به گزارش خبرگزاری تسنیم از کرج، استان البرز با وجود وسعت محدود، یکی از پیچیدهترین استانهای کشور در حوزه مدیریت منابع طبیعی است؛ استانی با تراکم جمعیتی بالا، توسعه صنعتی گسترده، تنوع اقلیمی شمال تا جنوب و در عین حال شکنندگی زیستمحیطی قابل توجه. در چنین شرایطی، حفاظت از انفال و سرمایههای طبیعی نهتنها یک وظیفه اداری بلکه یک مأموریت راهبردی برای امنیت زیستی و اجتماعی استان محسوب میشود.
در روزگاری که تغییرات اقلیمی دیگر یک هشدار علمی دوردست نیست و خود را در قالب سیلابهای ناگهانی، خشکسالیهای ممتد، فرسایش خاک، کاهش پوشش گیاهی و آلودگی هوا نشان میدهد، مدیریت منابع طبیعی به یکی از مهمترین ارکان امنیت ملی و زیستی کشور تبدیل شده است. دیگر سخن گفتن از جنگل، مرتع و آبخیزداری صرفاً یک بحث محیطزیستی نیست؛ بلکه سخن از آینده زیستپذیری شهرها، پایداری صنعت، امنیت غذایی و آرامش اجتماعی است.
در این میان، استان البرز وضعیتی خاص و پیچیده دارد. استانی با وسعت محدود اما تراکم جمعیتی بالا؛ قطب صنعتی و مهاجرپذیر کشور که در سایه همجواری با پایتخت، با شتابی فزاینده در حال توسعه زیرساختها و گسترش سکونتگاههاست. همین توسعه شتابان، اگر بدون ملاحظات اکولوژیک دنبال شود، میتواند ظرفیتهای طبیعی استان را با تهدیدی جدی مواجه سازد. البرز از یکسو در شمال خود اقلیم کوهستانی و منابع ارزشمند طبیعی را در دل دارد و از سوی دیگر در جنوب، با اقلیم خشک و کانونهای مستعد گردوغبار روبهروست؛ تضادی که مدیریت منابع طبیعی را به مأموریتی چندلایه و پیچیده تبدیل کرده است.
آمارها نیز گویای همین حساسیتاند؛ بیش از سهچهارم محدودههای شهری، روستایی و صنعتی استان در معرض خطر سیلاب قرار دارند. در عین حال، فشار زمینخواری، تغییر کاربریهای غیرمجاز، چرای بیرویه دام و پیامدهای تغییر اقلیم، عرصههای طبیعی را در تنگنا قرار داده است. در چنین شرایطی، تثبیت مالکیت اراضی ملی، اجرای طرحهای آبخیزداری، تقویت پوشش گیاهی، مهار بیابانزایی و حتی بهرهگیری هوشمندانه از ظرفیت انرژیهای تجدیدپذیر، به عنوان بخشی از یک راهبرد کلان برای حفظ تعادل میان توسعه و طبیعت تعریف میشود.
هفته منابع طبیعی، فرصتی است برای بازخوانی این چالشها و ارزیابی اقداماتی که در مسیر صیانت از انفال و سرمایههای زیستی استان انجام شده است. اینکه البرز چگونه میتواند هم مسیر توسعه صنعتی و زیرساختی خود را ادامه دهد و هم از شکنندگی زیستمحیطیاش عبور کند، پرسشی است که پاسخ آن نیازمند نگاه راهبردی، مشارکت مردمی و تصمیمگیریهای علمی است.
خبرنگار تسنیم در گفتوگویی تفصیلی با اصغر بیات مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان البرز، به بررسی ابعاد مختلف این چالشها و راهکارهای پیشرو پرداخته است؛ از تثبیت 98 درصد اراضی ملی و مهار سیلابهای مخرب گرفته تا مقابله با بیابانزایی و هدفگذاری برای تولید صدها مگاوات برق خورشیدی بر بستر اراضی کمپوشش که از نظر خوانندگان تسنیم میگذرد:
تسنیم: هفته منابع طبیعی را چگونه باید فهم و بازتعریف کرد؟ آیا صرفاً یک مناسبت نمادین است؟
بیات: اگر هفته منابع طبیعی را فقط به کاشت چند نهال و برگزاری مراسم محدود کنیم، در واقع فلسفه آن را کوچک کردهایم. این هفته باید به یک «نهضت آگاهیبخشی عمومی» تبدیل شود. منابع طبیعی در ادبیات حقوقی ما جزو انفال محسوب میشوند؛ یعنی مالک شخصی ندارند و متعلق به همه نسلها هستند. بنابراین مدیریت آنها صرفاً یک اقدام اجرایی نیست، بلکه مسئولیتی اخلاقی، دینی و ملی است.
امروز با سه تهدید همزمان مواجهیم:افزایش جمعیت و توسعه شهرنشینی؛ تغییرات اقلیمی و تشدید پدیدههای حدی مانند سیلاب و خشکسالی و فشار فعالیتهای صنعتی و زیرساختی
در چنین شرایطی، هر تصمیم توسعهای اگر پیوست زیستمحیطی نداشته باشد، میتواند هزینههای سنگینی به استان تحمیل کند. هفته منابع طبیعی فرصتی است برای بازخوانی این واقعیت که امنیت غذایی، امنیت آبی و حتی امنیت اجتماعی، ریشه در پایداری طبیعت دارد.
تسنیم: شرایط خاص استان البرز چه پیچیدگیهایی برای مدیریت منابع طبیعی ایجاد کرده است؟
بیات: البرز از نظر وسعت منابع طبیعی جزو کوچکترین استانهاست؛ حدود 516 هزار هکتار عرصه طبیعی داریم. اما همین استان کوچک، یکی از پرتراکمترین استانهای کشور از نظر جمعیت و صنعت است. این یعنی نسبت «فشار انسانی به ظرفیت اکولوژیک» بسیار بالاست.
در شمال استان، اقلیم کوهستانی و جنگلی داریم؛ در جنوب، اقلیم خشک و نیمهخشک. این تنوع اقلیمی باعث میشود مدیریت منابع طبیعی نیازمند نسخههای متفاوت و منطقهمحور باشد.
هر خطای مدیریتی در استانی با این وسعت محدود، اثرات سریع و بعضاً غیرقابل جبران دارد. به همین دلیل ما ناگزیر به حرکت به سمت مدیریت دادهمحور، پایش مستمر و تصمیمگیری علمی هستیم.
تسنیم: یکی از اقدامات مهم شما تثبیت مالکیت اراضی ملی بوده؛ این موضوع چه اهمیتی دارد؟
بیات: تثبیت مالکیت اراضی ملی در واقع خط مقدم مقابله با زمینخواری است. خوشبختانه 98 درصد اراضی ملی استان، یعنی بیش از 380 هزار هکتار، سنددار شدهاند. این اقدام باعث شده بسیاری از پروندههای حقوقی کاهش یابد و تعرض به انفال سختتر شود.
وقتی سند رسمی وجود دارد، امکان سوءاستفاده و تغییر کاربری غیرقانونی به حداقل میرسد. این موضوع به ویژه در استانی مانند البرز که ارزش زمین بسیار بالاست، اهمیت دوچندان دارد.
تسنیم: مسئله سیلاب یکی از نگرانیهای جدی استان است. وضعیت چگونه است؟
بیات: بیش از 75 درصد محدودههای شهری، روستایی و صنعتی استان در معرض خطر سیلاب قرار دارند. این عدد بسیار هشداردهنده است.
ما در سال جاری حدود 16 هزار مترمکعب عملیات آبخیزداری اجرا کردهایم؛ شامل احداث بندهای خاکی، سازههای کنترل رسوب و مدیریت روانآبها. این پروژهها در مناطق بحرانی با مشارکت بسیج سازندگی، خیرین و حتی شرکت آزادراه تهران–شمال اجرا شده است.
سرمایهگذاری در آبخیزداری یعنی جلوگیری از خسارات چندبرابری در آینده. هر ریالی که امروز هزینه میکنیم، از چندین برابر خسارت در حوزه زیرساخت، مسکن و صنعت جلوگیری میکند.
تسنیم: درباره پروژههای بیولوژیک و مدیریت مراتع بیشتر توضیح دهید.
بیات: در حوزه مراتع، ما با مسئله کاهش پوشش گیاهی و فشار چرای دام مواجهیم. اگر پوشش گیاهی تضعیف شود، فرسایش خاک افزایش مییابد، سیلاب تشدید میشود و حتی کیفیت هوا کاهش پیدا میکند.
بر همین اساس، پروژههایی مانند بذرکاری، بذرپاشی، قرق موقت، اصلاح الگوی چرای دام و مدیریت مشارکتی مراتع اجرا شده است. هدف ما افزایش تابآوری اکوسیستمهاست؛ یعنی طبیعت بتواند در برابر شوکهای اقلیمی مقاومت کند.
تسنیم: سهم استان در طرح کاشت یک میلیارد درخت چه بوده است؟
بیات: در سه سال گذشته 22 میلیون اصله نهال در استان تولید شده است. بیش از 5 میلیون و 700 هزار اصله مربوط به بخش دولتی بوده و مابقی توسط بخش خصوصی تأمین شده است.
امسال نیز امکان توزیع یک میلیون اصله نهال فراهم شده است. نکته مهم این است که ما به سمت استفاده از پساب و آبهای نامتعارف برای جنگلکاری رفتهایم تا فشاری بر منابع آب شرب وارد نشود. همکاری با شرکت آبفا در این زمینه بسیار مؤثر بوده است.
تسنیم: وضعیت بیابانزایی در اشتهارد و نظرآباد چقدر جدی است؟
بیات: جنوب استان، بهویژه اشتهارد و نظرآباد، مستعد شکلگیری کانونهای گردوغبار است. اگر این کانونها تثبیت نشوند، نهتنها البرز بلکه استانهای همجوار نیز تحت تأثیر قرار میگیرند.
با اجرای طرحهای نهالکاری و تثبیت خاک، توانستهایم از گسترش بیابان جلوگیری کنیم. اما این موضوع نیازمند تداوم و تأمین اعتبارات پایدار است.
تسنیم: ورود منابع طبیعی به حوزه انرژی خورشیدی چه دستاوردی داشته است؟
بیات: با توجه به ناترازی برق، ما 1200 هکتار از اراضی کمپوشش و مستعد را برای احداث نیروگاه خورشیدی شناسایی کردیم. تاکنون 153 مگاوات برق تولید و وارد شبکه شده است و پیشبینی میکنیم این ظرفیت تا تابستان آینده به 700 مگاوات برسد.
این اقدام نمونهای از «توسعه بدون تخریب» است؛ یعنی استفاده از زمینهایی که ارزش اکولوژیک پایینتری دارند برای تأمین انرژی پاک.
تسنیم: آینده منابع طبیعی البرز را چگونه میبینید؟
بیات: اگر مردمیسازی حفاظت را جدی بگیریم، آینده امیدوارکننده است. هیچ دستگاهی به تنهایی قادر به حفاظت از 500 هزار هکتار عرصه طبیعی نیست. ما نیازمند مشارکت جوامع محلی، تشکلهای مردمی، بخش خصوصی و رسانهها هستیم.
توسعه پایدار زمانی محقق میشود که بین اقتصاد، محیط زیست و جامعه تعادل برقرار شود. البرز میتواند الگوی «مدیریت فشرده اما هوشمند» منابع طبیعی در کشور باشد، به شرط آنکه همه پای کار باشند.
انتهای پیام/