را حساستر میکند. در سومالیلند با تمرکز جمعیتی اسلامی، حساسیت تاریخی نسبت به مسأله فلسطین بالاست و روابط توسعه یافته با اسرائیل، پتانسیل تنش در سیاست داخلی را افزایش میدهد.
معادله اتیوپی - اسرائیل و محورهای منطقهای
تلاش اتیوپی برای دسترسی به دریا و توسعه روابط آن با سومالیلند، همراه با حضور اسرائیل در منطقه، به شکلگیری یک محور ژئوپلیتیکی جدید اشاره دارد.
جستجوی آدیس آبابا برای دسترسی به بندر نه تنها یک ضرورت اقتصادی، بلکه یک ضرورت استراتژیک نیز هست. در روزهای نخست سال 2025 میلادی تفاهمنامهای که بین اتیوپی و دولت سومالیلند امضا شد، موج بزرگی از تنش را در منطقه ایجاد کرد. چرا که ادعای «ایجاد پایگاه نظامی» که در این توافقنامه گنجانده شده بود، اساس بحران را تشکیل میدهد.
دولت موگادیشو این تحول را تهدیدی مستقیم برای حاکمیت کشور و یک مسئله امنیتی وجودی توصیف کرده است. همانطور که در اظهارات حسن شیخ محمود رئیس جمهور سومالی تأکید شده، موگادیشو مخالف استفاده اتیوپی از بنادر سومالی برای اهداف تجاری نیست. با این حال، به شدت با ایجاد یک پایگاه نظامی یکجانبه که حقوق حاکمیتی آن را نقض میکند، مخالف است.
این بنبست به یک مکانیسم گفتگو تبدیل شده که با میانجیگری ترکیه، از درگیری مستقیم بین طرفین جلوگیری کرده و از طریق فرآیند آنکارا از تمامیت ارضی سومالی حمایت میکند.
در این مرحله، مواضع بازیگرانی مانند ترکیه، مصر و عربستان سعودی که از حاکمیت سومالی حمایت میکنند، یک عامل متعادلکننده جایگزین در منطقه را تشکیل میدهد.
به ویژه، آموزش نظامی، کمکهای بشردوستانه و پروژههای زیرساختی ترکیه در سومالی به مدل متفاوتی از تعامل اشاره دارد. البته حضور ترکیه در سومالی محدود به کمکهای بشردوستانه و پروژههای زیرساختی نیست، بلکه به یک مدل مشارکت جامع امنیتی و اقتصادی تبدیل شده است.
حضور ترکیه در سومالی با توافقنامه چارچوب همکاری دفاعی و اقتصادی که در سال 2024 امضا شد، عمق استراتژیک بیشتری پیدا کرد. در این چارچوب، بررسیهای لرزهنگاری انجام شده توسط کشتی تحقیقاتی اوروچ رئیس در سه منطقه مختلف در حوزه دریایی سومالی، زمینه را برای یک همکاری اقتصادی مشخص فراهم کرده است.
ورود کشتی حفاری چاغری بیگ به منطقه، بر اساس یافتههای اوروچ رئیس، نشان میدهد که رابطه بین دو کشور مستقیماً وارد مرحله تولید انرژی و همکاری استراتژیک شده است.
علاوه بر این، بزرگترین پایگاه آموزشی خارجی نیروهای مسلح ترکیه که در موگادیشو فعالیت میکند، نقش محوری در فرآیند ظرفیتسازی ارتش سومالی ایفا میکند. این مدل به حساسیتهای حاکمیت احترام میگذارد و هدف آن ظرفیتسازی نهادی است.
گفتمان امنیتی و خطر بیثباتی
اتحادها و پیشبینیهای قدرت جدید که در شاخ آفریقا در حال شکلگیری هستند، در ابتدا مبتنی بر دلایل مشروعی مانند «امنیت» و «تجارت» هستند. با این حال، تصویر واقعی پیچیدهتر و شکنندهتر است.
این فرآیند که از طریق سومالیلند شکل میگیرد، نشاندهنده شکل جدیدی از رقابت قدرت جهانی است که فراتر از مسئله به رسمیت شناختن، در منطقه منعکس میشود. حضور اسرائیل در منطقه که به عنوان یک اقدام دفاعی ارائه و تلاش میشود تا مشروعیت یابد، خطر تعمیق بیثباتی منطقهای را از نظر پیامدهای واقعی آن به همراه دارد.
در چنین شرایطی، اگر جنگ در محور ایالات متحده - اسرائیل علیه ایران گسترش یابد، خطی که از باب المندب تا خلیج عدن امتداد دارد، ناگزیر به یک جبهه جدید تبدیل خواهد شد.
در چنین سناریویی، ثبات منطقهای به شدت تضعیف خواهد شد. در نتیجه، حفظ تمامیت ارضی سومالی نه تنها یک مسئله ملی، بلکه یک عامل تعیینکننده تعادل است که از تبدیل شاخ آفریقا به یک منطقه درگیری گستردهتر جلوگیری میکند.
برخلاف سیاستهای تفرقهانگیز اسرائیل، مدل جامع ترکیه، با محوریت دولتسازی، به عنوان یک نقطه مرجع کلیدی در جستجوی ثبات پایدار در شاخ آفریقا عمل میکند.
انتهای پیام/