به گزارش خبرگزاری تسنیم اندیشکده بروکینگز طی گزارشی به قلم سامانتا گراس متخصص امنیت انرژی نوشت: یک ماه از حملات آمریکا و اسرائیل به ایران میگذرد. به دلیل اقدامات تلافیجویانه ایران، بازار نفت جهان با کسری عرضهای مواجه است که بزرگتر از مجموع بحرانهای نفتی 1973 و 1979 است. فشار کامل این شوک هنوز در آمریکا احساس نشده، هرچند قیمت بنزین در این کشور برای اولین بار از 2022 به 4 دلار در هر گالن رسیده است.
در 12 مارس، دونالد ترامپ در شبکه اجتماعی خود نوشت: «آمریکا به مراتب بزرگترین تولیدکننده نفت جهان است، پس وقتی قیمت نفت بالا میرود، ما پول زیادی درمیآوریم.» اما هیچ کس در کنفرانسی که چند روز بعد برگزار شد و من در آن شرکت کردم از قیمتهای بالای نفت خوشحالی نکرد. در عوض، بحثها بسیار بیشتر نگران این است که درگیری در ایران چگونه در بازارها رقم میخورد و آینده سیستم انرژی جهان را چه شکلی میدهد. این نوشتار ترکیبی است از آنچه در رویدادهای رسمی و گفتوگوهای خصوصی شنیدم، همراه با افکار خودم درباره معنای همه اینها، یک ماه پس از شروع درگیری با ایران.
**ایران و تنگه هرمز**
تا کنون، ایران نشان داده که مایل و قادر به کنترل تنگه هرمز – تنها مسیر ورودی به خلیج فارس – است. یکپنجم عرضه جهانی نفت و گاز طبیعی مایع (LNG) معمولاً از این تنگه به بازارهای جهان، به ویژه آسیا، می رود. کارشناسان امنیت انرژی همیشه مسدود شدن تنگه را سناریویی ترسناک اما غیرمحتمل میدانستند، چون مین گذاری یا مسدود کردن فیزیکی تنگه، صادرات نفت ایران را هم متوقف میکرد. اما ایران در تلافی حملات هوایی آمریکا و اسرائیل، راههای زیادی برای آزار و آسیب زدن به کشتیها در تنگه و خلیج فارس دارد: از قایقهای کوچک در امتداد خط ساحلی طولانی خود تا پهپادهایی که از فاصله 1200 مایلی قابل پرتاب هستند. ایران از زمان شروع جنگ حداقل به 22 کشتی در خلیج فارس حمله کرده تا جدیت خود را نشان دهد.
در این شرایط، هیچ کشتیای بدون اجازه ایران جرأت عبور از تنگه را ندارد و بیمه بسیار گران یا غیرقابل دسترس است. اما از آنجا که تنگه فیزیکی مسدود نشده، نفت ایران هنوز به بازارها میرسد، حتی به مقدار بیشتر از قبل از درگیری.
رژیم ایران تلاش میکند با حمله به زیرساختهای نفت و گاز همسایگان، اهرم فشار بیشتری به دست آورد. حملات کلیدی به مجتمع LNG راس لفان در قطر، پایانه ینبع در دریای سرخ در عربستان (پایانه خط لوله عربستان که از تنگه عبور نمیکند)، و فجیره در دریای عمان در امارات متحده عربی (جایی که نفت خام امارات میتواند خارج از تنگه صادر شود) آسیب زده است. هدف این حملات کاهش نفت خامی است که امروز میتواند به بازار برسد و طولانی کردن کمبود عرضه فراتر از بازگشایی نهایی تنگه، چون بازسازی تأسیسات آسیب دیده ماهها یا سالها طول میکشد.
**یک آشفتگی برای سیستم انرژی جهان**
جیمز ماتیس، وزیر دفاع اسبق آمریکا، توضیح داده که آمریکا ممکن است ضعف رژیم ایران را پس از اعتراضات ژانویه 2026 اشتباه محاسبه کرده باشد. به گفته ماتیس، در این مرحله از درگیری، یافتن گزینههای خوب برای آمریکا دشوار است.
ریسک درک شده در بازارهای نفت پس از درگیری تغییر خواهد کرد. جهان نمیتواند به زمان پیش از جنگ برگردد. عربستان، امارات، قطر، کویت، بحرین، ایران و عراق بیشتر نفت خود را از طریق تنگه هرمز صادر میکنند، هرچند عربستان و تا حدی کمتر امارات و ایران خطوط لولهای دارند که از تنگه عبور نمیکند. در مجموع، جهان حدود 11 میلیون بشکه در روز (11 درصد) از عرضه نفت خام را نسبت به حدود 20 میلیون بشکهای که پیش از درگیری از تنگه عبور میکرد، از دست داده است. علاوه بر این، بازار نفت ظرفیت مازاد تولید را برای درک ریسک عرضه در نظر میگیرد، اما تقریباً تمام ظرفیت مازاد جهان در عربستان و امارات است. در نهایت، تصور اینکه عربستان همچنان تأمینکننده امن نفت حاشیهای باشد، تا زمانی که ایران بتواند ترافیک تنگه را مختل کند، دشوار است. از بین بردن نظامی این قابلیت بسیار دشوار خواهد بود.
متوجه شدم در جلسات خصوصی، رهبران صنعت و دولت آمریکا بیشتر از آنچه در جمع نشان میدادند نگران درگیری بودند. صنعت نفت و گاز نگران آسیب فیزیکی به تأسیسات خود و آسیب اقتصادی به کل صنعت است. (چندین تأسیسات آسیب دیده، سرمایهگذاری مشترک با شرکتهای غربی هستند.) صنایع دیگر نگران تابآوری خود در برابر شوک عرضه هستند و آنهایی که برای سوخت یا خوراک به نفت یا گاز طبیعی وابستهاند، نگران توانایی خود در تأمین هرگونه عرضه هستند. آسیا در حال حاضر ضربه اصلی اختلال را میخورد، چون بیشتر نفت و LNG خلیج فارس به آنجا فروخته میشود. اما با گسترش تأثیر، قیمتهای بالا در همه جا دیده خواهد شد. بسیاری از افرادی که با آنها صحبت کردم ابراز تعجب کردند که قیمت نفت از این هم بالاتر نیست و انتظار دارند با ادامه درگیری و احساس بیشتر کمبودها، قیمتها بالا رود.
**کمبود انرژی و قیمتهای بالا اکنون به آسیا ضربه میزند و به زودی به اروپا**
آسیا در حال حاضر مرکز توجه جهان است. کشورهای آسیایی در حال حاضر اقدامات شدیدی برای کاهش تقاضا برای گاز طبیعی وارداتی LNG انجام میدهند و به زغال سنگ برای تولید برق روی میآورند. پاکستان مدارس را برای صرفهجویی در انرژی تعطیل کرده و هند از کمبود گاز مایع نفتی (LPG) برای پخت و پز رنج میبرد.
اما درگیری بر اروپا نیز تأثیر خواهد گذاشت. پس از حمله تمامعیار روسیه به اوکراین و قطع بعدی عرضه گاز خط لولهای به اروپا، این قاره شروع به واردات بیشتر LNG برای جبران کمبود کرد. اروپا اکنون با دومین شوک انرژی در چهار سال روبروست، چون نزدیک به 20 درصد عرضه جهانی LNG از کار افتاده است. بخشی از این عرضه برای سالها خارج از مدار خواهد بود، چون دو واحد از 14 واحد مایعسازی در تأسیسات راس لفان قطر (حدود 3.5 درصد ظرفیت جهانی) در اثر حمله موشکی ایران آسیب دیده است. بازسازی سالها طول میکشد.
همین الان، قیمت عمده برق در اروپا زمانی بالاترین است که گاز طبیعی قیمت تسویه بازار را تعیین میکند و نگرانیها درباره قیمت بالای انرژی که رقابتپذیری اقتصادی اروپا را کاهش میدهد، فراوان است. مقامات اروپایی در کنفرانس اشاره کردند که تولید برق از گاز طبیعی برای متعادل کردن تولید برق تجدیدپذیر در بسیاری از نقاط اروپا لازم است، اما افزایش قیمت LNG در بازار جهانی چالشهای اروپا را تشدید خواهد کرد.
**اگر درگیری ادامه یابد، اقتصاد جهانی آسیب خواهد دید**
بسیاری از افرادی که با آنها صحبت کردم، نگران تورم و رکود هستند. آمریکا از بحران گاز طبیعی مصون است، چون تولید داخلی قابل توجهی دارد و تأسیسات LNG آمریکا در حال حاضر حداکثر صادرات خود را انجام میدهند. اما حتی به عنوان بزرگترین تولیدکننده نفت و گاز طبیعی جهان، اقتصاد آمریکا افزایش قیمت سوخت را خواهد دید. نفت در بازارهای جهانی معامله میشود، بنابراین مصرفکنندگان آمریکایی قیمت جهانی میپردازند. افزایش قیمت سوخت در قیمت کالاها و خدمات در سراسر اقتصاد سرایت میکند. ضربه تورمی برای کشورهایی که به LNG وارداتی نیز وابستهاند، حتی بزرگتر خواهد بود.
علاوه بر نفت و گاز، عرضه جهانی کود نیز ضربه بزرگی خورده است. گاز طبیعی کلید تولید کودهای نیتروژنی مانند آمونیاک و اوره است؛ یک تخمین نشان میدهد گاز طبیعی 70 تا 90 درصد هزینه تولید آمونیاک را تشکیل میدهد. دسترسی به گاز طبیعی، منطقه خلیج را به مکان خوبی برای تولید کود نیتروژنی تبدیل کرده است – به طور محافظهکارانه، حدود 12 درصد عرضه جهانی اکنون به دلیل مسدود شدن تنگه از دست رفته است. علاوه بر این، منطقه خلیج فارس محل کلیدی تولید گوگرد (که از نفت و گاز ترش گرفته میشود) است. گوگرد هم یک ماده مغذی مهم است و هم ماده کلیدی در کودهای فسفاته. بین کمبود عرضه تولید شده در منطقه خلیج فارس و افزایش قیمت گاز طبیعی که به هزینههای بالاتر در جاهای دیگر کمک میکند، قیمت و کمبود کود میتواند عاملی کلیدی برای افزایش قیمت مواد غذایی در ماههای آینده باشد.
اختلال طولانی همچنین میتواند باعث رکود شود، زیرا فعالیت اقتصادی برای تطبیق با قیمتهای بالای سوخت منقبض میشود. حدس زدن اینکه قیمتها به کجا میرود و چه قیمتی در مناطق مختلف و جهان رکود ایجاد میکند، موضوع بحثهای زیادی است. در حال حاضر، بازار نفت فروش نفت آینده به قیمت آینده را معامله میکند. با وجود اختلال بزرگ، نفت و LNG که در زمان شروع درگیری در کشتیهای در حال ترانزیت و در انبارها بودند، هنوز بسیاری از خریداران را حمایت میکنند. هنگامی که این راهحلهای موقت تمام شود و فعالان بازار با کمبودهای واقعی روبرو شوند، از نظر قیمت نفت و LNG در قلمرو ناشناختهای قرار خواهیم گرفت.
هیچ کس دقیقاً نمیداند چه انتظاری داشته باشد، اما طیف قیمتهایی که به عنوان ایجادکننده رکود شنیدم مطرح میشد، برایم کاملاً ممکن به نظر میرسید. یک نفر در یک جلسه خصوصی وضعیت را اینگونه خلاصه کرد: «آیا میتوانی از سگهایی که رها کردهای فرار کنی؟»
انتهای پیام/