به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، در بخش پیشین این مطلب، به اهمیت واکاوی ابعاد مهم آتش بس 14 روزه و مذاکرات اسلام آباد اشاره شد.
گفتیم که از نگاه دکتر آلپ ارسلان اُز اردَم از محققین نامدار ترکیه، پژوهشگرانی که در حوزه مطالعات صلح سازی و حل بحران فعالیت می کنند، این روند را مهم ارزیابی کرده و معتقدند که با توجه به اهمیت منطقه ای و بین المللی جنگ تحمیلی آمریکا و رژیم اسرائیل در برابر ایران، میانجیگری و تلاش برای خاتمه دادن به جنگ، پیچیدگی های خاصی دارد و حالا به جرات می توان گفت که بعد از مذاکرات اسلام آباد، فن و دانش دیپلماسی و میانجیگری فصل نوینی را رقم زده است. چرا که در اثنای این جنگ بزرگ، کنشگری در مقام میانجی و میزبان وارد صحنه شد که کسی انتظارش را نداشت تا این حد موفق عمل کند.
آلپ ارسلان اُز اردَم معتقد است که نقش مهم شهباز شریف نخست وزیر و ژنرال عاصم منیر رئیس ستاد کل نیروهای مسلح پاکستان در این میان بسیار مهم و حیاتی بوده، اما به موازات آنها، وزاری امور خارجه، روسای جمهور و دیپلمات های دیگری از ترکیه، عمان و مصر نیز نوعی از دیپلماسی چندپاره را مدیریت کردند که البته مرکز هماهنگی آن در اسلام آباد بود.
بخش پایانی متن تحلیلی این نویسنده ترک را با هم مرور می کنیم:
ایران، آنها را غافلگیر کرد
وقتی که از قدرت های بزرگ و موازنه استراتژیک حرف می زنیم، در واقع به حجمی از قدرت نظامی و سیاسی سطح بالا اشاره می کنیم که با یک اراده بزرگ به میدان می آید و می خواهد همه چیز را بر اساس منافع و خواسته هایش دگرگون کند.
به طور معمول، قدرت های بزرگ به شکل غیرمستقیم اعمال نظر می کنند. اما وقتی که وارد میدان نبرد شوند، سطح اثرگذاری آنها «تعیین کننده» و تحول آفرین است.
آمریکا و اسرائیل در این ماجرا به دنبال یک نتیجه سریع بودند اما ایران، تنگه هرمز را به اهرم مهمی تبدیل کرد، هزینه مالی سنگینی برای کل جهان به وجود آورد و این همان اقدام بسیار مهمی بود که محاسبات آمریکا و اسرائیل را به هم ریخت.
آمریکا به عنوان یک قدرت بزرگ نظامی، در طراحی استراتژی جنگی علیه ایران، خطاهای محاسباتی فراوانی مرتکب شد. این در حالی است که چند قدرت بزرگ دیگر مانند چین، روسیه و فرانسه، رفتاری به مراتب خردمندانه و منطقی به نمایش گذاشتند.
چین و روسیه، نخواستند برای خاتمه دادن به تنش، به طور مستقیم بین ایران و آمریکا میانجیگری کنند. اما در عین حال، در چهارچوبی ماندند که هدف از آن، جلوگیری از افزایش انفجاری تنش و تلاش برای برقراری موازنه بود.
در میان کشورهای مهم اروپایی نیز باید به شیوه حرکت فرانسه توجه کرد. همچنان که دیدیدم، فرانسه در شورای امنیت سازمان ملل به شکلی هوشمندانه عمل کرد و نه تنها از ارائه حمایت و همراهی تسلیحاتی به آمریکا خودداری کرد، بلکه به شکل غیرمستقیم، کاری کرد که دیگر کشورهای ناتو نیز قدم در چنین راهی نگذارند.
اگر بخواهیم تابلوی بالا را با نگاهی دقیق و کارشناسانه ارزیابی کنیم، در می یابیم که همه این کشورها، به شکل کلاسیک و مرسوم، در نقش میانجی ظاهر نشدند. اما نوع تصمیم سازی ها و رویکردهای آنان، توانست در مکانیسم کلی صلح سازی، موثر واقع شود. مهمترین کار چین، روسیه، فرانسه و دیگران برای کمک به صلح چه بود؟ خلق نوعی از موازنه استراتژیک که باعث شد جنگ در کوتاه مدت گسترش پیدا نکند.
رویکرد هوشمندانه چین
در بررسی میزان نقش هر کدام از کشورهای جهان و منطقه در توقف موقت جنگ بین ایران و آمریکا، باید درباره چین، نگاه دقیق تری داشته باشیم. همچنان که اشاره شد: چین در ردیف کشورهای میانجی قرار نگرفت. اما این کشور قدرتمند جهان، با توجه به نوع رابطه ای که با ایران دارد، رفتار خردمندانه و موثری داشت.
چین در این میان، اهمیت ویژه ای به ثبات ایران داده و به جرات می توان گفت: در تشویق ایران به سمت مذاکره، نقش مهمی داشت. شاید اگر چین نبود، اقناع ایران برای حضور در مذاکرات اسلام آباد، بسیار دشوار می شد.
با توجه به اهمیت این موضوع و تحلیل این رویکرد خاص چینی ها، می توانیم چنین نتیجه بگیریم که در روزگار کنونی ما، قدرت های بزرگ جهان، به جای آن که تمام انرژی خود را صرف صلح سازی و استقرار صلح کنند، ترجیح می دهند مانع از اوج گیری درگیری ها شوند و سیاست ها و راهبردهایی طراحی کنند که در برابر تنش و رویارویی نظامی، نوعی از محدوده و مرز تعریف کنند.
به عبارتی روشن، پیش از این، قدرت های بزرگ به دنبال آن بودند تا با تکیه بر میزان قدرت نظامی - اقتصادی، سطح نفوذ منطقه ای و فرامنطقه ای و اعتبارشان در نظام بین الملل، به شیوه مستقیم وارد میدان شوند، سینه سپر کنند و بگویند: ما برای پایان دادن به جنگ و استقرار صلح آمده ایم.
ولی حالا، آنان از این رویکرد ایده آلی و حداکثری فاصله گرفته اند و فقط به این اکتفا می کنند که تنش و درگیری را در یک سطح به خصوص نگه دارند و اجازه ندهند از آن فراتر برود.
منطقِ نوینِ میانجیگری
یکی از مهمترین ویژگی های آتش بس 14 روزه بین ایران و آمریکا، این بود که برخلاف شیوه مرسوم و کلاسیک، اعلام و پذیرش آتس بس، حاصل و دستاورد یک روند از پیش طراحی شده و طولانی نبود. این در حالی است که در سنت هشتاد ساله گذشته، ما همواره شاهد این بوده ایم که در تمام جنگ ها و درگیری ها، آتش بس به عنوان حاصلی از یک روندِ از پیش طراحی شده بوده است.
به عبارتی دیگر، از دوران آغاز جنگ سرد بدین سو، میانجیگری واجد چنین شرایطی بوده است: طرف های مشخص، کانال های مشخص و غالباً تکیه بر یک میانجی برتر و محوری بوده است. اما در حال حاضر، میانجیگری، یک بساط و دستگاهِ پخش و پلا است، چند کنشگر است و رقابت و همکاری، در هم تنیده شده است.
به این تابلو نگاه کنید: پاکستان به عنوان یک قدرت متوسط در نقش میزبان ظاهر شد، ترکیه و مصر موازنه سازی کردند و در پشت صحنه، چین و روسیه نیز نقش خاص خود را ایفا کردند. این در حالی بود که هر کدام از این عناصر، اهداف خاص خودشان را دنبال می کردند.
تجربه اسلام آباد به ما نشان داد که حالا، عملیاتی به نام صلح سازی فقط پشت یک میز صورت نمی گیرد، یک سیستم چندپارچه دارد و مقاطع و روندهای آن نیز می تواند از هم جدا باشد.
ممکن است تصور شود که در یک مذاکره و روند صلح سازی چندکنشگره، کل روند از شکنندگی بالایی برخوردار است. ولی چنین نیست و اتفاقاً، این اعتیاد به یک کنشگر صلح ساز واحد است که می تواند توافق را شکننده کند.
حالا نباید همه تخم مرغ ها را در یک سبد گذاشت و باید بپذیریم که در این سیستم جدید، هر کنشگر صلح سازی که با مشکل مواجه شود، سریعاً یکی دیگر جای آن را می گیرد و اتفاقاً همین چندکنشگره بودن، باعث می شود که انعطاف بیشتری هم وجود داشته باشد. حالا به جایی رسیده ایم که باید گفت، صلح صرفاً دستاورد یک روند دیپلماتیک نیست بلکه نوعی طراحی سیستم است.
انتهای پیام/