مدت زمان زندانی شدن امام کاظم(ع) در تاریکی‌های بغداد

امام موسی کاظم(ع) در دوران خلفای عباسی و دوره هارون به مدت زمان های مختلف در زندان به سر برده‌اند.

به گزارش خبرگزاری تسنیم از قم، به مناسبت فرارسیدن سالروز شهادت امام موسی کاظم علیه السلام متن شبهه «حضرت موسی بن جعفر ـ علیه السّلام چند سال در زندان به سر برده‌اند؟» منتشر می شود:

پیشوای هفتم شیعیان حضرت امام «موسی بن جعفر ـ علیه السلام ـ » در ماه صفر سال 128 هـ ق در «ابواء» که مکانی است میان مکه و مدینه متولد شد.[1] بنابر قول مشهور آن حضرت دارای 37 فرزند پسر و دختر بوده.[2] شیخ مفید ـ رحمة الله علیه ـ در الارشاد نام فرزندان آن حضرت را این گونه ذکر کرده است:

شهادت امام(ع) در 25 رجب سال 183 در زندانی واقع در بغداد صورت گرفته است حضرت موسی بن جعفر(ع) نزدیک 6 سال از عمر مبارکشان را در زندان سپری نمودند بیشتر زندگیشان مصادف با عصر عباسیان بوده است که با چندتن از خلفای عباسیان همزمان بوده است در سن 55 در 25 رجب 183ه.ق در زندان بغداد به شهادت رسیده است.[3] آن حضرت هنگام شهادت 55 سال از عمر شریفشان می‌گذشت.

علاوه بر این به این نکته نیز باید توجّه داشت که مدت زندانی بودن آن حضرت بیشتر از 5 یا 6 سال نبوده است. بیشتر دوره زندگی آن حضرت مصادف با حکومت عباسیان بوده است. آن حضرت با چند تن از خلفای عباسی همزمان بود و بیشتر مدت زندانی شدن آن حضرت در دوره هارون‌الرشید عباسی صورت گرفته است. آن حضرت حدود 9 سال با منصور عباسی همزمان بود. منصور به ظاهر متعرض آن حضرت نشد.[4]

در دوره مهدی عباسی آن حضرت مدت کوتاهی در زندان به سر برد. مهدی عباسی در آغاز خلافت متعرض امام هفتم نمی‌شد ولی فعالیت‌های آن حضرت را کنترل می‌کرد... او که در اثر محبوبیت عمیق پیشوای هفتم در جامعه اسلامی، حکومت خود را در خطر می‌دید، دستور بازداشت امام را صادر کرد... پیشوای هفتم مدت کوتاهی در زندان بغداد بود ولی طولی نکشید که مهدی روی پاره‌ای از ملاحظات سیاسی امام را آزاد ساخت.[5] در دوره هادی عباسی هم آن حضرت آزاد بود، هر چند حکومت او بیش از یک سال طول نکشید.

بیشترین مدت زندانی شدن امام هفتم ـ علیه السّلام ـ در دوره هارون بوده است. در سال 179 هـ هارون برای استحکام خلافت خود به منظور دستگیر کردن امام موسی ـ علیه السّلام ـ اراده حج کرد... هارون فضل بن ربیع را فرستاد و آن حضرت را در اثنای نماز گرفتند و کشیدند و سپس حضرت را به بصره بردند و زندانی کردند.[6] با توجّه به اینکه شهادت آن حضرت در سال 183 هـ ق اتّفاق افتاده است بنابراین مدّت حبس آن حضرت در دوره هارون بیش از چهار سال نبوده است.

زاهدی گلپایگانی می‌نویسد: «امام موسی بن جعفر ـ علیه السّلام ـ مدّت چهار سال در زندان گرفتار بود، از این مدّت یک سال آن را در بصره و در زندان عیسی بن جعفر به سر برد و بقیه مدت را گاه در حبس فضل بن یحیی برمکی و گاه در حبس فضل بن ربیع گذرانید و در سال آخر در حبس سندی بن شاهک قرار گرفت.»[7]

در کتاب منتخب التواریخ از کتاب رجال کبیر چند روایت نقل می‌کند که آنها صراحت دارند در اینکه حضرت موسی بن جعفر ـ علیه السّلام ـ مدّت چهار سال در زندان بوده است.[8]

ذکر این این نکته لازم است که همة فرزندان آن حضرت از یک همسر نبوده، بلکه همان‌طور که در الارشاد شیخ مفید آمده است:«فرزندان آن حضرت هر کدام یا هر چند تن از یک زن ام ولد(کنیز) بوده‌اند.»[9]

نتیجه‌گیری:

حضرت موسی بن جعفر ـ علیه السّلام ـ در دوران خلفای عباسی مدت چهار یا پنج سال در زندان به سر برده‌اند و بقیه این مدت را در شهر مدینه در کنار خانواده خویش بوده‌اند.

معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:

1. منتهی الآمال، جلد 2.

2. تاریخ چهارده معصوم، (جلاء العیون) علامه مجلسی.

3. ترجمه ارشاد، شیخ مفید.

پی‌نوشت‌ها:

[1] . مجلسی، محمد باقر، جلاء العیون، چاپ نهم، قم، نشر سرور، 1382 ش، ص 891.

[2] . شیخ مفید، ارشاد، ترجمة رسولی محلاتی، سید هاشم، چاپ 2، تهران، انتشارات علمیه اسلامیه، ص ج2، 236.

[3] . ابن شهر آشوب، مناقب، نجف، مطبعه الحیدریه، سال 1376، ج4، ص 349.

[4] . علامه مجلسی، پیشین، 896.

[5] . علامه مجلسی، بحارالانوار، جلد 48.

[6] . علامه مجلسی، جلاء العیون، پیشین 899.

[7] . زاهدی گلپایگانی، زندگانی چهارده معصوم، چاپ دوم، مشهد، کتابفروشی جعفری، 1360، ص 201.