به گزارش خبرنگار اجتماعی خبرگزاری تسنیم، برگزیده اولین مدال دانشمند جوان فعالیت علمی خود را بر زمینه واکاوی دلیل مقاومت دارویی سلولهای سرطانی متمرکز کرده و به نتایج مهمی برای غلبه بر این چالش به عنوان اصلیترین مانع در درمان سرطان رسیده است.
اولین مدال دانشمند جوان همزمان با ششمین دور جایزه مصطفی (ص) شهریور جاری به سه دانشمند کشورهای اسلامی اعطا شد. این مدال با پشتوانه وقفهای پروفسور اوگور شاهین و پروفسور امید فرخزاد برگزیدگان جایزه مصطفی (ص) در سالهای 1398 و 1402 پایهگذاری شده و قرار است هر دو سال یک بار به دانشمندان نخبه زیر 40 سال با آثار نوآورانه و مؤثر در بهبود زندگی بشر تعلق گیرد.
"بوسه جواتمره" از ترکیه یکی از سه دانشمند جوانی بود که با اثر شناسایی چگونگی سازگاری و مقاومت سلولهای سرطانی در برابر درمانهای شیمیدرمانی از طریق تغییرات اپیژنتیک و تعاملات ریزمحیطی این مدال را شهریور گذشته طی مراسمی در محل فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران دریافت کرد.
بخش اول این گفتوگو با عنوان "شکستن طلسم شکستناپذیری سرطان توسط نابغه برگزیده جایزه مصطفی (ص)" منتشر شد. در ادامه بخش دوم گفتوگوی تسنیم با این دانشمند ترکیهای در روزهایی که برای دریافت مدال خود به ایران آمده بود، میخوانید:
تسنیم: آیا به نظر شما دلیل اصلی مقاومت دارویی، ویژگیهای اپیژنتیکی است که از پیش در بیمار وجود داشته است؟
این مقاومت ممکن است ناشی از ویژگیهای اپیژنتیکی پیشین باشد؛ اما این را هم میدانیم که سلولهای سرطانی هم به سرعت به دارو پاسخ میدهند و هم خیلی زود خود را با شرایط جدید تطبیق میدهند. بنابراین، زمانی که سلولها در معرض شیمیدرمانی قرار میگیرند، بیانِ ناقل مذکور (یعنی ABCB1) را افزایش میدهند. با تولید این پروتئین، داروهای شیمیدرمانی از سلولها خارج شده و در نتیجه سلول در برابر درمان مقاوم میشود.
تسنیم: لطفاً کمی جزئیتر توضیح دهید که بر اساس کدام مدل آزمایشگاهی، تحقیقات خود را در این زمینه پیش بردید؟
مسئله اصلی، تبیین رابطه میان پروتئین سلولی BRPF و ژن ABCB1 بود. فرضیه ما این بود که BRPF به عنوان یک پروتئین تنظیمی، میتواند با شناسایی توالی پروموتر (آغازگر)، بیان ژن ABCB1 را تنظیم کند. برای بررسی این موضوع، ابتدا غربالگری دارویی اپیژنتیک را از طریق سنجش زیستپذیری سلولی انجام دادیم تا تأثیر داروهای مختلف بر سلولها را بسنجیم.
سپس برای درک دقیقتر تغییرات سلولی در مواجهه با داروهای اپیژنتیک، از آنالیز ترانسکریپتومیک و توالییابی آر.ان.ای (RNA-seq) استفاده کردیم. پس از اتمام توالییابی، برای اطمینان از صحت یافتهها، مراحل اعتبارسنجی متعددی را از طریق تست qPCR انجام دادیم. همچنین برای بررسی میزان بیان پروتئینهای کلیدی مانند ABCB1، از روش «وسترن بلات» استفاده شد.
در گام بعد، برای درک چگونگی اتصال پروتئین BRPF به ژن ABCB1، از فناوری پیشرفته ChIP-qPCR استفاده کردیم؛ این روش به ما اجازه میدهد جایگاههای خاص ژنومی را که توسط پروتئینهای متصلشونده به DNA اشغال شدهاند، شناسایی کنیم. در نهایت با جداسازی کروماتین و انجام تست تخصصی بر روی پروموتر ABCB1، مشاهده کردیم که BRPF با اتصال به ناحیه تقویتکننده (Enhancer)، بیان این ژن را تنظیم میکند.
تسنیم: آیا در روند تحقیقات خود، آزمایش بر روی مدلهای موشی (In Vivo) را هم دنبال کردهاید؟
تلاشهای بسیار زیادی در این زمینه صورت گرفت، اما متأسفانه موفق نشدیم سلولهای مقاوم را در مدلهای موشی تکثیر کنیم. این سلولها به دلایل نامشخصی در بدن موش رشد نمیکنند و در مقایسه با ردههای سلولی والد (نمونههای اصلی) ناکارآمد هستند. جالب اینجاست که ما ردههای سلولی «حساس» را هم داریم که مدلهای مقاوم از آنها مشتق شدهاند؛ این نمونههای حساس پس از تلقیح به خوبی رشد میکنند، اما نمونههای مقاوم در برابر دارو در محیط زنده پایدار نمیمانند.
تسنیم: با توجه به این نتایج، یافتههای شما چطور به درمانهای بالینی تبدیل خواهد شد؟
در این شرایط، درست نیست به سمت کار بالینی برویم. ما یا محققان دیگر باید این موضوع را در نمونههای موش ثابت کنند؛ مهارکنندههای بیآرپیاف در مدلهای موشی کارایی دارند و پس از آن، باید در کلینیک آزمایش شوند، اما بسیاری مهارکنندهها در این مرحله شکست خوردند زیرا ممکن است بر هدف درمانی اثر نداشته باشند، بنابراین میخواستیم ببینیم آیا روی هدف اصلی نیز مؤثر است یا خیر.
تسنیم: اگر بخواهید مرحله بالینی را شروع کنید، آیا انتخاب بیمار بر اساس نشانگرهای زیستی خواهد بود؟
بله. امیدوارم این موضوع، حوزه تحقیقاتی آینده من باشد. بسیار ارزشمند است که بدانیم کدام بیمار به کدام درمان پاسخ میدهد. بنابراین امیدوارم تحقیقات آینده من در این راستا باشد. به طور کلی فکر میکنم بیماران باید بیان پروتئینی ایبیسیبی 1 داشته باشند؛ زیرا وقتی مهارکنندههای بیارپیاف را به سلولهای غیربیانگر وارد کردیم، آنها مؤثر نبودند. بنابراین باید بیان پروتئینی ایبیسیبی 1 وجود داشته باشد تا حداکثر اثربخشی از مهارکنندههای بیآرپیاف حاصل شود.
تسنیم: پزشکی شخصیسازیشده؟
بله
تسنیم: کمی در مورد چشمانداز علمی و تحقیقاتی خود در آینده توضیح دهید؟ اهداف تحقیقاتی شما چیست؟ آیا این اهداف برای زندگی روزمره، بیماران، روستاها و غیره کاربرد دارد؟
سوال خوبی است. ما روی ردههای سلولی غالب کار کردیم، بنابراین باید ابتدا آن را روی مدلهای موش آزمایش کنیم (که انجام دادیم) اما تومورها در موشها رشد نکردند، بنابراین نتوانستیم آزمایشهای درونتنی را انجام دهیم. میخواهم نتیجه تحقیقات را در بیماران ببینم. از همان ابتدا، برخی اهداف را در آن سلولها شناسایی کردیم. اگر در آینده، آنزیمهای مهارکنندهای تولید شود که برای بیماران کاربرد داشته باشند، واقعاً میخواهم نتیجه این طرح را ببینم.
تسنیم: میخواستیم در مورد شما بدانیم و نهفقط در مورد زندگی حرفهایتان. زندگی روزمره شما چطور میگذرد؟
بله، لذتبخش است. من زیاد وقتی برای استراحت، تفریح در تعطیلات یا اعیاد ندارم. حتی در این روزها هم کار می کنم. از آن آدمهایی نیستم که زیاد مرخصی بگیرم، به همین دلیل واقعا از زندگی لذت میبرم. هر روز صبح که از خواب بیدار میشویم، با شوهرم در مورد کارهای او و تحقیقات من حرف میزنیم و این به نوعی موجب توازن بین زندگی شخصی و کار من میشود.
تسنیم: چطور بین تفریح و کار علمی در زندگی توازن ایجاد و با هم ارتباط بهتری برقرار میکنید؟
حرفهای زیادی برای گفتن در زمینه علم، هنر و صنعت سرگرمی داریم. او به کار من علاقه دارد و من هم زمینه کاری او را دوست دارم. من پشت صحنه برنامههای تلویزیونی او میروم. آدمها آنجا خیلی سریع کار میکنند و برای من جالب است. همین کار به نوعی تفریح حساب میشود.
تسنیم: شما در زمینه ارتباطات علم و طراحی علمی هم فعالیت میکنید؟ برای این موارد هم آموزش دیدهاید؟
خیر. از بچگی به جزئیات توجه داشتم. وقتی چهارساله بودم، یک لوگو قدیمی کاخ دیزنی را نقاشی کردم و پدرم متعجب شد. شوهرم آن نقاشی را روی فنجان چاپ کرده است و هنوز هم آن را داریم. همیشه در حال نقاشی بودم، همیشه به جزئیات توجه دارم، رنگها را دوست دارم و وقتی به گذشته کاری و کودکیام فکر میکنم، میبینم همیشه اینطور بوده است. همچنین در سال 2020 جایزه مردمی مسابقه رسم چکیده گرافیکی بایورندر (Bio-Render) را کسب کردم.
تسنیم: آن رسم خیلی خلاقانه بود و مشهور هم شد.
بله 30 هزار بار بارگذاری شد و جالبتر اینکه شرکتکنندگان از دانشگاههای مهمی بودند و همین اهمیت این جایزه را افزایش داد.
تسنیم: چطور به شخصیتی که امروز دارید تبدیل شده و دستاوردها و موفقیتها را کسب کردهاید؟
همیشه میگویم خانواده بسیار مهم است. من در محیطی بزرگ شدم که شاهد سختکوشی والدینم بودم. مادرم، پدرم، خالهام، برادر و خواهرانم. آنها همیشه در مراسم اهدای جوایز من شرکت میکردند و آنها را بسیار دوست دارم. نمیدانم چطور از زحمات آنها تشکر کنم. حتی اگر نیاز بود، نیمهشب بیرون آزمایشگاه منتظر من میایستادند. همیشه با من بودند، هر آدمی نیاز به حمایت دارد. همیشه به من میگفتند لازم نیست غذا بپزی، آزمایشگاهت را مرتب کنی و فقط هر کاری صلاح میدانی انجام بده. بسیار حمایتگر و شانس بزرگ من در زندگی بودند.
تسنیم:آیا این اولین بار است که به ایران میآیید؟ برداشت و احساس خود را از اینکه در ایران هستید و مدال دانشمند جوان را دریافت میکنید، بفرمایید.
بله اولین بار است. میدانستم رئیس قبلی دانشگاه ما (عمران اینان) هم جزء برگزیدگان جایزه مصطفی (ص) (1398) بوده است و وقتی ایمیل بنیاد علم و فناوری مصطفی (ص) را دریافت کردم به او خبر دادم، او به من توصیه کرد حتما این جایزه را بگیرم؛ او گفت بسیار عالی است و بعد از کمی فکر و مشورت با افراد دیگر، مطمئن شدم که باید برای دریافت این مدال به ایران بیایم.
تسنیم: چشمانداز آینده تحقیقات خود را چگونه میبینید؟
دوست دارم در حوزه پزشکی شخصیسازیشده کار کنم و بفهمم کدام بیمار به کدام نوع درمان پاسخ میدهد؛ بنابراین شاید تجزیه و تحلیل یا تلاش برای یافتن نشانگرهای پیشبینیکننده یا نشانگرهای پیشآگهی، حوزه تحقیقاتی آینده من باشد.
تسنیم: به عنوان آخرین سوال، نظر شما در مورد ارتباطات علمی چیست؟
فکر میکنم نیمی از وظیفه ما انجام آزمایش و نیمی دیگر ارائه آنهاست. بنابراین اگر شما آزمایشی انجام میدهید ولی آن در کنفرانسی ارائه نمیدهید یا منتشر نمیکنید، برای بشریت معنادار نیست. اگر در حال کار یا آزمایش هستید، باید نتایج خود را منتشر کنید یا آن را ارائه دهید. من واقعاً از ارتباط با بنیاد علم و فناوری مصطفی (ص) قدردانی میکنم.
انتهای پیام/