به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، اختلاف و کدورت گاهی از یک سوءتفاهم ساده، یک جمله نسنجیده یا برداشتی نادرست آغاز میشود و بهتدریج روابط میان افراد را تحت تأثیر قرار میدهد. این مسئله در محیط خانواده، محل کار و میان دوستان بیشتر دیده میشود؛ جایی که افراد ارتباط نزدیک و مداومی با یکدیگر دارند و گاهی یک رفتار کوچک میتواند زمینه دلخوری و بدبینی را فراهم کند. قرآن کریم در این زمینه هشدار میدهد: «إِنَّ الشَّیْطَانَ یَنزَغُ بَیْنَهُمْ»؛ شیطان میان انسانها فتنه و اختلاف ایجاد میکند. تعبیر «نزغ» به تحریک و برانگیختن اشاره دارد؛ یعنی گاهی شیطان با یک اشاره کوچک، یک حرف نسنجیده یا دامن زدن به یک سوءتفاهم، رابطهای صمیمی را به سمت کدورت میبرد. از همین رو، اصلاح روابط فقط به حل اختلافهای آشکار محدود نمیشود، بلکه مدیریت ذهن و قلب و مراقبت از برداشتها و قضاوتهای خود را هم دربرمیگیرد.
اهلبیت علیهمالسلام برای حفظ دوستیها و جلوگیری از تبدیل اختلافهای کوچک به دشمنی، راهکارهای روشنی ارائه کردهاند. امام صادق علیهالسلام در روایتی هنگامی که یکی از حاضران از مرد دیگری شکایت کرد و از او خرده گرفت، به او فرمود: «وَ أَنَّى لَكَ بِأَخِیكَ كُلِّهِ وَأَیُّ الرِّجَالِ الْمُهَذَّبُ»؛ کجا میتوانی برادری را پیدا کنی که از هر جهت کامل باشد؟ کدامیک از انسانها بیعیب و نقص است؟ این سخن به ما یادآوری میکند که نباید از اطرافیان خود انتظار بینقص بودن داشته باشیم. هر انسانی ممکن است ضعفها و اشتباهاتی داشته باشد و اگر قرار باشد با هر خطا و رفتار ناخوشایندی رابطهای را کنار بگذاریم، چیزی از دوستی و برادری باقی نمیماند. بنابراین، به جای تمرکز دائمی بر عیبهای دیگران، باید خوبیهای آنان را هم ببینیم و برای حفظ روابط ارزشمند تلاش کنیم.
یکی دیگر از توصیههای مهم در این زمینه، اصلاح رابطه با خداوند است. امیرالمؤمنین علیهالسلام میفرماید: «مَنْ أَصْلَحَ مَا بَیْنَهُ وَبَیْنَ اللَّهِ أَصْلَحَ اللَّهُ مَا بَیْنَهُ وَبَیْنَ النَّاسِ»؛ هرکس رابطه خود را با خدا اصلاح کند، خداوند رابطه او با مردم را اصلاح میکند. این روایت نشان میدهد که رفتار انسان با دیگران از وضعیت درونی و اخلاقی او جدا نیست. کسی که مراقب رفتار، زبان و نیت خود باشد و با خودخواهی، کینه و حسادت مبارزه کند، در روابط اجتماعی نیز کمتر دچار بدبینی و تنش میشود. گاهی برای اصلاح یک رابطه، پیش از آنکه بخواهیم طرف مقابل را تغییر دهیم، باید از خودمان شروع کنیم و ببینیم چه اندازه در شکلگیری اختلاف سهم داشتهایم.
امام صادق علیهالسلام در روایتی دیگر به نقش قلب در شناخت وضعیت روابط اشاره میکنند. حماد بن عثمان نقل میکند که امام فرمودند: «انْظُرْ قَلْبَكَ فَإِذَا أَنْكَرَ صَاحِبَكَ فَإِنَّ أَحَدَكُمَا قَدْ أَحْدَثَ»؛ به قلب خود بنگر؛ اگر نسبت به دوستت احساس بیگانگی و ناخوشایندی پیدا کردی، بدان که یکی از شما دو نفر خطایی مرتکب شده است. این روایت انسان را به تأمل درونی دعوت میکند؛ یعنی وقتی احساس میکنیم محبت و صمیمیت گذشته میان ما و فردی از بین رفته، به جای قضاوت فوری درباره او، باید علت این تغییر را جستوجو کنیم. ممکن است خود ما رفتاری نادرست داشته باشیم یا از سخن و رفتار او برداشتی اشتباه کرده باشیم. در واقع، سردی رابطه باید زنگ هشداری برای بررسی علت اختلاف باشد، نه بهانهای برای قطع ارتباط و افزایش کدورت.
در همین راستا، امام صادق علیهالسلام درباره بدگمانی به برادر مؤمن هشدار میدهند و میفرمایند: «إِذَا اتَّهَمَ الْمُؤْمِنُ أَخَاهُ انْمَاثَ الْإِیمَانُ فِی قَلْبِهِ كَمَا یَنْـمَاثُ الْمِلْحُ فِی الْمَاءِ»؛ هرگاه مؤمنی برادر خود را متهم کند، ایمان در قلبش ذوب میشود؛ همانگونه که نمک در آب ذوب میشود. همچنین در سخنی از امیرالمؤمنین علیهالسلام آمده است: «ضَعْ أَمْرَ أَخِیكَ عَلَى أَحْسَنِهِ حَتَّى یَأْتِیَكَ مِنْهُ مَا یَغْلِبُكَ، وَلَا تَظُنَّنَّ بِكَلِمَةٍ خَرَجَتْ مِنْ أَخِیكَ سُوءاً وَأَنْتَ تَجِدُ لَهَا فِی الْخَیْرِ مَحْمَلًا»؛ رفتار برادرت را بر بهترین وجه حمل کن و تا زمانی که میتوانی برای سخن او معنای خوبی پیدا کنی، آن را به بدی تفسیر نکن. این دو روایت نشان میدهند که نباید با شنیدن یک جمله یا دیدن یک رفتار مبهم، فوراً به دیگران بدگمان شد و نیتهای منفی به آنان نسبت داد. خوشبینی به معنای نادیده گرفتن خطاهای آشکار نیست، بلکه یعنی تا وقتی دلیل روشنی برای بدبینی وجود ندارد، از متهم کردن دیگران پرهیز کنیم.
در مجموع، آموزههای اهلبیت علیهمالسلام نشان میدهد که حفظ روابط انسانی به مراقبت همزمان از زبان، ذهن و قلب نیاز دارد. نباید از دیگران انتظار بیعیب بودن داشت، نباید هر رفتار مبهمی را به معنای دشمنی تفسیر کرد و نباید پیش از بررسی سهم خود در اختلاف، دیگران را مقصر دانست. گاهی یک عذرخواهی، گذشت از یک اشتباه یا انتخاب معنای درست برای یک سخن میتواند مانع شکلگیری کدورتی طولانی شود. در نگاه دینی، مؤمن فقط مسئول رفتار ظاهری خود نیست، بلکه باید مراقب قضاوتها و برداشتهای درونی خود نیز باشد؛ چراکه بسیاری از دشمنیها پیش از آنکه در زبان و رفتار آشکار شوند، در ذهن و قلب انسان شکل میگیرند.
انتهایپیام/