به گزارش خبرگزاری تسنیم از قزوین، همزمان با هفته ملی مبارزه با سرطان (4 تا 10 بهمن)، موضوع آگاهیبخشی، اطلاعرسانی صحیح و مقابله با شایعات فضای مجازی بیش از گذشته مورد توجه کارشناسان قرار گرفته است. سرطان بهعنوان یکی از بیماریهای مهم و شایع، علاوه بر ابعاد پزشکی، دارای پیامدهای روانی و رسانهای گستردهای است و نحوه بازنمایی آن در رسانهها و شبکههای اجتماعی میتواند نقش تعیینکنندهای در ایجاد امید، آرامش یا بالعکس، هراس و اضطراب در جامعه داشته باشد.
در دنیای امروز، انتشار گسترده اطلاعات پزشکی در فضای مجازی و شبکههای اجتماعی، بهویژه درباره بیماریهایی مانند سرطان، نقش پررنگی در شکلگیری نگرش و احساسات عمومی ایفا میکند. در حالی که حجم زیادی از مطالب مرتبط با سرطان روزانه در رسانهها و فضای مجازی منتشر میشود، کارشناسان معتقدند بخش قابل توجهی از این محتواها فاقد پشتوانه علمی بوده و بعضاً با بزرگنمایی، منجر به ایجاد اضطراب، ترس و هراس در میان مخاطبان میشود. استفاده از واژههایی مانند «سونامی سرطان» یا انتشار آمارهای تأییدنشده درباره افزایش ابتلا، از جمله مواردی است که بار روانی سنگینی بر جامعه تحمیل میکند.
در همین راستا، تلاش داریم با بررسی ابعاد رسانهای این موضوع، به نقش سواد رسانهای در مواجهه با اخبار سلامت بپرداریم و به این پرسش پاسخ دهیم که آیا فضای مجازی میتواند منبعی معتبر برای کسب اطلاعات پزشکی باشد یا خیر.
در همین رابطه، دکتر شهرام خرازیها پزشک و کارشناس ارشد مدیریت رسانه و روانشناسی بالینی، در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری تسنیم در قزوین با اشاره به تأثیرات روانی انتشار اخبار نگرانکننده درباره سرطان، اظهار کرد: زمانی که برای اولین بار به فردی اعلام میشود که مشکوک به یک بیماری بدخیم از جمله سرطان است، واکنشهایی همچون شوک، ناباوری و انکار بروز میکند که کاملاً قابل انتظار است. به همین دلیل، در حوزه پزشکی، اعلام چنین «خبر بدی» دارای پروتکلها و آموزشهای تخصصی است.
وی افزود: بیماری سرطان به دلیل بار دراماتیک بالایی که در زندگی افراد دارد، همواره مورد توجه رسانههاست و متأسفانه همین ویژگی باعث میشود برخی رسانهها یا تولیدکنندگان محتوا با اغراق و بزرگنمایی، واقعیت موجود را بیش از آنچه هست به مخاطب منتقل کنند؛ موضوعی که میتواند منجر به ایجاد وحشت عمومی شود.
این کارشناس رسانه با رد بهکارگیری اصطلاح «سونامی سرطان» تصریح کرد: استفاده از چنین واژهای کاملاً غیرعلمی و نادرست است. سونامی به معنای ابتلای گسترده و ناگهانی بخش عظیمی از جمعیت است که در شرایط عادی و بدون رخدادهایی مانند بمبارانهای شیمیایی یا اتمی، اساساً امکانپذیر نیست و حتی در آن شرایط نیز لزوماً به چنین آماری منجر نمیشود.
خرازیها با تأکید بر محدودیت امکان نظارت بر فضای مجازی بیان کرد: با توجه به گستردگی رسانهها و پیشرفت فناوری، نظارت کامل بر محتوای منتشرشده عملاً غیرممکن است. در چنین شرایطی، ارتقای سواد رسانهای شهروندان اهمیت دوچندان پیدا میکند تا افراد بتوانند محتوای معتبر را از مطالب نادرست و گمراهکننده تشخیص دهند.
وی ادامه داد: بخشی از اخبار و شایعات منتشرشده درباره سرطان، ریشه در انگیزههای تجاری دارد؛ از جمله تبلیغ داروهای گیاهی، معجونها یا توصیههای غیرعلمی که بدون تأیید پزشکان متخصص منتشر میشود و میتواند سلامت افراد را به خطر بیندازد.
این پزشک و کارشناس مدیریت رسانه در پایان خاطرنشان کرد: همانگونه که برای انتشار اخبار مرتبط با خودکشی دستورالعملهای رسانهای مشخصی وجود دارد، لازم است در حوزه سرطان و بیماریهای بدخیم نیز چارچوبهای حرفهای و اخلاقی بهطور جدی رعایت شود تا اطلاعرسانی صحیح، جایگزین ایجاد رعب و وحشت در جامعه شود.
اطلاعرسانی درست، کلید همراهی بیمار با درمان است
سرطان اگرچه یکی از بیماریهای پیچیده و نگرانکننده عصر حاضر به شمار میرود، اما پیشرفتهای علمی در حوزه تشخیص و درمان، چشمانداز امیدبخشی را پیش روی بیماران قرار داده است. متخصصان تأکید دارند که هرچند درمان سرطانها مشترک نیست، اما در بسیاری از انواع آن، نتایج درمانی بهطور قابل توجهی بهبود یافته است.
دکتر مریم برخوردار فوق تخصص خون و سرطان بالغین و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی، در گفتوگو با خبرنگار تسنیم در قزوین با اشاره به پیشرفتهای درمانی در دهههای اخیر اظهار کرد: اگرچه یک درمان واحد برای تمام سرطانها وجود ندارد، اما در بسیاری از زمینهها پیشرفتهای چشمگیری حاصل شده است؛ بهگونهای که در دو تا سه دهه قبل تنها حدود 10 درصد کودکان مبتلا به سرطان خون شانس بقا داشتند، در حالی که امروز این آمار به حدود 80 درصد رسیده و بسیاری از این بیماران به زندگی سالم و عاری از سرطان بازمیگردند.
وی با اشاره به اهمیت اطلاعرسانی صحیح در حوزه سلامت افزود: مواجهه با بیمار مبتلا به سرطان و اعلام این خبر، یکی از سختترین بخشهای حرفه پزشکی است. نحوه انتقال این خبر باید متناسب با شخصیت، شرایط روحی و میزان آمادگی بیمار باشد، چرا که همه بیماران توان یکسانی برای شنیدن جزئیات بیماری ندارند.
این فوق تخصص خون و سرطان بالغین ادامه داد: بسیاری از بیمارانی که به ما مراجعه میکنند، پیش از مراجعه تا حدی از وضعیت خود مطلع هستند؛ چرا که نمونهبرداری و گزارش پاتولوژی انجام شده است. با این حال، در برخی موارد، پزشک نخستین فردی است که باید خبر ابتلا به یک بیماری بدخیم را به بیمار منتقل کند که این موضوع نیازمند دقت، احتیاط و مهارت ارتباطی بالاست.
برخوردار با تأکید بر اصول اخلاق پزشکی تصریح کرد: هر فردی حق دارد از بیماری خود مطلع باشد. اطلاع بیمار از وضعیت جسمیاش، نقش مهمی در همراهی با روند درمان دارد و این حق را نمیتوان از او سلب کرد، مگر آنکه خود بیمار تمایلی به دانستن نداشته باشد. در چنین شرایطی، پزشک باید میزان اطلاعات ارائهشده را متناسب با خواست و توان بیمار تنظیم کند.
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی همچنین به نقش سلامت روان در روند درمان اشاره کرد و گفت: استفاده از خدمات روانشناسی و رواندرمانی در کنار درمانهای پزشکی، میتواند به بیماران کمک کند تا بهتر با بیماری کنار بیایند و از نظر روحی آمادگی بیشتری برای ادامه مسیر درمان داشته باشند.
وی در بخش دیگری از این گفتوگو، با انتقاد از انتشار گسترده اطلاعات نادرست درباره سرطان در فضای مجازی و برخی رسانهها بیان کرد: متأسفانه در حوزه سرطان، اخبار نادرست و گاهی بزرگنماییشده بسیار زیاد است. برای مثال، بارها شاهد انتشار اخباری با این مضمون بودهایم که «داروی سرطان کشف شد»، در حالی که بسیاری از این موارد هنوز در مراحل تحقیقاتی یا مطالعات بالینی هستند و قابل تعمیم به عموم بیماران نیستند.
برخوردار خاطرنشان کرد: گستردگی و تنوع سرطانها باعث میشود تشخیص درست اطلاعات از نادرست برای مردم دشوار باشد. شنیدن اخبار متعدد و بعضاً متناقض میتواند موجب سردرگمی، استرس و نگرانی بیمورد شود. از سوی دیگر، حساسیت بیش از حد به هر علامت جسمی نیز ممکن است اضطراب غیرضروری ایجاد کند.
وی تأکید کرد: راهکار صحیح، آشنایی مردم با علائم هشداردهنده سرطان متناسب با سن، جنس، سابقه خانوادگی و شرایط فردی است. همچنین انجام غربالگریهای استاندارد در زمان مناسب و مشورت با پزشک متخصص، بهترین مسیر برای پیشگیری و تشخیص زودهنگام به شمار میرود.
این فوق تخصص خون و سرطان بالغین در پایان خاطرنشان کرد: تولید محتوای علمی و دقیق توسط پزشکان و متخصصان میتواند نقش مهمی در اصلاح باورهای نادرست، کاهش ترسهای غیرواقعی و ارتقای آگاهی عمومی درباره سرطان، راههای پیشگیری و درمان آن ایفا کند.
آنچه از مجموع دیدگاههای کارشناسان پزشکی و رسانهای برمیآید این است که سرطان، اگرچه بیماریای پیچیده و جدی به شمار میرود، اما لزوماً مترادف با پایان زندگی نیست. پیشرفتهای علمی، بهویژه در حوزه تشخیص زودهنگام و درمان، امید به بهبود و بازگشت بیماران به زندگی سالم را بهطور قابل توجهی افزایش داده است. در این میان، نقش رسانهها و فضای مجازی در انتقال صحیح اطلاعات، پرهیز از بزرگنمایی و مقابله با شایعات، نقشی تعیینکننده در حفظ سلامت روان جامعه و همراهی بیماران با روند درمان دارد.
انتهای پیام/