به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، «بروس پانیر» تحلیلگر ارشد مسائل آسیای مرکزی، در یادداشتی تحلیلی به بررسی تحولات اخیر در سیاست خارجی ترکمنستان و تلاشهای اتحادیه اروپا برای نفوذ در این کشور پرداخته است.
این گزارش نشان میدهد که چگونه عشقآباد پس از دههها انزوا، به دلیل فشارهای اقتصادی، درهای خود را به روی غربیها باز میکند و اروپا نیز در تقلا برای یافتن جایگزینهای انرژی و ترانزیتی در سایه بحرانهای جهانی، به این کشور چشم دوخته است.
در ابتدای این یادداشت آمده است: ترکمنستان از نظر تاریخی همواره شریک دشواری برای تعامل بوده است. سیاستهای انزواگرایانه دولت این کشور با هرگونه همکاری عمیق با طرفهای خارجی در تضاد بوده است.
اما به نظر میرسد که مقامات ترکمنستان اکنون دریافتهاند که این سیاستها، فرصتها و درآمدهای هنگفتی را از آنها سلب کرده است. در یکی از تازهترین تغییرات در سیاست خارجی، به نظر میرسد ترکمنستان در حال گرم کردن روابط خود با اتحادیه اروپا است؛ اگرچه در شرایط کنونی، اروپا نیز دلایل خاص و استیصال خود را برای تقویت تعامل با این کشور آسیای مرکزی دارد.
ترافیک دیپلماتیک غربیها در عشقآباد
برای دههها، کشورهای غربی و سازمانهای بینالمللی تلاشهای خستهکنندهای را برای برقراری رابطه قابلاعتماد با ترکمنستان پشت سر گذاشتهاند. شکل حکمرانی در عشقآباد و استفاده از بهانه شناسایی بیطرفی این کشور توسط سازمان ملل در سال 1995، دستاویزی برای بستن درهای این کشور به روی جهان بود.
نادیده گرفتن ترکمنستان برای جهان آسان بود، اما این کشور دارای چهارمین ذخایر بزرگ گاز طبیعی اثباتشده در جهان است و در مسیر یکی از کلیدیترین کریدورهای تجاری در حال توسعه قرار دارد.
نویسنده در ادامه به تحرکات اخیر اروپاییها اشاره کرده و مینویسد: در 20 مارس، «اولیویه کوئنی»، نماینده منطقهای بانک سرمایهگذاری اروپا (EIB)، از ترکمنستان به خاطر جاهطلبیهایش در حوزه حملونقل تمجید کرد و یادآور شد که این کشور با دسترسی مستقیم به دریای خزر، گرهای کلیدی در «کریدور حملونقل بینالمللی ترانس-خزر» (کریدور میانی) محسوب میشود.
در 26 مارس نیز «شارلوت آدرین»، رئیس بخش آسیای مرکزی و افغانستان در اتحادیه اروپا، برای گفتگو درباره همکاریهای انرژی به عشقآباد رفت. در همان روز، مجمع تجاری ترکمنستان و اتحادیه اروپا با حضور بیش از 200 نماینده برگزار شد و وزیر دارایی ترکمنستان اعلام کرد که حجم تجارت دوجانبه از 1.1 میلیارد دلار در سال 2024 به 2.1 میلیارد دلار در سال 2025 افزایش یافته است.
سفرهای معنادار پدر و پسر به قلب اروپا
بروس پانیر در بخش دیگری از یادداشت خود به سفرهای مقامات عالیرتبه ترکمن اشاره کرده و میافزاید: در 8 آوریل، «قربانقلی بردیمحمداف»، رهبر ملی و رئیس شورای مصلحت خلق ترکمنستان، یک سفر دو روزه به اتریش داشت. این سفر پس از توقف او در آلمان در ماه فوریه و سفر به آمریکا انجام شد. در یک دهه گذشته، سفرهای خارجی بردیمحمداف بسیار نادر و معمولاً کمتر از 24 ساعت بود؛ بنابراین، توقف در آلمان و سفر به اتریش به فاصله دو ماه، اتفاقی کاملاً غیرعادی و پیامدار است. از سوی دیگر، پسر او، «سردار بردیمحمداف» رئیسجمهور فعلی نیز قرار است اواخر سال جاری به بروکسل سفر کند. این تحرکات دیپلماتیک نشاندهنده چرخش معنادار در سیاستهای عشقآباد است.
طمع اروپا به کریدور میانی و منابع انرژی
طرح موسوم به «دروازه جهانی» اتحادیه اروپا، سرمایهگذاری 12 میلیارد یورویی در آسیای مرکزی را هدفگذاری کرده که بخش عمده آن بر اتصال ترانزیتی و دسترسی به منابع انرژی متمرکز است. ترکمنستان حدود 1.5 میلیارد دلار برای ساخت بندر ترکمنباشی در حاشیه خزر هزینه کرده است؛ بندری که ظرفیت جابجایی 17 میلیون تن کالا را دارد اما اکنون با ظرفیتی بسیار پایینتر از پتانسیل خود کار میکند.
اتحادیه اروپا به شدت مایل است تا این ظرفیت افزایش یابد و ترکمنستان به یک کشور ترانزیتی کلیدی در کریدور میانی تبدیل شود. در حوزه انرژی نیز پتانسیلهای محدودی وجود دارد.
نویسنده اذعان میکند: با توجه به وضعیتی که در خاورمیانه و تنگه هرمز وجود دارد و خطر کمبود شدید گاز و نفت احساس میشود، اتحادیه اروپا در تقلا است تا منابع هیدروکربنی بیشتری از آسیای مرکزی وارد کند. با این حال، زیرساختهای لازم برای صادرات گاز ترکمنستان به غرب وجود ندارد. برنامههای ساخت خط لوله ترانس-خزر برای انتقال 30 میلیارد متر مکعب گاز به اروپا، به دلیل موانع متعدد هیچ پیشرفت واقعی نداشته است.
بنبست صادرات گاز و ناگزیری ترانزیتی
در پایان این گزارش تحلیلی آمده است: تلاشهای ترکمنستان برای صادرات گاز تقریباً در هر مرحلهای با شکست مواجه شده است. در حال حاضر، چین تنها مشتری عمده گاز ترکمنستان محسوب میشود که با سه خط لوله، گاز این کشور را دریافت میکند. پروژه خط لوله گاز تاپی (ترکمنستان-افغانستان-پاکستان-هند) نیز با گذشت 30 سال، در خاک افغانستان به بنبست خورده و درگیریهای مرزی و بیثباتیها، چشمانداز آن را تیره کرده است. از سوی دیگر، تلاشها برای قراردادهای سوآپ گازی به مقصد عراق، ترکیه و جمهوری آذربایجان نیز با توجه به شرایط ژئوپلیتیک با پیچیدگیهایی مواجه است.
در چنین شرایطی، ترانزیت کالا بهترین و شاید تنها شانس ترکمنستان برای افزایش درآمدهای دولتی است. عشقآباد دیگر نمیتواند هزینههای سنگین دور ماندن از جهان خارج را تحمل کند و کریدور میانی، فرصتی است که درِ خانه این کشور را میکوبد. ظاهراً ترکمنستان، هرچند به صورت محدود، در حال باز کردن این درها به روی اروپاییها است؛ اروپایی که در سایه بحرانهای جهانی، بیش از پیش به منابع و مسیرهای این منطقه محتاج شده است.
انتهای پیام/