به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، تحولات میدانی روزهای اخیر در جنوب یمن، علاوه بر تغییر موازنه نظامی در جبهههای مختلف، بار دیگر شکافهای عمیق در اردوگاه مخالفان انصارالله را آشکار کرده است.
پیشروی نیروهای صنعا در مناطق جنوبی و ساحلی، تقویت موقعیت آنها در محور بابالمندب و عقبنشینی نیروهای وابسته به دولت عدن از مواضع پیشین، در شرایطی اتفاق افتاده که اختلافات سیاسی و نظامی میان عربستان و امارات نیز وارد مرحله تازهای شده است. در واقع، همزمان با افزایش فشار نظامی انصارالله بر مواضع مخالفان خود، تضاد منافع دو بازیگر اصلی ائتلاف عربی، امکان شکلگیری یک جبهه منسجم برای مقابله با این تحولات را بیش از گذشته دشوار کرده است.
اظهارات اخیر عمرو البیض، نماینده ویژه عیدروس الزبیدی، رهبر شورای انتقالی جنوب، در گفتوگو با روزنامه گاردین، یکی از نشانههای روشن این وضعیت است. البیض با انتقاد از سیاستهای عربستان در قبال جنوب یمن اعلام کرده است تا زمانی که ریاض مطالبات جداییطلبانه نیروهای جنوبی را به رسمیت نشناسد و زمینه بازگشت رهبران شورای انتقالی به عدن را فراهم نکند، نمیتوان انتظار داشت نیروهای جنوبی با تمام ظرفیت خود وارد رویارویی با انصارالله شوند. این موضعگیری در واقع نوعی فشار سیاسی و نظامی بر عربستان است؛ فشاری که در آن، همکاری نیروهای وابسته به شورای انتقالی در جبهه مقابله با انصارالله به پذیرش مطالبات سیاسی ابوظبی و متحدان محلی آن گره زده شده است.

اختلاف عربستان و امارات بر سر آینده جنوب یمن، مسئلهای تازه یا محدود به اختلاف نظر درباره نحوه مدیریت عملیات نظامی نیست. دو کشور اگرچه در سالهای گذشته در قالب ائتلافی مشترک در برابر انصارالله قرار داشتند، اما از ابتدا درباره ساختار سیاسی و جغرافیای قدرت در یمن، اهداف یکسانی را دنبال نمیکردند. ریاض همچنان حفظ ساختار سیاسی واحد و برخوردار از دولتی همسو با خود را مبنای سیاست رسمیاش در یمن قرار داده است؛ در مقابل، ابوظبی با حمایت از شورای انتقالی جنوب و تقویت نیروهای وابسته به آن، به دنبال تثبیت موقعیتی است که در نهایت بتواند به جدایی جنوب و شکلگیری یک ساختار سیاسی مستقل در این بخش از یمن منجر شود. از همین رو، همراهی دو کشور در مقابله با انصارالله نتوانسته تعارض منافع آنها درباره آینده یمن را برطرف کند.
در چنین شرایطی، اظهارات نماینده شورای انتقالی را باید فراتر از یک اعتراض سیاسی معمولی ارزیابی کرد. پیام این موضع گیری آن است که ابوظبی حاضر نیست ظرفیت نظامی نیروهای تحت حمایت خود را بدون دریافت تضمینهای سیاسی لازم در اختیار راهبرد عربستان قرار دهد. از نگاه امارات، مقابله با انصارالله نباید به تقویت موقعیت سیاسی و نظامی ریاض در یمن منجر شود؛ بلکه هرگونه همکاری در این زمینه باید با تضمین جایگاه شورای انتقالی و پذیرش مسیر جدایی جنوب همراه باشد. این همان نقطهای است که منافع دو کشور را در برابر یکدیگر قرار میدهد و امکان توافق بر سر یک راهبرد مشترک را محدود میکند.
البته ادعای شورای انتقالی درباره محدود شدن توان عملیاتی نیروهای جنوبی از سوی عربستان، در حالی مطرح میشود که طی ماههای اخیر، بخشی از مهمترین و منسجمترین یگانهای نظامی وابسته به ائتلاف امارات، به ویژه نیروهای العمالقه، درگیری گستردهای با نیروهای صنعا داشتهاند. این نیروها که از ظرفیت تسلیحاتی، سازمانی و پشتیبانی قابل توجهی برخوردارند، تمام توان خود را برای مقابله با پیشروی انصارالله به کار گرفتند؛ با این حال، در نهایت ناچار شدند از مواضع خود در محور ساحلی عقب نشینی کنند.

بنابراین، مسئله صرفا به عدم تمایل نیروهای جنوبی برای ورود به جنگ یا محدودیتهایی که عربستان بر آنها اعمال میکند، خلاصه نمیشود. تحولات میدانی نشان میدهد که حتی برخوردارترین یگانهای وابسته به ائتلاف نیز نتوانستهاند مانع پیشروی نیروهای صنعا شوند.
این عقبنشینی از آن جهت اهمیت دارد که نیروهای العمالقه در سالهای گذشته یکی از مهمترین ابزارهای نظامی امارات برای اعمال نفوذ در جنوب و سواحل غربی یمن بودهاند. حضور این نیروها در مناطق نزدیک به بابالمندب، بخشی از ترتیبات نظامی و سیاسی مورد نظر ابوظبی برای حفظ نفوذ خود در این جغرافیا محسوب میشد. با این حال، پیشروی نیروهای صنعا نه تنها موقعیت نظامی مخالفان را تحت فشار قرار داد، بلکه یکی از مهمترین ابزارهای نفوذ امارات در این مناطق را نیز با چالش مواجه کرد. این مسئله نشان میدهد که برخورداری از حمایت خارجی و امکانات نظامی گسترده، لزوما به معنای توانایی حفظ مواضع در میدان نیست.
از سوی دیگر، عقبنشینی نیروهای دولت عدن از مناطق ساحلی و واگذاری بخشهایی از محور مخا ـ عدن، پیامدهایی فراتر از تغییر آرایش نظامی جبههها دارد. کاهش فشار بر مسیرهای ارتباطی و خطوط پشتیبانی نیروهای صنعا، امکان انتقال نیرو و تجهیزات به مناطق جنوبی را تسهیل میکند. گزارش یمن شباب نیز با استناد به ارزیابیهای مؤسسه مطالعات جنگ آمریکا، بر این نکته تأکید کرده است که عقبنشینی نیروهای دولتی، بیش از 80 کیلومتر از خط کنترل میان مخا و عدن را در اختیار انصارالله قرار داده و آسیب پذیری خطوط دفاعی مخالفان را افزایش داده است. در همین گزارش، پراکندگی گروههای نظامی، فقدان فرماندهی واحد و ناتوانی در هماهنگی عملیاتی از جمله عوامل تضعیف موقعیت نظامی دولت عدن معرفی شدهاند.
در واقع، ناتوانی مخالفان انصارالله در حفظ مواضع خود را نمیتوان صرفا با کمبود امکانات نظامی توضیح داد. تعدد گروههای مسلح، اختلافات سیاسی میان جریانهای جنوبی و دولت مورد حمایت عربستان و رقابت ریاض و ابوظبی، مانع از آن شده است که ظرفیتهای موجود در قالب یک ساختار هماهنگ به کار گرفته شوند. تغییر فرمانده نیروهای مشترک ائتلاف از سوی عربستان و جایگزینی فیاض الرویلی نیز در همین چارچوب قابل ارزیابی است. این تغییر می تواند تلاشی برای افزایش هماهنگی نظامی و بازآرایی نیروها باشد، اما به تنهایی قادر به حل اختلافات سیاسی و ساختاری میان بازیگران حاضر در ائتلاف نخواهد بود.

در این میان، رفتار ابوظبی نشان میدهد که شرایط کنونی را فرصتی برای افزایش فشار بر عربستان میداند. ریاض از یک سو با پیشروی نیروهای صنعا و عقب نشینی متحدان محلی خود مواجه است و از سوی دیگر، برای جلوگیری از گسترش این پیشرویها به همکاری نیروهایی نیاز دارد که بخش مهمی از آنها تحت حمایت امارات قرار دارند. چنین شرایطی قدرت چانهزنی ابوظبی را افزایش می دهد و به این کشور امکان می دهد مطالبات خود درباره آینده جنوب را با فشار بیشتری دنبال کند. در حقیقت، هرچه موقعیت عربستان در میدان دشوارتر شود، هزینه بیتوجهی به خواستههای امارات و متحدان جنوبی آن نیز برای ریاض افزایش مییابد.

با این حال، پذیرش مطالبات شورای انتقالی درباره جدایی جنوب، به معنای عبور عربستان از یکی از مهمترین مبانی سیاست خود در یمن خواهد بود. ریاض طی سالهای گذشته برای حفظ ساختار سیاسی واحد و جلوگیری از تجزیه این کشور هزینه کرده و نمیتواند به سادگی با شکلگیری یک ساختار مستقل در جنوب کنار بیاید؛ ساختاری که بخش مهمی از پیوندهای سیاسی و راهبردی آن با ابوظبی تعریف خواهد شد و میتواند نفوذ امارات را در یکی از مناطق حساس شبه جزیره عربی تثبیت کند. بنابراین، عربستان با انتخاب دشواری مواجه است: یا باید برای حفظ همراهی امارات و نیروهای وابسته به آن از مواضع پیشین خود درباره وحدت یمن عقبنشینی کند یا با خطر تشدید شکاف در جبهه مخالفان انصارالله روبهرو شود.

در سوی دیگر این معادله، انصارالله قرار دارد که توانسته است از اختلافات موجود در اردوگاه مقابل و ناکامی عملیات نظامی آنها برای تقویت موقعیت خود استفاده کند. پیشروی در محورهای ساحلی، تثبیت موقعیت در مناطق نزدیک به باب المندب و افزایش فشار بر خطوط دفاعی منتهی به عدن، علاوه بر دستاوردهای جغرافیایی، پیامدهای سیاسی مهمی نیز دارد. این تحولات نشان میدهد که ائتلاف عربی، با وجود سالها برخورداری از حمایت خارجی و امکانات گسترده نظامی، همچنان در دستیابی به اهداف خود با موانع جدی مواجه است و نتوانسته نیروهای وابسته به خود را در قالب یک ساختار سیاسی و نظامی منسجم سازماندهی کند.
به این ترتیب، تحولات اخیر جنوب یمن را باید در چارچوب همزمان تغییر موازنه میدانی به سود انصارالله و تشدید رقابت میان عربستان و امارات بررسی کرد. ابوظبی در شرایطی که ریاض برای مهار پیشرویهای نیروهای صنعا به همراهی متحدان جنوبی نیاز دارد، فرصت مناسبی برای پیشبرد مطالبات خود یافته است. در مقابل، عربستان نه تنها باید با پیامدهای عقب نشینیهای اخیر مقابله کند، بلکه با این واقعیت نیز مواجه است که متحدانش درباره آینده یمن توافقی ندارند. از این منظر، دشواریهای کنونی ریاض تنها به تحولات نظامی محدود نمیشود؛ بلکه رقابت با امارات بر سر آینده جنوب، هزینه مدیریت بحران یمن را برای عربستان افزایش داده است.
در نهایت، پیشرویهای اخیر نیروهای صنعا صرفا به تغییر خطوط تماس در جنوب یمن محدود نمانده، بلکه تضادهای سیاسی در اردوگاه مقابل را نیز آشکارتر کرده است. انصارالله در شرایطی موقعیت خود را در مناطق راهبردی تقویت کرده که عربستان و امارات، به جای حرکت در مسیر یک راهبرد مشترک، بیش از گذشته درگیر اختلاف بر سر منافع خود شدهاند. ابوظبی نیز دشواریهای کنونی ریاض را فرصتی برای تحمیل مطالباتی میبیند که پذیرش آنها میتواند جایگاه سیاسی و راهبردی امارات را در جنوب یمن تثبیت کند. به این ترتیب، عربستان با وضعیتی روبه رو است که در آن، همزمان با افزایش فشار نظامی انصارالله، شکاف در ائتلافی که برای مقابله با آن شکل گرفته بود، به یکی از موانع اصلی پیش روی ریاض تبدیل شده است.
نویسنده: احمد حاجی صادقیان، کارشناس مسائل یمن
انتهای پیام/