به گزارش خبرگزاری تسنیم از سنندج، هفته بسیج، فرصتی برای بازخوانی فلسفه نهادی است که هویت خود را نه در نام و عنوان، بلکه در حضور داوطلبانه، مسئولیتپذیری اجتماعی و خدمت بیچشمداشت به مردم تعریف کرده است. بسیج را نباید تنها در قاب مناسبتها، مراسمها و برنامههای مقطعی دید؛ بسیج در حقیقت جریانی زنده و مردمی است که در تمام روزهای سال، از میدان دفاع و امنیت تا عرصه سلامت، محرومیتزدایی، سازندگی، امدادرسانی، فرهنگ و اقتصاد، در کنار مردم حضور دارد.
بسیج را نمیتوان به یک هفته در تقویم یا مجموعهای از مراسمهای مناسبتی محدود کرد. فلسفه شکلگیری بسیج، حضور آگاهانه و داوطلبانه مردم در عرصههایی است که جامعه به مشارکت، همدلی و مسئولیتپذیری نیاز دارد. این نهاد با تکیه بر سرمایه اجتماعی، ایمان، روحیه ایثار و باور به توانایی مردم شکل گرفته و مأموریت خود را در خدمت به جامعه و دفاع از ارزشها تعریف کرده است. به همین دلیل، هفته بسیج بیش از آنکه فرصتی برای برگزاری مراسم باشد، مجالی برای بازخوانی یک فرهنگ و ارزیابی میزان تحقق آرمان خدمت به مردم است.
امروز همزمان با آغاز هفته مبارک بسیج، نگارنده در یادداشتی گوشههایی از خدمات ارزشمند بسیج را منعکس کرده که در ادامه از نظر خوانندگان محترم میگذرد: یکی از مهمترین ویژگیهای فعالیتهای بسیج، روحیه خدمت بدون چشمداشت است. در بسیاری از عرصهها، نیروهای بسیجی با صرف وقت، توان، تخصص و حتی هزینه شخصی، برای رفع مشکلات مردم وارد میدان میشوند؛ بدون آنکه در انتظار منفعت مادی یا امتیاز شخصی باشند. این روحیه، بهویژه در شرایطی که بخشی از خانوادهها با مشکلات اقتصادی و محدودیت دسترسی به خدمات روبهرو هستند، معنایی فراتر از یک اقدام داوطلبانه پیدا میکند؛ زیرا بخشی از بار مشکلات را از دوش مردم برمیدارد.
حضور گروههای پزشکی و درمانی بسیج در مناطق محروم، برگزاری اردوهای جهادی سلامت، ارائه خدمات دندانپزشکی، معاینه و غربالگری رایگان و تأمین بخشی از نیازهای درمانی خانوادههای کمبرخوردار، از جمله عرصههایی است که آثار مستقیم آن در زندگی مردم قابل مشاهده است. برای خانوادهای که توان پرداخت هزینههای درمان را ندارد، حضور یک پزشک داوطلب یا ارائه خدمات تخصصی رایگان میتواند فرصتی ارزشمند برای دسترسی به خدماتی باشد که در شرایط عادی شاید امکان بهرهمندی از آن را نداشته باشد.
محرومیتزدایی؛ حضور در نقاطی که کمتر دیده میشوند
بسیج در بسیاری از مناطق محروم و روستاهای دورافتاده، حلقه اتصال ظرفیتهای مردمی به نیازهای واقعی جامعه است. گروههای جهادی با حضور در این مناطق، بخشی از مشکلات زیرساختی و معیشتی را شناسایی و برای رفع آنها اقدام میکنند. ساخت و مرمت منازل محرومان، کمک به بهسازی فضاهای عمومی، آبرسانی، تعمیر مدارس و مساجد و مشارکت در اجرای طرحهای عمرانی، تنها بخشی از فعالیتهایی است که با مشارکت نیروهای داوطلب و گروههای جهادی دنبال میشود.
ارزش فعالیتهای جهادی در این است که کمک به مردم را از سطح شعار و همدردی فراتر میبرد و به اقدام عملی تبدیل میکند. جوانانی که در روزهای تعطیل یا اوقات فراغت خود راهی مناطق محروم میشوند، پزشکانی که بخشی از زمان حرفهای خود را به درمان رایگان اختصاص میدهند و متخصصانی که دانش و تجربه خود را در اختیار مناطق کمبرخوردار قرار میدهند، جلوههایی از همین فرهنگ هستند. این اقدامات علاوه بر رفع بخشی از نیازهای جامعه، روحیه مشارکت و مسئولیتپذیری را در نسل جوان تقویت میکند.
رسیدگی به خانوادههای کمبرخوردار، تهیه بستههای معیشتی، کمک به تأمین جهیزیه، آزادی زندانیان جرائم غیرعمد در قالب پویشهای مشارکتی، حمایت از دانشآموزان نیازمند و کمک به تأمین لوازم ضروری زندگی، از دیگر عرصههای فعالیت بسیج است. اهمیت این اقدامات در آن است که توجه به محرومان را از یک رفتار مقطعی به مسئولیتی اجتماعی تبدیل میکند. البته ارزشمندتر از کمکهای کوتاهمدت، تلاش برای توانمندسازی خانوادهها و فراهم کردن زمینه استقلال اقتصادی و خروج پایدار آنان از چرخه فقر است.
یکی از عرصههای مهم فعالیت بسیج، حمایت از مشاغل خرد، خانگی و کارآفرینی است. ارائه مشاوره، آموزش مهارت، کمک به راهاندازی کسبوکارهای کوچک، حمایت از تولیدات محلی و معرفی ظرفیتهای اقتصادی مناطق مختلف، میتواند زمینه ایجاد درآمد پایدار برای خانوادهها را فراهم کند. در این نگاه، هدف صرفاً توزیع کمک نیست؛ بلکه باید به مردم کمک کرد تا با تکیه بر تواناییهای خود، فرصت شغلی ایجاد کنند و به استقلال اقتصادی برسند.
امنیت؛ بستری برای آرامش و زندگی مردم
امنیت یکی از اساسیترین نیازهای هر جامعه است و بدون آن، توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی نیز با دشواری مواجه میشود. نقش بسیج در مشارکت اجتماعی برای حفظ امنیت، مقابله با تهدیدها و کمک به تأمین آرامش عمومی، بخشی از مأموریت این مجموعه به شمار میرود. البته امنیت پایدار زمانی شکل میگیرد که در کنار اقدامات حفاظتی، اعتماد عمومی، همبستگی اجتماعی و مشارکت مسئولانه مردم نیز تقویت شود.
در حوادث طبیعی مانند سیل، زلزله، کولاک و سایر بحرانها، سرعت حضور نیروهای امدادی و مشارکت مردم نقش تعیینکنندهای در کاهش خسارات دارد. نیروهای بسیجی در کنار دستگاههای مسئول و گروههای امدادی میتوانند در جستوجو و نجات، اسکان اضطراری، توزیع اقلام ضروری، پاکسازی مناطق آسیبدیده و بازسازی مشارکت کنند. این حضور در روزهای سخت، یکی از ملموسترین جلوههای همبستگی اجتماعی است؛ جایی که مردم به جای انتظار برای حل همه مشکلات از سوی دیگران، خود نیز بخشی از راهحل میشوند.
فعالیت بسیج به عرصههای عمرانی و خدماتی محدود نیست. برگزاری برنامههای آموزشی، فرهنگی، تربیتی و تبیینی، کمک به تقویت هویت اجتماعی، ارتقای آگاهی عمومی و فراهم کردن زمینه مشارکت نوجوانان و جوانان در فعالیتهای جمعی، بخش دیگری از این مأموریت است. سرمایهگذاری فرهنگی بر نسل آینده، زمانی اثربخش خواهد بود که متناسب با نیازها، پرسشها و اقتضائات فکری و اجتماعی جوانان باشد و به جای ارتباط یکسویه، زمینه گفتوگو و مشارکت واقعی آنان را فراهم کند.
پیشرفت هر جامعهای به توان علمی، خلاقیت و استفاده از ظرفیت نخبگان آن وابسته است. حمایت از استعدادهای علمی، تقویت فعالیتهای پژوهشی، ترویج فرهنگ نوآوری و کمک به پیوند میان علم و نیازهای واقعی جامعه، از عرصههایی است که ظرفیتهای مردمی و تخصصی بسیج میتوانند در آن نقشآفرین باشند. توجه به دانشآموزان مستعد، دانشجویان، مخترعان و گروههای فناور، سرمایهگذاری برای آیندهای است که در آن جوانان نه مصرفکننده صرف فناوری، بلکه تولیدکنندگان دانش و راهحل باشند.
ورزش از مهمترین ابزارهای تقویت سلامت جسمی، نشاط اجتماعی و پیشگیری از آسیبهای اجتماعی است. برگزاری مسابقات محلی، فعالیتهای ورزشی پایگاههای مقاومت، حمایت از استعدادهای ورزشی مناطق محروم و فراهم کردن زمینه حضور نوجوانان و جوانان در برنامههای جمعی، میتواند به افزایش تحرک اجتماعی و کشف استعدادها کمک کند. توجه به ورزش محلات و روستاها نیز از این جهت اهمیت دارد که فرصت رشد و شکوفایی نباید صرفاً در اختیار ساکنان مراکز شهری باشد.
بخش مهمی از ظرفیت بسیج در فعالیتهای اجتماعی و فرهنگی بانوان متبلور است. از آموزش مهارتهای زندگی و مشاوره خانواده تا کارآفرینی، فعالیتهای جهادی، کمک به خانوادههای نیازمند و مشارکت در برنامههای فرهنگی و تربیتی، بانوان بسیجی در عرصههای مختلف نقشآفرینی میکنند. تقویت این ظرفیت میتواند به تحکیم خانواده، افزایش مشارکت اجتماعی زنان و انتقال فرهنگ مسئولیتپذیری به نسلهای آینده کمک کند.
توجه به روستاها و مناطق مرزی؛ عدالت در دسترسی به خدمات
در استانی مانند کردستان که بخش قابل توجهی از ظرفیت جمعیتی و اجتماعی آن در روستاها و مناطق مرزی قرار دارد، فعالیتهای جهادی و خدمترسانی بسیج میتواند در کاهش فاصله دسترسی به امکانات نقشآفرین باشد. حضور گروههای پزشکی، عمرانی، آموزشی و فرهنگی در روستاهای دورافتاده، فرصتی برای شناسایی مشکلاتی است که گاهی به دلیل فاصله جغرافیایی کمتر در معرض توجه قرار میگیرند. خدمت به مردم در این مناطق، باید با شناخت دقیق نیازهای محلی و همکاری دستگاههای مسئول همراه باشد.
هیچ نهادی بدون اعتماد مردم نمیتواند مأموریت اجتماعی خود را بهدرستی دنبال کند. سرمایه اصلی بسیج، نیروی انسانی و ظرفیت مردمی آن است؛ سرمایهای که با مشارکت داوطلبانه، اعتماد متقابل و احساس تعلق اجتماعی معنا پیدا میکند. هر اندازه خدمات ارائهشده به مردم صادقانهتر، عادلانهتر و متناسبتر با نیازهای واقعی آنان باشد، زمینه تقویت این سرمایه اجتماعی نیز فراهمتر خواهد شد. رضایتمندی مردم، نه با آمار برنامهها، بلکه با تجربه مستقیم آنان از کیفیت و اثربخشی خدمات شکل میگیرد.
بسیج بهتنهایی نمیتواند جایگزین دستگاههای اجرایی، خدماتی و تخصصی کشور شود؛ اما میتواند بهعنوان یک ظرفیت مردمی، مکمل تلاشهای آنان باشد. همکاری با نهادهای مسئول، شناسایی دقیق نیازها، پرهیز از موازیکاری و هدایت امکانات به سمت اولویتهای واقعی مردم، موجب افزایش اثربخشی اقدامات خواهد شد. هنر مدیریت این ظرفیت آن است که توان داوطلبانه مردم را به شکلی هدفمند در خدمت حل مسائل جامعه قرار دهد.
یکی از اصول مهم در فعالیتهای جهادی، توجه به کرامت انسانی دریافتکنندگان خدمات است. کمک به خانوادههای نیازمند نباید به ابزاری برای نمایش فقر یا خدشهدار شدن شخصیت آنان تبدیل شود. خدمات رایگان زمانی ارزش اجتماعی بیشتری پیدا میکند که همراه با احترام، حفظ آبرو، عدالت در شناسایی نیازمندان و پرهیز از هرگونه تبعیض باشد. بسیج مردمی، بیش از هر چیز باید پناهگاهی برای حفظ کرامت انسانها و تقویت امید در جامعه باشد.
در ارزیابی عملکرد هر مجموعه خدمترسان، باید به این پرسش پاسخ داد که فعالیتهای انجامشده تا چه اندازه توانسته مشکلات واقعی مردم را کاهش دهد. تعداد اردوهای جهادی، طرحهای عمرانی، بستههای حمایتی و برنامههای فرهنگی اهمیت دارند، اما مهمتر از شمار اقدامات، نتیجهای است که در زندگی مردم باقی میماند و نتیجه آن را در رضایتمندی مردمی میبینیم. خانوادهای که به خدمات درمانی دسترسی پیدا کرده، روستایی که از امکانات زیرساختی برخوردار شده و جوانی که با حمایتهای آموزشی و اشتغالزایی مسیر تازهای پیش روی خود دیده است، نمونههایی از آثار ملموس خدمترسانی هستند.
بر این اساس؛ هفته بسیج باید فرصتی برای بازنگری در اولویتهای خدمترسانی، شناسایی خلأها و تقویت ارتباط مستقیم با مردم باشد. در کنار معرفی دستاوردها، شنیدن انتقادها و مطالبات مردم نیز اهمیت دارد. استمرار خدمات درمانی رایگان، تقویت گروههای جهادی، توجه به اشتغال جوانان، حمایت هدفمند از محرومان و حضور در مناطق کمتر برخوردار، میتواند به افزایش اثربخشی فعالیتها و تقویت اعتماد عمومی کمک کند. بسیج هر اندازه بیشتر در متن زندگی مردم حضور داشته باشد، فلسفه مردمی خود را عینیتر به نمایش خواهد گذاشت.
ارزش بسیج را باید در فرهنگی جستوجو کرد که خدمت به مردم را یک مسئولیت انسانی و اجتماعی میداند؛ فرهنگی که در آن پزشک، مهندس، معلم، دانشجو، کارگر، کشاورز و جوان داوطلب، هر یک به اندازه توان و تخصص خود برای گرهگشایی از مشکلات جامعه قدم برمیدارند. بسیج در این معنا، صرفاً یک ساختار یا عنوان نیست؛ تجلی مشارکت مردمی برای ساختن جامعهای برخوردارتر، همدلتر و امیدوارتر است.
هفته بسیج مبارک؛ به فرماندهان خدوم و مردمی و تلاشگران عرصه خدمت، پیشکسوتان عرصه دفاع مقدس، پیشمرگان مسلمان کرد، همرزمان و بسیجیان جانفدا؛ آنان که بیهیاهو خدمت میکنند، بیمنت میبخشند و در روزهای دشوار، پیش از آنکه از دیگران انتظار اقدام داشته باشند، خود آستین همت بالا میزنند و در میدان دفاع از انقلاب اسلامی حضور دارند همانطور که در جریان جنگ تحمیلی دوم و سوم در استان کردستان شاهد بودیم.
یادداشت از: رامیار غفاری
انتهای پیام/481