به گزارش خبرگزاری تسنیم از بیرجند، این شهر در طول جغرافیایی 60 درجه و 30 دقیقه و عرض جغرافیایی 31 درجه و 33 دقیقه و در ارتفاع 1196 متری از سطح دریاهای آزاد قرار گرفته است. شهرستان نهبندان به اقتضای موقعیت طبیعی آن و مجاورت با کویر، در دشتی نسبتاً وسیع واقع شده است. از نظر ناهمواری این شهرستان در شمال مشتمل بر ارتفاعاتی است که قلل آن به 2500 متر می رسد کوه سرخ – کوه بیدمشک – کوه بوبک از جمله این ارتفاعات است.
پیشینه تاریخی
در زمانی که سیستان و قهستان به عنوان دو منطقه حاکم نشین مطرح بوده اند «نه» و «بندان» دو مرکز مهم حکومتی بر شمرده می شده اند که برای هر کدام نایب الحکومه ای از سوی حاکم انتخاب می شده است.
در این بین «نه» بزرگتر و مهمتر از «بندان» بوده است و همچنین به دلیل تعدادی شهر با نام «نه» در سطح کشور برای معرفی این منطقه «نه» را به همراه «بندان» میگفتهاند، بعدها با مرکزیت و توسعه «نه» این شهر «نهبندان» نام گرفته است. اشاراتی که به پیشینه تاریخی نهبندان در قبل از اسلام در منابع تاریخی شده بسیار محدود است.
یکی از منابع مستقل و کم نظیر راجع به ایران، تقریباً مربوط است به زمان تولد مسیح که به صورت یک سفرنامه تلخیص شده از ایزودور خاراکسی به دست آمده و بیشتر از لحاظ اطلاعات راجع به شرق ایران مورد توجه میباشد. از اظهارات خاراکسی چنین استنباط می شود که نیه یا نه واقع در حاشیه شرق لوت در سمت جنوب شهر مهمی بوده است.
منبع دوم که البته در دوران اسلامی تالیف شده، نزهه القلوب است اثر حمدا...ابن ابی بکر، وی نه را از اقلیم سوم بر میشمارد که آن را اردشیر بابکان مؤسس سلسله سامانیان که از 226 تا 241 ه. ق پادشاهی کرد، ساخته است.
حمدا... مستوفی میگوید: چون اردشیر در مفازه شهر نه بساخت، شاپور بن اردشیر حاکم خراسان بود. از پدر آن شهر را در خواست کرد و او مضایقه نمود شاپور را غیرت آمد و آنجا (نیشابور) تجدید عمارت کرد و نه شاپور (نیشابور) نام نهاد.
مسجد میغان
مطالعه درباره معماری مسجد میغان نشان دهنده تأثیرات اقلیم روستایی بر این بناست. در همین خصوص میتوان از وسعت محدود این مسجد یاد کرد که با نگرش به جمعیت آن زمان روستا طراحی شده است.
مسجد میغان به طور کلی در یک مساحت محدود و کوچک ساخته شده است و اجزاء معماری آن عبارتست از صحن، شبستان گنبددار و شبستان ستوندار و گنبد خانه و با وجود این اثری ممتاز در یک روستای دور افتاده به شمار میآید.
در صحن مسجد قناتی جاری است که از زیر این قسمت عبور کرده و به طرف دیگر بنا میرود که در آن قسمت نیز این آبها توسط آبگیری در پشت مسجد جمع شده و به مصارف مختلف بخصوص کشاورزی میرسد.
یک ورودی در صحن مسجد قرار دارد که به داخل شبستان گنبد دار مرتبط میشود و محوطهای مستطیل شکل را شامل میگردد که سقف آن گنبدی است و تعداد 3 گنبد در این فضا جای گرفته اند که زیر این گنبدها تزئینات رسمی بندی زیبایی مشاهده میگردد.
از زیباترین قسمتهای این مسجد که دارای فره معماری خاصی است شبستان ستوندار آن میباشد که این بخش محوطهای است که ستونهای چهار ضلعی پایه سقف آن را تشکیل داده است.این اثر تاریخی در 60 کیلومتری شمال غرب نهبندان به ثبت ملی رسیده است.
قلعه نهبندان
قلعه عظیم نهبندان که از خشت و چینه ساخته شده در داخل شهر نهبندان قرارگرفته با توجه به نقشه بنا و اشیاءسفالی بدست آمده سابقه تاریخی آن به دوران قبل از اسلام یعنی دوران اشکانی و ساسانی برمیگردد.
قلعه دردوران اسلامی تا دوران صفویه فعال بوده و در دوره صفویه به طور کامل متروک شده است وجود این قلعه صحت ادعای بعضی منابع تاریخی که سابقه شهر نهبندان را به دوران پیش از اسلام میرسانند، تایید میکند.
قلعه شاهدژ
این بنا در5 کیلومتری شرق نهبندان قرار دارد. مصالح بکار رفته در آن شامل سنگ و آجر است که در بعضی قسمتها بدون ملات برروی یکدیگر قرار گرفتهاند.
قلعه دارای چندین حصاروبرج است و در داخل آن فضاهایی نظیر اتاقهای سربازان،انبارهای آذوقه، آب انبارها و... قرار دارد. شالوده این بنا مربوط به دوره ساسانی است که در قرون 5 و6 هجری توسط اسماعیلیان خریداری و بازسازی شده است.
این قلعه از قلعههای قرن ششم وهفتم ومتعلق به اسماعیلیان است اما با دیگر قلعههای اسماعیلیه تفاوت محسوسی دارد. از دو نوع معماری بناهای اشرافی و بناهای عادی برخوردار است.
اهمیت این قلعه از جهتی که میتواند الگویی بسیارمفید بری مطالعه معماری و روابط اجتماعی در یک زیستگاه جمعی و شهر گونه باشد، بسیار بالاست. قلعه شاهدژ در ردیف آثار ملی به ثبت رسیده است.
آسبادهای نهبندان
شرایط دشوار طبیعی مناطق کویری و بیابانی ایران باعث شده تا مردم کویر نشین از ابتکار و خلاقیت خود استفاده کرده و با حداکثر بهره گیری از عوامل و شرایط طبیعی آن را در اختیار خود درآورند.
آسبادهای نهبندان از جمله این خلاقیت ها هستند که در اکثر مناطق جنوب خراسان بخصوص روستاهای شهرستان نهبندان دیده میشوند. منطقه نهبندان بدلیل گسترش دامنه بادهای 120روزه سیستان تا این منطقه از این نظر امتیاز ویژه ای دارد.
بیشترین تعدادآسبادها در داخل شهر نه قرار داشته است. از دیگر روستاهای این شهرستان که دارای آسباد است، می توان از روستاهای چهار فرسخ، گوند، خوانشرف، میغان و... نام برد.
خانه تقوی
خانه تقوی در داخل بافت تاریخی نهبندان واقع شده است.
با توجه به شواهد معماری موجود این بنا مربوط به دوره قاجار است.از خصوصیت بارز آن دو ایوان شمالی و جنوبی بنا است که به شیوه قوس جناغی اجرا شده و با فرم دیگر بناهای نهبندان که دارای قوسهای بیز هستند متفاوت است.
همچنین این بنا نسبت به سایر بناهای موجود در بافت تاریخی دارای ارتفاع بیشتری است.
فضاهای موجود در اضلاع شرقی و غربی دارای پوشش گهوارهای هستند.
در گوشه جنوب شرقی راه رویی قرار دارد که به تنورخانه منتهی میگردد. پوشش تنورخانه از نوع گنبدی است که با خیزکمی به نورگیر بالای آن منتهی میشود. ایوان های شمالی و جنوبی قرینه هم هستند و ارتفاع آنها از اضلاع شرقی و غربی حدود یک متر بیشتر است.
کف این ایوان ها حدود نیممتر بلندتر از کف حیاط است.
دورتادور لبه بامهای مشرف بر حیاط با رخبام تزئین شده است. در پشت ایوان شمالی باغی وجود داشته که از طریق ورودی واقع در ضلع شمالی این ایوان به آن راهی وجود داشته ودر اتاق های دو طرف ایوان نیز پنجرههایی در ضلع شمالی تعبیه شده بوده که به فضای باغ اشراف داشتهاند.
این اثر تاریخی به شماره 12578 در ردیف آثارملی به ثبت رسیده است.
روستای دهسلم نهبندان
روستای دهسلم واقع در شهرستان نهبندان و در 100 کیلومتری جنوب غربی این شهرستان واقع شده است. ارتفاع از سطح دریا 85 متر و مساحتی در حدود 2000 هکتار دارد و دارای 2 نمکزار کوچک و بزرگ است.
روستای دهسلم روستایی سر سبز در دل کویر است که به داشتن نخلستان های سرسبز، معروف است.
دهسلم مردمانی خونگرم و مقاوم دارد که در زیر گرمای شدید کویر بهشتی این چنین برای خود ساختهاند. حصیر بافی از جمله صنایع دستی رایج این روستا است.
انتهای پیام/ ب