به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، برای دههها، شبکه گسترده پایگاههای نظامی آمریکا در اروپا و غرب آسیا یکی از مهمترین ابزارهای واشنگتن برای اعمال قدرت در خارج از مرزهای خود بودند.
این پایگاهها به ارتش آمریکا امکان میدادند بدون نیاز به انتقال نیرو و تجهیزات از خاک این کشور، در فاصله هزاران کیلومتری عملیات نظامی انجام دهد، خطوط پشتیبانی خود را حفظ کند و امنیت متحدانش را در برابر تهدیدهای خارجی تضمین کند. اما جنگ علیه ایران، این معادله دیرینه را با چالشی جدی روبهرو کرده و تعریف بطور کلی جدیدی برای این معادله ایجاد کرده است.
تحولات ماههای گذشته نشان دادهاند که استقرار نیروهای آمریکایی در کشورهای دیگر، لزوماً به معنای افزایش امنیت این کشورها نیست. در شرایطی که پایگاههای آمریکا به اهداف بالقوه حملات موشکی و پهپادی تبدیل شدهاند، کشورهای میزبان ممکن است ناخواسته هزینه جنگی را بپردازند که خود در آغاز آن نقشی نداشتهاند.
از سوی دیگر، واشنگتن نیز با این پرسش مواجه شده است که آیا پایگاههایی که بهسادگی شناسایی و هدف قرار میگیرند، همچنان میتوانند کارکرد نظامی سابق خود را حفظ کنند؟
اکنون پایگاههای آمریکایی از بریتانیا تا کشورهای حاشیه خلیج فارس نهتنها آسیبپذیری زیرساختهای نظامی آمریکا را آشکار کردهاند بلکه محاسبات امنیتی متحدان واشنگتن و راهبرد استقرار نیروهای این کشور در خارج از مرزهایش را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
وقتی پایگاههای آمریکا به هدف تبدیل میشوند
یکی از روشنترین نشانههای تغییر معادله، خروج بخشی از تجهیزات نظامی آمریکا از پایگاههایش در اروپا و غرب آسیا است.
پایگاه هوایی «راف فرفورد» در منطقه گلاسترشایر بریتانیا، نمونهای قابل توجه از این تحول است. این پایگاه دههها یکی از مراکز مهم پشتیبانی عملیات نظامی آمریکا بوده است. در جنگ خلیج فارس در سال 1991، جنگ یوگسلاوی در سال 1999 و جنگ عراق در سال 2003، هواپیماهای آمریکایی از این پایگاه برای انجام مأموریتهای نظامی و تأمین سوخت استفاده کردند. در مراحل ابتدایی جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران نیز فرفورد در خدمت عملیات نظامی قرار گرفت.
با این حال، در ماه اکتبر، آمریکا هر 12 بمبافکن راهبردی B-1 Lancer خود را از این پایگاه خارج کرد؛ اقدامی که آمریکاییها گفتهاند به دلیل نگرانی از تهدیدهای مرتبط با ایران انجام شده است.
این جابهجایی به فرفورد محدود نماند. آمریکا در ماه نوامبر 12 فروند هواپیما را از پایگاه دیگری در بریتانیا، یعنی «راف میلدنهال»، خارج کرد. همچنین گزارشهایی در ماه ژوئیه منتشر شد که نشان میداد واشنگتن شمار زیادی از تجهیزات نظامی خود را از پایگاههای آسیبدیده در کشورهای خلیج فارس به اردن منتقل کرده و حتی گزینه انتقال بخشی از آنها به سرزمینهای اشغالی را بررسی کرده است.
این تحولات نشان میدهد که حتی پایگاههایی که دههها بخش ثابت معماری نظامی آمریکا بودهاند، دیگر الزاماً مکانهایی امن برای استقرار تجهیزات راهبردی این کشور محسوب نمیشوند.
خسارت به صدها سازه نظامی آمریکا در منطقه
مهمترین شواهد درباره تغییر وضعیت پایگاههای آمریکا را باید در خسارات واردشده به تأسیسات نظامی این کشور در جریان جنگ جستوجو کرد.
گزارشی که دفتر بازرس کل پنتاگون در ماه سپتامبر منتشر کرد، نشان داد که حملات ایران در چهار ماه نخست جنگ به صدها ساختمان و سازه در تأسیسات نظامی آمریکا در کویت، بحرین، قطر، امارات متحده عربی، عربستان سعودی، عراق، عمان و اردن آسیب رسانده یا آنها را منهدم کرده است.
ابعاد این خسارات تنها به ساختمانهای پشتیبانی محدود نبود. دستکم پنج فروند هواپیمای سوخترسان KC-135 در حمله به پایگاه هوایی شاهزاده سلطان در عربستان سعودی آسیب دیدند. همچنین دستکم یک فروند هواپیمای هشدار زودهنگام و کنترل هوابرد نیز در حملهای دیگر، روی زمین هدف قرار گرفت و آسیب دید.
در کویت، خسارات بهمراتب گستردهتر توصیف شده است. حمله به بندر شویخ باعث کشته شدن شش نظامی آمریکایی و انهدام یک مرکز عملیات ارتش تروریستی آمریکا شد. پهپادها و موشکهای ایران به تأسیسات هوانوردی پایگاه هوایی علیالسالم آسیب رساندند و شماری از نیروها را مجروح کردند. در اردوگاه بوهرینگ نیز تأسیسات تعمیر و نگهداری و سوخترسانی هدف قرار گرفتند.
گزارش تحقیقی برنامه 60 دقیقه شبکه سیبیاس با عنوان «هزینه جنگ» (The Cost of War) که به تازگی منتشر شده هم تصاویری جدید از آسیبهای واردشده به تأسیسات نظامی آمریکا ارائه میدهد. بر اساس بررسی تصاویر ماهوارهای و ویدئوهای جدید توسط این شبکه، ایران از زمان آغاز جنگ دستکم به 31 مرکز نظامی و دیپلماتیک آمریکا در هشت کشور حمله کرده و صدها ساختمان و سازه را آسیبدیده یا منهدم کرده است.
مهمترین یافته گزارش 60 دقیقه، ابعاد گسترده خسارات واردشده به زیرساختهای نظامی و دیپلماتیک آمریکا در منطقه است. این شبکه در گزارش خود به تأسیسات آمریکایی در عربستان سعودی، کویت، بحرین و دیگر کشورهای منطقه اشاره میکند و میگوید ابعاد تخریبها بسیار گستردهتر از چیزی است که پنتاگون تاکنون بهطور کامل اعلام کرده است.
نورا اودانل، خبرنگار این برنامه، میگوید بررسی تصاویر ماهوارهای و ویدئوهای جدید نشان داده است که ایران از ابتدای جنگ دستکم 31 مرکز نظامی و دیپلماتیک آمریکا را در هشت کشور هدف قرار داده و به صدها ساختمان و سازه آسیب رسانده است.
یکی از نمونههای مهم این خسارات، مقر ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا در بحرین است که به گفته گزارش سیبیاس، در جریان حملات ایران منهدم شده است.
مستند سیبیاس برای نشان دادن آسیبپذیری پایگاههای آمریکا، بهطور ویژه بر حمله ایران به یک مرکز فرماندهی ارتش آمریکا در بندر شویبه کویت تمرکز کرده است؛ حملهای که به کشته شدن شش نظامی آمریکایی در نخستین 24 ساعت جنگ انجامید.
اهمیت این پرونده تنها به تلفات انسانی آن محدود نیست. تحقیقات هشتماهه سیبیاس نشان میدهد که پیش از حمله، نگرانیهایی درباره امنیت این پایگاه وجود داشته و برخی نظامیان آمریکایی نسبت به نبود تجهیزات دفاعی مناسب هشدار داده بودند.
بر اساس این گزارش، پنتاگون در هفتههای منتهی به جنگ، با نگرانی از حملات تلافیجویانه ایران، حدود 90 درصد نیروهای زمینی خود را از کویت خارج کرده بود. با این حال، حدود 70 نفر از نیروهای واحد پشتیبانی لجستیکی 103 ارتش آمریکا به یک پایگاه کوچک در بندر شویبه منتقل شدند؛ مرکزی که در فاصله حدود 105 کیلومتری ایران قرار داشت.
سرگرد استیون رامزبوتوم، معاون رئیس عملیات این واحد، در گفتوگو با سیبیاس، وضعیت پایگاه را به یک مجموعه کانکس تشبیه کرد و گفت امکانات حفاظتی آن برای مقابله با تهدیدهایی مانند بمبگذاری خودرو طراحی شده بود، نه حملات هوایی.
او میگوید که پیش از حمله، دو بار در جلسات مختلف درباره نبود حفاظت کافی در برابر حملات پهپادی هشدار داده بود، اما فرماندهان به او گفته بودند که جای نگرانی نیست.
در قطر، حمله ایران به سامانه راداری هشدار زودهنگام پایگاه هوایی العدید آسیب رساند؛ پایگاهی که مقر عملیات هوایی فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) در آن قرار دارد. در بحرین نیز یک پهپاد ایرانی تجهیزات ارتباطی مستقر در مقر ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا را هدف قرار داد.
اهمیت این حملات فقط در میزان خسارات فیزیکی نیست. هدف قرار گرفتن تأسیسات راداری، ارتباطی، سوخترسانی و مراکز عملیات نشان میدهد که بخشهایی از زیرساختهای پشتیبانی و فرماندهی ارتش آمریکا نیز در معرض تهدید قرار دارند.
به بیان دیگر، مسئله صرفاً آسیب دیدن چند ساختمان یا هواپیما نیست؛ بلکه توانایی استفاده مستمر و بدون وقفه از برخی زیرساختهایی که برای عملیات نظامی آمریکا در منطقه حیاتی هستند، زیر سؤال رفته است.
تناقض راهبردی؛ متحدان آمریکا با میزبانی از نیروهای این کشور ناامنتر میشوند
یکی از مهمترین تحولات تغییر محاسبات امنیتی کشورهای میزبان پایگاههای آمریکایی است.
در گذشته، استقرار نیروهای آمریکا در کشورهای خلیج فارس و اروپا عمدتاً بهعنوان بخشی از ترتیبات بازدارندگی و تضمین امنیت تلقی میشد. کشورهای میزبان تصور میکردند حضور ارتش آمریکا، احتمال حمله به خاک آنها را کاهش میدهد و در صورت بروز تهدید، واشنگتن از آنها دفاع خواهد کرد.
اما جنگ با ایران تناقضی را در دل این ترتیبات آشکار کرده است: همان پایگاههایی که قرار بود امنیت کشورهای میزبان را افزایش دهند، میتوانند این کشورها را در معرض حملات تلافیجویانه قرار دهند.
ایران حضور پایگاههای آمریکا در کشورهای منطقه را یکی از دلایل هدف قرار دادن تأسیسات نظامی در این کشورها اعلام کرده است. در جریان جنگ، قطر، امارات، عربستان سعودی، بحرین و کویت هدف حملات ایران قرار گرفتند.
حالا برای کشورهای میزبان یک پرسش اساسی مطرح شده است: آیا منافع امنیتی حاصل از حضور نیروهای آمریکایی همچنان از خطراتی که این حضور به همراه میآورد بیشتر است؟
محمدعلی شعبانی، تحلیلگر مسائل غرب آسیا، در گفتوگو با الجزیره میگوید آسیبپذیری این تأسیسات اکنون بیش از گذشته در کانون توجه دولتهای میزبان قرار گرفته است؛ دولتهایی که آغازگر جنگ نبودهاند، اما بدون آنکه نقش تعیینکنندهای در تصمیمگیری درباره آن داشته باشند، درگیر پیامدهایش شدهاند.
این وضعیت برای اقتصادهای منطقه نیز هزینهساز بوده است. اختلال در پروازها و حملونقل دریایی، تهدید صادرات نفت و گاز و تداوم محدودیتهای کشتیرانی در تنگه هرمز، نشان میدهد پیامدهای امنیتی حضور نظامی آمریکا میتواند به حوزههای اقتصادی و تجاری نیز گسترش پیدا کند.
چرا پایگاههای بزرگ آمریکا دیگر به اندازه گذشته امن نیستند؟
یکی از دلایل اصلی تغییر موازنه، تحول در ابزارهای جنگی و افزایش توانایی هدف قرار دادن تأسیسات ثابت نظامی است.
پایگاههای نظامی بزرگ به دلیل وسعت، تجهیزات متمرکز و زیرساختهای مشخص، اهدافی هستند که شناسایی و هدف قرار دادن آنها در مقایسه با نیروهای متحرک آسانتر است. در گذشته، فاصله جغرافیایی و برتری هوایی آمریکا نقش مهمی در حفاظت از این تأسیسات داشت؛ اما توسعه موشکهای بالستیک و پهپادها این مزیت را تا حدی کاهش داده است.
مارک هیلبورن، مدرس ارشد دپارتمان مطالعات دفاعی کینگز کالج لندن، معتقد است پایگاههای بزرگ نظامی بهتدریج آسانتر از گذشته هدف قرار میگیرند. او در توضیح این تحول، علاوه بر موشکهای بالستیک نسبتاً ارزان، به نقش پهپادها اشاره میکند.
ایران طی سالهای گذشته سرمایهگذاری گستردهای در توسعه پهپادهای ارزانقیمت و تولید داخل انجام داده است. اهمیت این پهپادها صرفاً در خسارتی نیست که مستقیماً وارد میکنند؛ بلکه آنها میتوانند سامانههای دفاعی طرف مقابل را نیز تحت فشار قرار دهند.
در چنین شرایطی، مهاجم میتواند با استفاده از تسلیحات نسبتاً ارزان، مدافع را به مصرف موشکهای رهگیر بسیار گرانقیمت وادار کند. این عدم تناسب هزینه، یکی از چالشهای مهم دفاع از پایگاههای ثابت و گسترده نظامی است.
بنابراین، حتی اگر سامانههای دفاعی آمریکا بتوانند بخشی از حملات را رهگیری کنند، حفاظت کامل و دائمی از تمام زیرساختهای یک پایگاه بزرگ، مسئلهای پرهزینه و دشوار
دوراهی راهبردی آمریکا
آسیبپذیری پایگاههای آمریکا، برای واشنگتن نیز یک معضل جدی ایجاد کرده است. از یک سو، این پایگاهها همچنان برای حفظ حضور نظامی آمریکا در مناطق مختلف جهان اهمیت دارند. آنها امکان استقرار سریع نیروها، پشتیبانی لجستیکی، سوخترسانی، جمعآوری اطلاعات و اجرای عملیات در فاصله دور از خاک آمریکا را فراهم میکنند.
از سوی دیگر، همین حضور نظامی، این تأسیسات را به اهداف بالقوه طرفهای دیگر تبدیل میکنند.
نمونههایی از این وضعیت را میتوان در تحولات خارج از خلیج فارس نیز مشاهده کرد. در ماه مارس، یک پهپاد ایرانی به آشیانهای در پایگاه بریتانیایی قبرس اصابت کرد؛ پایگاهی که آمریکا نیز از آن برای عملیات اطلاعاتی و لجستیکی استفاده میکند.
همچنین پس از انتشار گزارشهایی درباره موافقت بلغارستان با استفاده آمریکا از پایگاه هوایی بزمر برای سوخترسانی به هواپیماهای مشارکتکننده در حملات علیه ایران، تهران این کشور را تهدید کرد. چند هفته بعد، وزیر دفاع بلغارستان اعلام کرد هواپیماهای سوخترسان آمریکا برای همیشه این پایگاه را ترک کردهاند. رئیسجمهور بلغارستان نیز با اعلام اینکه مأموریت پایان یافته است، از پایان این وضعیت استقبال کرد.
این نمونهها نشان میدهند که هزینه سیاسی و امنیتی همکاری نظامی با واشنگتن ممکن است برای کشورهای میزبان افزایش یابد؛ بهویژه هنگامی که استفاده از پایگاههای آنها در عملیات علیه کشوری صورت میگیرد که توانایی پاسخگویی به این تأسیسات را دارد.
از طرف دیگر، واشنگتن ممکن است برای کاهش آسیبپذیری داراییهای خود، به انتقال تجهیزات و نیروها به مناطق دیگر روی بیاورد. در همین چارچوب، گزارشهایی از بررسی انتقال بخشی از داراییهای نظامی آمریکا به سرزمینهای اشغالی منتشر شده است.
محمدعلی شعبانی معتقد است نشانههایی وجود دارد که سنتکام در حال حرکت به سمت استفاده بیشتر از اسرائیل بهعنوان یک پایگاه پیشرو است.
با این حال، انتقال نیروها به مکانهای دیگر لزوماً مشکل اصلی را برطرف نمیکند؛ زیرا مسئله بنیادی، قرار گرفتن زیرساختهای نظامی آمریکا در معرض حملات دوربرد است.
واشنگتن نمیتواند بهسادگی از پایگاههای خارجی چشمپوشی کند
با وجود خسارات و آسیبپذیریهای آشکارشده، کنار گذاشتن شبکه پایگاههای خارجی نیز گزینه سادهای برای آمریکا نیست. این پایگاهها بخش مهمی از ساختار قدرت نظامی واشنگتن را تشکیل میدهند و حذف یا کاهش گسترده آنها میتواند توانایی آمریکا برای مداخله سریع در بحرانهای بینالمللی را محدود کند.
از این رو، معضل واشنگتن چگونگی حفظ حضور نظامی در شرایطی است که هزینه و خطر این حضور افزایش یافته است.گرِد نونمان، استاد روابط بینالملل و مطالعات خلیج فارس در دانشگاه جورجتاون قطر، با اشاره به تحولات جنگ میگوید برخی پایگاهها بهشدت آسیبپذیر بودهاند و نتوانستهاند بسیاری از وظایفی را که برای انجام آنها ایجاد شده بودند، بهدرستی اجرا کنند.
مارک کانینگهام از مؤسسه RUSI نیز بر ضرورت افزایش توان دفاعی متحدان آمریکا تأکید میکند و معتقد است راهحل بلندمدت این است که واشنگتن با شرکای خود همکاری کند تا نیروهای متحدان بتوانند مستقلتر از گذشته از خود دفاع کنند.
با این حال، او تأکید میکند که در ساختار سیاستگذاری آمریکا همچنان بحث درباره آینده این پایگاهها ادامه دارد و واشنگتن در نهایت جایگزین روشنی برای حفظ نوعی حضور نظامی در این مناطق نمیبیند.
این همان تناقض اصلی است: آمریکا برای حفظ قدرت جهانی خود به پایگاههای خارجی نیاز دارد، اما هرچه این پایگاهها بیشتر در معرض حمله قرار بگیرند، حفظ آنها هزینهمندتر و پرمخاطرهتر میشود.
هزینه میزبانی از قدرت آمریکا افزایش یافته است
بنابراین، جنگ با ایران یکی از مفروضات دیرینه در معماری امنیتی آمریکا را با تردید جدی مواجه کرده است: اینکه حضور نظامی واشنگتن در کشورهای متحد، همواره به معنای افزایش امنیت آنها و تقویت بازدارندگی در برابر دشمنان است.
خسارات واردشده به پایگاههای آمریکایی در منطقه، خروج بخشی از تجهیزات نظامی از بریتانیا و کشورهای خلیج فارس، آسیبپذیری مراکز راداری و ارتباطی و نگرانی دولتهای میزبان، همگی نشان میدهند که معادله هزینه و فایده استقرار نظامی آمریکا در خارج از مرزهایش در حال تغییر است.
البته این تحولات به معنای پایان حضور نظامی آمریکا در جهان یا فروپاشی شبکه پایگاههای آن نیست. واشنگتن همچنان به این زیرساختها نیاز دارد و احتمالاً بهجای کنار گذاشتن آنها، به دنبال پراکندهسازی تجهیزات، تغییر محل استقرار نیروها و تقویت توان دفاعی متحدان خود خواهد بود.
اما مسئله مهمتر این است که جنگ با ایران نشان داده فاصله جغرافیایی دیگر بهتنهایی نمیتواند امنیت پایگاههای آمریکا را تضمین کند. پایگاههایی که زمانی ابزار اعمال قدرت و تضمین امنیت متحدان واشنگتن بودند، اکنون ممکن است به نقاطی تبدیل شوند که نهتنها امنیت آنها را تضمین نمیکنند، بلکه هزینههای امنیتی، اقتصادی و سیاسی تازهای به کشورهای میزبان تحمیل میکنند.
به این ترتیب، یکی از مهمترین پیامدهای راهبردی جنگ، افزایش هزینه میزبانی از قدرت نظامی آمریکاست؛ تحولی که میتواند در بلندمدت بر روابط واشنگتن با متحدانش و آینده شبکه پایگاههای خارجی این کشور تأثیر بگذارد.
انتهای پیام/