به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، کمکهای توسعهای انگلیس در اردن از طریق وزارت خارجه، کشورهای مشترک المنافع و توسعه (FCDO) برنامهریزی و اجرا میشود. این کمکها که شامل حمایتهای انسانی به پناهندگان، ایجاد فرصتهای اقتصادی و تقویت خدمات اجتماعیاند، در راستای تحقق منافع سیاسی و امنیتی لندن و افزایش نفوذ نرم این کشور در منطقه هستند.
وزارت خارجه کشورهای مشترک المنافع و توسعه انگلیس مسئول اصلی کمکهای رسمی توسعهای این کشور است. در اردن، این کمکها بخشی از یک چارچوب همکاری وسیعتر میان انگلیس و این کشور در زمینههای اجتماعی، اقتصادی و انسانی است. اردن بهدلیل موقعیت ژئوپلیتیک، بحران پناهندگان منطقه و نقش کلیدیاش در ثبات غرب آسیا، یکی از اولویتهای سیاست توسعهای این کشور محسوب میشود. وزارت خارجه و توسعه انگلیس برنامههایی برای تقویت خدمات اجتماعی، اقتصاد و آموزش تعریف کرده که در ظاهر برای بهبود شرایط زندگی مردم و پناهندگان طراحی شدهاند، اما پرسش کلیدی این است که آیا این کمکها صرفاً انساندوستانهاند یا بخشی از راهبرد سیاسی کلانتر انگلیس در منطقه هستند؟
1. چارچوب کلی کمکهای انگلیس در اردن
در سند رسمی چارچوب همکاری توسعه ای اردن-انگلیس، ارتباطات توسعهای میان دو کشور به تفصیل، تشریح شده است. این سند نشان میدهد که وزارت خارجه و توسعه انگلیس از طریق برنامههای متنوع و مشارکت با دولت اردن و سازمانهای بینالمللی مثل کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان، برنامه جهانی غذا و سازمان بینالمللی کار تلاش میکند به اهداف توسعهای و انسانی در این کشور دست یابد.
اولویتهای اصلی این کمکها حمایت از گروههای آسیبپذیر، از جمله پناهندگان سوری، تقویت خدمات اجتماعی و آموزش،گسترش پوشش حمایتی اقتصادی و اجتماعی و پشتیبانی از اصلاحات اقتصادی و جذب سرمایهگذاری اعلام شده است. این کمکها از طریق پروژههای بلندمدت، برنامههای نقدی برای پناهندگان، و همکاری با دولت اردن و نهادهای بینالمللی اجرا میشوند.
2. نمونههای پروژههای توسعه ای انگلیس در اردن
در سالهای اخیر چندین برنامه بزرگ توسعهای با حمایت وزارت امور خارجه و توسعه انگلیس در اردن اجرا شدهاند که مهمترینشان عبارتاند از:
الف برنامه ایجاد فرصتهای اقتصادی در چارچوب توافق اردن
این برنامه با بودجهای بیش از 200 میلیون پوند، برای حمایت از فرصتهای اقتصادی و اشتغال هم برای اردنیها و هم برای پناهندگان سوری طراحی شده است. هدف آن توسعه بازارهای جدید، جذب سرمایهگذاری و تقویت ثبات اقتصادی است.
ب برنامه تقویت تابآوری اجتماعی و اقتصادی در اردن
این برنامه که بیش از 90 میلیون پوند بودجه دارد، بر توسعه نظامهای بیمه اجتماعی، پشتیبانی از کار formal (رسمی) و بهبود سازوکارهای حمایت اجتماعی تمرکز دارد.
ج) برنامه حمایت و حفاظت در اردن
با بیش از 14 میلیون پوند بودجه، این طرح با همکاری نهادهایی مانند شورای پناهندگان دانمارک خدمات حمایتی به پناهندگان و اردنیهای آسیبپذیر را تقویت میکند.
د) کمکهای انسانی به پناهندگان
وزارت امور خارجه و توسعه انگلیس بهطور مستقیم به پشتیبانی از خدمات اساسی از جمله مواد غذایی، آب و بهداشت در اردوگاهها کمک میکند. برای مثال، کمک 5.5 میلیون پوندی به برنامه جهانی غذا برای حمایت غذایی در 2025 یکی از این موارد است. همچنین 1.5 میلیون پوند برای خدمات آب و بهداشت در اردوگاههای پناهندگان توسط وزارت امور خارجه و توسعه انگلیس و یونیسف اختصاص یافته است. این پروژهها نشان میدهند که بریتانیا نه فقط به ارائه کمکهای کوچک یا مقطعی میپردازد، بلکه در قالب برنامههای بلندمدت در بخشهای اجتماعی، حمایتی و اقتصادی سرمایهگذاری کرده است.
3. دلایل رسمی کمک لندن به اردن
بر اساس اسناد رسمی، دلایل وزارت امور خارجه و توسعه انگلیس برای این کمکها عبارتاند از: تقویت خدمات اجتماعی و افزایش دسترسی به آموزش و بهداشت، پشتیبانی از اقتصاد و مشاغل برای کاهش فقر، ارائه حمایت مستقیم به پناهندگان و گروههای آسیبپذیر و کمک به اصلاحات اقتصادی برای رشد و توسعه پایدار در اردن. این اهداف رسمی در چارچوب سیاست توسعهای بریتانیا تعریف شدهاند و تمرکز بر «ثبات، رشد و عدالت اجتماعی» دارند.
4. اهداف پنهان و منافع راهبردی
اگرچه اهداف رسمی بشردوستانه و توسعهایاند، تحلیل مستقل نشان میدهد که برخی منابع و موتورهای سیاست انگلیس فراتر از این اهداف انسانی عمل میکنند:
الف) مدیریت بحران پناهندگان و کاهش فشار مهاجرت
اردن یکی از کشورهایی است که میزبان بیشترین پناهندگان منطقهای، بهویژه سوریها، بوده است. حمایتهای توسعهای و نقدی بخشی از تلاشهای لندن است تا فشار مهاجرت به اروپا و این کشور را کاهش دهد و هزینههای سیاسی ناشی از بحران مهاجرت را مدیریت کند. این رویکرد در سیاستهای کمک توسعهای کشورهای غربی بهعنوان «پیشگیری از منشاء» شناخته میشود، یعنی سرمایهگذاری در کشور مبدأ بحران برای جلوگیری از پیامدهای ناخواسته در مقصد.
ب) ثبات اردن و امنیت اسرائیل
یکی از ابعاد کمتر گفتهشده کمکهای توسعهای انگلیس در اردن، پیوند غیرمستقیم اما مهم آن با امنیت اسرائیل است. اردن از زمان امضای معاهده صلح با اسرائیل در سال 1994، بهعنوان یکی از ستونهای ثبات امنیتی پیرامون اسرائیل شناخته میشود. این کشور نهتنها مرز طولانی با اسرائیل دارد، بلکه در کنترل تحولات کرانه باختری، مدیریت پناهندگان فلسطینی و جلوگیری از سرریز بیثباتی به مرزهای فلسطین اشغالی نقش کلیدی ایفا میکند.
از این منظر، سرمایهگذاری لندن در ثبات اقتصادی و اجتماعی اردن را میتوان بخشی از یک راهبرد پیشگیرانه امنیتی دانست. کمکهای وزارت امور خارجه و توسعه انگلیس به حوزههایی مانند اشتغال، خدمات عمومی و تابآوری اجتماعی، اگرچه بهطور رسمی با اهداف توسعهای توجیه میشوند، اما در عمل میتوانند به کاهش احتمال ناآرامیهای داخلی، فروپاشی اقتصادی یا بیثباتی سیاسی در اردن کمک کنند؛ سناریوهایی که پیامدهای مستقیمی برای امنیت اسرائیل و منافع متحدان غربی آن خواهد داشت.
در ادبیات سیاست خارجی غرب، اردن اغلب بهعنوان «کشور حائل باثبات» (buffer state) توصیف میشود؛ کشوری که حفظ ثبات آن، هزینههای امنیتی مستقیم برای رژیم صهیونیستی و متحدانش را کاهش میدهد. از این زاویه، کمکهای توسعهای انگلیس را میتوان نه صرفاً اقدامی انساندوستانه، بلکه بخشی از معماری امنیتی غیرمستقیم منطقهای دانست؛ معماریای که در آن توسعه اقتصادی و ثبات اجتماعی، جایگزین مداخله مستقیم امنیتی میشود.
ج) ایجاد فرصتهای اقتصادی برای شرکتها
در حالی که انگلیس در اردن سرمایهگذاری مستقیم اقتصادی دارد، یکی از نتایج برنامههای توسعهای میتواند ایجاد فرصتهای اقتصادی و بازار گستردهتر برای کالاها و خدمات انگلیسی باشد. اگرچه این هدف کمتر رسماً بیان شده، سند مشارکت توسعهای به گسترش فرصتهای کسبوکار و رشد اقتصادی اشاره دارد که میتواند به همکاریهای تجاری هم منجر شود. این نوع اهداف پنهان اغلب در سیاستهای توسعهای ذکر نمیشوند، اما تحلیلهای مستقل و ژئوپلیتیک نشان میدهند که کمک توسعهای و سیاست خارجی اغلب در هم تنیدهاند.
جمعبندی
کمکهای توسعهای انگلیس در اردن طیف گستردهای از برنامههای اجتماعی، اقتصادی و انسانی را دربر میگیرد. این کمکها در ظاهر با هدف بهبود شرایط زندگی، حمایت از پناهندگان و تقویت خدمات اجتماعی تعریف شدهاند، اما وقتی در چارچوب سیاسی و منطقهای تحلیل میشوند، مشخص میشود که بخشی از این کمکها برای مدیریت بحران و کاهش فشار مهاجرت طراحی شدهاند، به سرمایهگذاری در ثبات اجتماعی و امنیتی اردن به منافع استراتژیک انگلیس کمک میکند و اهداف توسعهای میتوانند بخشی از یک راهبرد بزرگتر نفوذ و مشارکت در منطقه باشند.
انتهای پیام/