حسن هانیزاده در گفتوگو با خبرنگار تسنیم از مشهد، با اشاره به برگزاری نخستین دور مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا به میزبانی عمان، اظهارکرد: این دور از گفتوگوها با حضور هیأت ایرانی به ریاست دکتر عباس عراقچی، وزیر امور خارجه و هیأت آمریکایی به ریاست استیو ویتکاف، نماینده ویژه آمریکا در منطقه، برگزار شد و در حالی به پایان رسید که فضای احتیاط و بیاعتمادی همچنان بر روند مذاکرات سایه انداخته بود.
وی افزود: تجربه سالهای گذشته نشان میدهد که مذاکرات میان ایران و آمریکا اغلب به صورت غیرمستقیم انجام میشود و در این میان، عمان نقش کلیدی در انتقال پیامها و مدیریت ارتباط میان دو طرف ایفا میکند؛ نقشی که در این مرحله نیز بهوضوح قابل مشاهده بود.
این تحلیلگر مسائل بینالملل با اشاره به دلایل غیرمستقیم بودن مذاکرات گفت: شرایط روانی حاکم بر روابط تهران و واشنگتن، امکان گفتوگوی مستقیم را در مقطع کنونی محدود کرده است لذا در حالی که ایران و آمریکا در خردادماه سال جاری در حال گفتوگو درباره موضوع هستهای بودند، حمله مشترک آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران، سطح بیاعتمادی نسبت به رفتارهای تهاجمی دولت دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا را به شکل قابل توجهی افزایش داد.
هانیزاده ادامه داد: بدون تردید مذاکرات رو در رو میتواند به درک دقیقتر مطالبات نهایی طرفین کمک کند، اما بدبینیهای موجود باعث شده است که دو طرف فعلاً مسیر گفتوگوی غیرمستقیم را ترجیح دهند با این حال، اگر در دورهای بعدی فضای اعتماد تقویت شود، احتمال حرکت به سمت مذاکرات مستقیم نیز وجود خواهد داشت.
وی با اشاره به اختلافات موجود میان دو طرف گفت: سطح اختلافات میان هیأتهای مذاکرهکننده بالاست و هر طرف تلاش میکند بیشترین امتیاز را از طرف مقابل دریافت کند و همین موضوع موجب طولانی و فرسایشی شدن مذاکرات شده است لذا ایران تأکید دارد که گفتوگوها صرفاً در چارچوب فنی و سیاسی پرونده هستهای باقی بماند، اما طرف آمریکایی به دنبال افزودن موضوعاتی همچون توان دفاعی و موشکی ایران، نقش نیروهای محور مقاومت و مسائل حقوق بشری به دستورکار مذاکرات است؛ مسائلی که میتواند روند گفتوگوها را با چالشهای جدی مواجه کند.
میانجیگری فعال عمان در کاهش تنشها
این کارشناس مسائل بینالملل درباره نقش عمان در مذاکرات مسقط گفت: پادشاهی عمان در این دور از مذاکرات، هم در انتقال پیامها و هم در نزدیک کردن دیدگاههای دو طرف نقش فعالی ایفا کرده است و بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، با برگزاری دو نشست جداگانه تلاش کرد مواضع دکتر عراقچی و استیو ویتکاف را به یکدیگر نزدیک کند.
وی افزود: عمان با بهرهگیری از ظرفیتهای سیاسی خود در تلاش است مانع از شکلگیری یک درگیری جدید میان ایران و آمریکا شود و این کشور سابقه موفقی در میانجیگری میان تهران و واشنگتن دارد و به همین دلیل، وزیر خارجه عمان در پی آن است که این مذاکرات به یک نتیجه قابل قبول و عملی منجر شود.
فشار واشنگتن برای ورود مسائل امنیتی به مذاکرات
هانیزاده با اشاره به مواضع مقامات دو طرف پس از پایان دور نخست مذاکرات گفت: دکتر عباس عراقچی پس از پایان گفتوگوها از فضای نسبتاً مثبت مذاکرات سخن گفت، اما همزمان برخی نشانهها حاکی از تلاش دولت آمریکا برای تحمیل مسائل امنیتی و نظامی به روند گفتوگوهاست.
وی تصریح کرد: حضور افرادی مانند جرد کوشنر، داماد دونالد ترامپ، و ژنرال کوپر، فرمانده نیروهای سنتکام، بیانگر این واقعیت است که رئیسجمهوری آمریکا به دنبال گنجاندن موضوعات امنیتی و نظامی در مذاکرات است؛ موضوعی که از منظر ایران به هیچ عنوان قابل پذیرش نیست.
این تحلیلگر مسائل بینالملل (شروع قابل قبول) مذاکرات را نشانهای از تمایل دو طرف به ادامه گفتوگوها دانست و گفت: هرچند دیدار مستقیم میان عراقچی و ویتکاف انجام نشد، اما تبادل مکتوب خواستهها و توافق بر سر دستورالعمل مذاکرات، زمینه را برای تداوم این روند فراهم کرده است.
وی تصریح کرد: ایران بهطور جدی خواستار دریافت تضمینهای معتبر و بینالمللی است تا در صورت دستیابی به توافق، آمریکا بار دیگر از آن خارج نشود. تجربه برجام در سال 2015 و خروج آمریکا از این توافق در سال 2018 نشان داد که دولت آمریکا و شخص دونالد ترامپ به تعهدات بینالمللی پایبندی لازم را ندارند و بدون تضمینهای محکم، هر توافقی شکننده خواهد بود.
هانیزاده تأکیدکرد: لغو تحریمهای یکجانبه آمریکا یکی از مطالبات اصلی و مشروع ایران است؛ تحریمهایی که مغایر با توافق برجام بوده و باید بهطور کامل لغو شود. همچنین ایران انتظار دارد آمریکا به تهدیدات نظامی علیه کشور پایان دهد.
وی با اشاره به فرآیند تصمیمگیری در دو کشور گفت: مشورت رؤسای هیأتهای مذاکرهکننده با پایتختهای خود امری طبیعی است. در ایران، نهادهایی همچون شورای عالی امنیت ملی، کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، رئیسجمهوری، رئیس مجلس شورای اسلامی و در نهایت رهبر معظم انقلاب اسلامی در تصمیمگیریهای کلان و سرنوشتساز نقش دارند و نتایج مذاکرات باید در این سطوح بررسی شود.
این تحلیلگر مسائل بینالملل خاطرنشان کرد: چارچوب گفتوگوها برای ایران کاملاً روشن است و مذاکرات صرفاً به موضوع هستهای محدود میشود لذا مسائل دفاعی و موشکی ایران قابل مذاکره نیست اگرچه نهاد ناظر بر فعالیتهای هستهای کشورها آژانس بینالمللی انرژی هستهای است و آمریکا صلاحیت داوری در این حوزه را ندارد، اما ایران برای نشان دادن حسن نیت خود و جلوگیری از بهانهجوییهای بیشتر، وارد مسیر مذاکره شده است.
هانیزاده گفت: ایران در عین ورود به مذاکره، گزینههای دیگر از جمله سناریوهای نظامی را نادیده نمیگیرد، چرا که آمریکا شریک قابل اعتمادی نیست و رفتارهای دونالد ترامپ نیز غیرقابل پیشبینی است و در صورت بروز هرگونه درگیری، این بحران محدود به ایران نخواهد ماند و کل منطقه را درگیر خواهد کرد.
وی در پایان خاطرنشان کرد: محتملترین سناریو ادامه مذاکرات همراه با اختلافات جدی است، اما گزینه نظامی برای آمریکا بسیار پرهزینه خواهد بود و میتواند جغرافیای سیاسی خاورمیانه را بهطور کامل دگرگون کند.
انتهای پیام/282