به گزارش خبرگزاری تسنیم از همدان، روزهداری فرصت مناسبی برای پاکسازی جسم و روان است و با یک ماه روزهداری در ماه رمضان به شرط آنکه ضرری برای سلامتیمان نداشته باشد میتوانیم ضمن استراحتی که به دستگاه گوارش خود میدهیم سوخت وساز بدن را تنظیم کرده و ابتلا به برخی بیماریها مانند افسردگی، استرس، فشار خون و افزایش وزن را کاهش دهیم.
اما در این میان رعایت نکات تغذیهای و دانستن باید و نبایدهای روزه داری به ما کمک میکند تا از برکات این ماه برای سلامت تن و جان بهرهمند شویم. به همین منظور برای آگاهی از تغیه درست و آگاهی از روشهایی که به سلامتی ما در ماه رمضان و پس از آن کمک میکند با کارشناس ارشد تغذیه و رژیم درمانی دانشگاه علوم پزشکی همدان به گفتوگو می نشینیم.
*مفهوم روزه داری از نظر علم تغذیه چیست؟
آزاده آذر پیرا در گفتوگو با خبرنگار تسنیم در همدان، اظهار داشت: گرسنگی نوعی اجبار و اعتراض داخلی به وجود میآورد که موجب اختلال در سلسله اعصاب مرکزی و وجود اختلال در عروق خونی و دیگر اندام و بافتهای شخص گرسنه میشود اما روزهداری چون با اختیار و اطاعت از اوامر الهی است، بنابراین علم و آگاهی موجب هدایت کارکردی اعمال متابولیک در تمام اعضای بدن میگردد.
*مزایا و معایب روزه داری چیست؟
بدن انسان همواره مقداری چربی بهعنوان ذخیره انرژی در نقاط مختلف بدن ذخیره میکند. این چربیها در درازمدت در بدن باقی مانده به شکل فشردهتر درآمده و کمتر مورد استفاده قرار میگیرد. بنابراین روزهداری به بدن فرصت میدهد تا چربیهای زمانمند به مصرف کالری رسیده و پس از پایان دوره روزهداری، به جای آنها چربی تازه و مناسبتری را جایگزین نماید.
روزهداری علاوه بر این که منجر به استراحت دستگاه گوارش میشود، سوختوساز بدن را تنظیم کرده و احتمال ابتلا به برخی بیماریها از جمله افسردگی و استرس، افزایش فشارخون، میگرن، افزایش وزن، بیخوابی و گاها دیابت را کاهش میدهد. با این حال، در برخی موارد روزه داری میتواند در افراد بیمار لطماتی را به سلامت فرد وارد سازد که به همین دلیل لازم است این افراد برای اطمینان از بیخطر بودن روزه گرفتن با پزشک خود مشورت کنند تا درصورت احتمال لطمه به سلامتی، از روزه گرفتن خودداری نمایند.
*بهترین غذایی که برای سحری توصیه می کنید چه غذایی است؟
زمان مصرف مواد غذایی تأثیر بسیار زیادی بر متابولیسم بدن داشته و بنابراین برخی وعدهها مانند سحری به هیچ عنوان نباید حذف شود. وعده سحری و حجم غذای دریافتی این وعده نقش مهمی در تأمین انرژی، تنظیم قند خون و کارایی بهتر فیزیکی و مغزی روزهدار دارد.
تصور بر این است که سحرى بایستى از مواد غذایى پرانرژی باشد تا در طول روز احساس گرسنگى برطرف شود. پس به خوردن غذاهاى چرب روی می آورند و متعاقب آن مصرف مواد غذایى چرب، تشنگى شدیدى ایجاد می شود که باعث ایجاد مشکلات بعدی می گردد.
از سویی، برخی افراد مصرف مواد قندى را ترجیح مى دهند. مصرف مواد قندى و شیرینى به مقدار زیاد در یک وعده غذایی، سبب بالا رفتن ناگهانى هورمون انسولین در خون شده که کاهش قند خون را موجب خواهد شد و ممکن است عوارضى چون سرگیجه، بى حالى، پرخاشگرى، عصبانیت و ضعف ناگهانى را در پی داشته باشد. همچنین از خوردن غذاهایی که دارای پروتئین بسیار بالا و سرخ شده هستند باید خودداری کرد و این برخلاف تصور عوام که هرچه غذاها سنگین تر و پر روغن تر باشد، تحمل روزه را بالا میبرد، است.
*در سحری چای بنوشیم یا خیر؟
در وعده سحر بایستی از مصرف چای پررنگ و قهوه خودداری شود زیرا این مواد مدر بوده و آب بدن را دفع می کنند همچنین بهتر است مصرف نوشابه را هم تا حد ممکن کاهش داد.
* در سحری چه بخوریم تا در طول روز احساس گرسنگی کمتری داشته باشیم؟
وعده سحری، معادل ناهاری است که در روزهای عادی خورده می شود و در این وعده انواع غذاهای برنجی را میتوانید مصرف کنید (12-10 قاشق غذاخوری برنج کته کمچربی با روغن زیتون یا روغن کانولا و انواع خورشهای سنتی)
خوردن سالاد در این وعده، بخشی از آب مورد نیاز بدنتان را تامین می کند و البته بهتر است که چاشنی آن، آبلیموی تازه یا سرکه و روغن زیتون باشد.
*سحری را با چه مواد غذایی شروع کنیم؟
بهتر است حجم مختصری از غذاهای پرکالری و البته مغذی برای این وعده انتخاب شود و انتخاب مخلوط میوههای فصل یکی از گزینههای مناسب برای شروع این وعده است تا اشتها برای خوردن سحری بیشتر شود.
مصرف نوشابههای گازدار و غذاهای شور و پرادویهای مانند انواع فستفودها در این وعده باید به کلی فراموش شود تا فرد روزه دار در طول روز دچار تشنگی نشود.بهترین نوشیدنی در طول افطار تا سحر ، آب است و مصرف 12-8 لیوان در این ایام توصیه می گردد.
*در وعده افطار چه بخوریم؟
وعده افطار، معادل همان وعده صبحانهای است که در روزهای عادی میخوردید؛ پس بهتر است به حضور تمام گروههای غذایی در این وعده غذاییتان توجه کنید. روزه را میتوان با یک استکان شیر گرم یا چای کمرنگ و دو عدد خرما یا یک قاشق غذاخوری عسل (طبیعی) باز کرد. انواع سوپهای سبک نیز انتخاب مناسبی برای وعده افطاری هستند؛ البته در خوردن آنها نباید افراط کرد تا حجم معده پر نشده و اشتها برای خوردن سایر مواد غذایی از بین نرود.
برای شام بهتر است از منابع پروتئینی کم چرب استفاده شود مانند ماهی یا سینه مرغ کبابی همراه با اسبزیجات بخارپزشده مانند هویج، لوبیاسبز، نخودفرنگی و ذرت.توصیه می شود بین افطار تا شام نیز 2 تا 3 واحد میوه میل شود.
* از نظر شما شام و افطار باید با فاصله زمانی صرف گردد؟ در صورت تایید چه غذاهایی مناسب است؟
بهتر است روزه داران گرامی سه وعده غذا بخورند که این وعدهها شامل سحر، افطار و شام است. البته مصرف غذا در دو وعده سحری و افطار نیز اشکالی ندارد. بهتر است غذای مصرفی در سحر ویژگی وعده ناهار را داشته باشد. اما پرخوری و دریافت حجم بالای موادغذایی برای افرادی که به مشکلات زمینهای مانند چاقی، کبد چرب و دیابت مبتلا هستند، مشکلات فراوانی را ایجاد می کند.
بنابراین بهتر است وعده افطار و شام از یکدیگر به مدت حدود یک ساعت تفکیک شوند ودر هنگام افطار معمولاً سطح قند خون بسیار کاهش یافته و به همین دلیل باید از یک افطار مختصر استفاده کرد تا قند خون به حالت عادی بازگردد و فقط در چنین شرایطی فرد میتواند میزان مصرف مواد غذایی خود را در وعده شام کنترل نماید.
* بیشترین مواد غذایی مورد نیاز در این ماه چیست؟
رژیم غذایی مناسب ماه مبارک رمضان باید شامل تمام مواد مغذی مورد نیاز بدن نظیر پروتئین، کربوهیدرات، چربی، ویتامین ها و مواد معدنی و آب باشد.
* با توجه به فصل گرما برای رفع تشنگی و عطش چه باید کرد؟ آیا بدن در صورت احساس تشنگی و گرسنگی به دلیل روزه داری دچار آسیب و بیماری می شود؟
برای جلوگیری از احساس تشنگی در طول ساعات روزه داری به مقدار کافی آب بنوشید و ازمصرف غذاهای شور مانند خیارشور، زیتون، آجیل شور و مواد غذایی کنسرو شده، غذاهای چرب و سرخ شده و غذاهای ادویه دار، که باعث افزایش تشنگی می شوند خودداری شود.
هنگام سحر از خوردن غذاهای خشک نظیر کوکو سبزی، کوکو سیبزمینی، کتلت و گوشتهای سرخ شده مثل کباب، جوجهکباب و ماهی خودداری شود. این غذاها به همراه غذاهایی که ادویه زیادی دارند، باعث عطش زیاد و ترش کردن معده میشوند.
* مردم همدان در ماه رمضان بیشتر از چه مشکلات و بیماری هایی رنج می برند؟
روشهای غلط خورد و خوراک در ماه رمضان باعث میشود که روزهداران دچار انواع مشکلات گوارشی از جمله نفخ، ترش کردن، یبوست و غیره شوند و به همین دلیل معمولاً مطب متخصصان گوارش از نیمه این ماه شلوغ میشود.
*عادات غلط غذایی در ماه رمضان چیست؟
نوشیدن شیر به تنهایی و خوردن برخی میوه ها مثل هندوانه، هلو، خیار، خربزه برای گشودن روزه پس از یک روز طولانی اصلاً مناسب نیستند و باعث تولید مواد نامناسب در دستگاه گوارشی میشوند.
آب بسیار سرد نیز در این هنگام باعث از بین رفتن حرارت ذاتی معده شده و آن را ضعیف میکند. البته شیر گرم و شیرین شده با عسل یا شکر مفید است.
* آیا روزهداری در ایجاد زخم معده موثر است؟
خیر. ایجاد زخم معده از باورهای نادرست درباره ماه مبارک رمضان است درحالیکه روزه به هیچ وجه نمیتواند عامل زخم معده باشد. اگر این حس در افرادی در زمان روزهداری ایجاد شده است به آن دلیل است که پیشتر زخمی در معده آنها بهعنوان زمینهساز زخم معده ایجاد شده بوده است. اصولا 15تا 17ساعت گرسنگی زمینهساز بروز زخم معده نیست بلکه این بیماری دارای زمینههای درونی است. این به آن معناست که میزان ترشح اسید کلریدریک در دوازدهه زیاد است یا میزان مقاومت و نوع بافت معده و دوازدهه ضعیف است.
* آیا نوشیدن چای موجب رفع تشنگی در طول روزه داری است؟
تصور بر این است که چای مدر است و نوشیدن آن در سحر باعث ایجاد حس تشنگی در افراد روزهدار در طول روز میشود. البته چای بهویژه چای پررنگ و بیش از حد مصرف شود ممکن است مدر باشد، اما روزی دو تا سه فنجان چای با رنگ معمولی نه چندان پررنگ میتواند حتی باعث رفع عطش در طول روز شود و کمککننده باشد. در واقع چای نوشیدن به اندازه، باعث تأمین نیاز آب بدن میشود.
* توصیه شما به افرادی که بدون سحری روزه می گیرند چیست؟
سحری نخوردن کار بسیار اشتباهی است زیرا بدن ما هشت تا 10 ساعت میتواند تأمینکننده قند خون باشد. درست است که بعد از 10 ساعت چربیها، انرژی بدن را تأمین میکنند اما بعد از 10تا 12 ساعت در برخی از افراد افت قند پیدا میشود و اگر این افراد سحری نخورده باشند این افت قند شدید میشود و امکان دارد این افراد را در وضعیتی قرار دهد که دچار غش و ضعف شوند.
* آیا پیاده روی و ورزش در این ماه توصیه می شود؟
انجام پیادهروی و ورزش در این ماه، توصیه میشود. بهترین ورزشها در طول این ماه، شنا و پیادهروی پس از صرف افطار است، چرا که این ورزشها از گرفتگی عضلات و بروز یبوست پیشگیری میکنند. به عبارت دیگر، حداقل یک ساعت پس از غذا هیچ فعالیت سنگینی از جمله دویدن، شنا، طناب زدن مجاز نیست، اما قدم زدن آرام و کوتاه مفید است.
*روشهای کاهش وزن در ماه رمضان چیست؟
ماه رمضان یک فرصت طلایی برای عبادت است و در کنار آن میتوانید با تغییر در مواد غذایی مصرفی به وزن مطلوب و ایده آل خود رسید، برای این منظور بایستی موارد زیر را در حین ماه رمضان رعایت کنید:
ابتدا قبل ازماه رمضان وزن فرد اندازه گیری شود
در وعدههای افطار و سحر به میزان مناسب کالری مصرف شده، به ویژه از استفاده از خوراکیهای پرچرب، شیرین و شور تا حد امکان خودداری گردد.
سعی شود در فاصله افطار تا سحر در چندین نوبت مواد غذایی را در وعدههای کوچک مصرف نموده که حاوی مقادیر کافی از انواع میوه و سبزیجات تازه، نوشیدنیهای کم شیرین، لبنیات و خوراکیهای پخته، آب پز و کبابی باشد، ازخوردن مواد غذایی سرخ کردنی تا حد امکان خودداری شده، زیرا باعث چاقی و تشنگی در فرد میشود
در وعده افطار بهترین خوراکیها برای افرادی که اضافه وزن دارند مواد غذایی حاوی درصد بالایی از فیبر و پروتئین است که باعث میشود بدن در طول روز کالری بیشتری بسوزاند بدون آنکه فرد دچار احساس گرسنگی و تشنگی زیاد شود.
نوشیدن مقادیر زیاد مایعات در شب میتواند علاوه برآب رسانی به بدن دردفع مواد سمی نیز موثر باشد و سبب کاهش وزن و لاغری در فرد شود، کارشناسان به افراد روزه دار که دچار اضافه وزن هستند توصیه میکنند از نوشیدن مایعاتی مانند سودا، قهوه و چای پررنگ خودداری کنند، زیرا این مایعات باعث تشدید احساس تشنگی در آنها میشود.
علاوه بر خوردن مواد غذایی سالم و مایعات فراوان در ماه رمضان میتوان با انجام ورزشهای سبک، پیاده روی، انجام کارهای خانه و تنظیم دقیق ساعت خواب به وزن ایده آل خود دست یافت.
*پس از ماه رمضان چه کنیم؟
در عین حال کارشناسان توصیه میکنند فرد بلافاصله پس از پایان ماه رمضان رژیم غذایی عادی خود را شروع نکند، زیرا با افزایش سریع وزن مواجه میشود
بهترین کار افزایش آهسته مصرف مواد غذایی به حالت عادی است، در عین حال خوردن مواد غذایی سالم شامل انواع میوه و سبزیجات، ورزش و داشتن تحرک بدنی میتواند به ماندگار شدن تناسب اندام کمک کند.
* آیا روزهداری د ر کاهش بیماریهای خطرناک تاثیری دارد؟
بله. در نتیایج تحقیقات به ارتباط روزه داری و کاهش میانگین ظهور برخی تومورها از جمله تومورهای سیستم ایمنی بدن موسوم به لنفوم اشاره شده است. براساس تحقیقات انجام شده روزه گرفتن به مدت 10 روز پیاپی همراه با دنبال کردن یک رژیم غذایی مبتنی بر سبزی به بیماران دچار التهاب مفاصل در کاهش میزان درد ناشی از آن کمک میکند و همین وضعیت درباره بیماریهای مربوط به قلب نیز صدق میکند. همچنین روزه گرفتن به مدت 12 روز نیز فواید خودش را در بیماران دارای فشار خون بالا نشان میدهد.
تحقیقات همچنین نشان داد: روزه گرفتن به مدت یک ماه کامل خطرات بیماری دیابت را به میزان 40 درصد کاهش میدهد زیرا بدن به جای گلوکز، کلسترول ترشح میکند که از چربیها به عنوان منبع انرژی استفاه میکند و این وضعیت سلولهای چربی در بدن را کاهش میدهد.
بر اساس این تحقیقات، روزه گرفتن همچنین از برخی بیماریها پیشگیری میکند و نقش درمانی آن در سرطانهای پوست، سینه و مغز به همان اندازه شیمی درمانی است و گرفتن روزه به مدت 5 روز به کاهش رشد تومورهای سرطانی کمک میکند. همچنین محققان ژاپنی نیز تحقیقاتی را روی 380 بیمار دچار برخی از بیماریهای روانی مثل افسردگی و فروپاشی عصبی انجام دادند و یک برنامه روزه گرفتن به مدت 110 روز را برای آنها اجرا کردند که باعث شد آنها به میزان 87 درصد از این علائم رهایی یابند.
گفت و گو از فائزه محمدی
انتهای پیام/ش