1. صفحه اصلی
    • پربیننده‌ترین اخبار
    • مهمترین اخبار
    • آرشیو اخبار
  2. سیاسی
    • سیاست ایران
    • نظامی | دفاعی | امنیتی
    • گزارش و تحلیل سیاسی
    • مجلس و دولت
  3. امام و رهبری
  4. ورزشی
    • فوتبال ایران
    • فوتبال جهان
    • والیبال | بسکتبال | هندبال
    • کشتی و وزنه‌برداری
    • ورزش های رزمی
    • ورزش زنان
    • ورزش جهان
    • رشته های ورزشی
  5. بین الملل
    • دیپلماسی ایران
    • تولیدات دفاتر خارجی
    • آسیای غربی
    • افغانستان
    • آمریکا
    • اروپا
    • آسیا-اقیانوسیه
    • پاکستان و هند
    • ترکیه و اوراسیا
    • آفریقا
    • بیداری اسلامی
  6. فضا و نجوم
  7. اقتصادی
    • اقتصاد ایران
    • پول | ارز | بانک
    • خودرو
    • صنعت و تجارت
    • نفت و انرژی
    • فناوری اطلاعات | اینترنت | موبایل
    • کار آفرینی و اشتغال
    • راه و مسکن
    • هواشناسی
    • بازار سهام | بورس
    • کشاورزی
    • اقتصاد جهان
  8. اجتماعی
    • پزشکی
    • رسانه
    • طب سنتی
    • خانواده و جوانان
    • تهران
    • فرهنگیان و مدارس
    • پلیس
    • حقوقی و قضایی
    • علم و تکنولوژی
    • محیط زیست
    • سفر
    • حوادث
    • آسیب های اجتماعی
    • بازنشستگان
  9. فرهنگی
    • ادبیات و نشر
    • رادیو و تلویزیون
    • دین ، قرآن
    • سینما و تئاتر
    • فرهنگ حماسه و مقاومت
    • اندیشه
    • موسیقی و تجسمی
  10. حوزه و روحانیت
  11. استانها
    • آذربایجان‌ شرقی
    • آذربایجان غربی
    • اردبیل
    • اصفهان
    • البرز
    • ایلام
    • بوشهر
    • استان تهران
    • چهارمحال و بختیاری
    • خراسان جنوبی
    • خراسان رضوی
    • خراسان شمالی
    • خوزستان
    • زنجان
    • سمنان
    • سیستان و بلوچستان
    • فارس
    • قزوین
    • قم
    • کاشان
    • کردستان
    • کرمان
    • کرمانشاه
    • کهگیلویه و بویراحمد
    • گلستان
    • گیلان
    • لرستان
    • مازندران
    • مرکزی
    • هرمزگان
    • همدان
    • یزد
    • جزایر خلیج فارس
  12. رسانه ها
    • چند رسانه ای
    • خواندنی
  13. بازار
    • قیمت خودرو
    • قیمت طلا، سکه و ارز
    • سازمان‌ها و شرکت‌ها
  14. عکس
  15. فیلم
  16. گرافیک و کاریکاتور
    • english
    • عربی
    • Türkçe
    • עברית
    • Pусский
  • RSS
  • تلگرام
  • اینستاگرام
  • توییتر
  •  
    آپارات
  •  
    سروش
  •  
    آی‌گپ
  •  
    گپ
  •  
    بله
  •  
    روبیکا
  •  
    ایتا
  • قیمت ارز و طلا
    لیگ ایران و جهان
  • صفحه اصلی
    • پربیننده‌ترین اخبار
    • مهمترین اخبار
    • آرشیو اخبار
  • سیاسی
    • سیاست ایران
    • نظامی | دفاعی | امنیتی
    • گزارش و تحلیل سیاسی
    • مجلس و دولت
  • امام و رهبری
  • ورزشی
    • فوتبال ایران
    • فوتبال جهان
    • والیبال | بسکتبال | هندبال
    • کشتی و وزنه‌برداری
    • ورزش های رزمی
    • ورزش زنان
    • ورزش جهان
    • رشته های ورزشی
  • بین الملل
    • دیپلماسی ایران
    • تولیدات دفاتر خارجی
    • آسیای غربی
    • افغانستان
    • آمریکا
    • اروپا
    • آسیا-اقیانوسیه
    • پاکستان و هند
    • ترکیه و اوراسیا
    • آفریقا
    • بیداری اسلامی
  • فضا و نجوم
  • اقتصادی
    • اقتصاد ایران
    • پول | ارز | بانک
    • خودرو
    • صنعت و تجارت
    • نفت و انرژی
    • فناوری اطلاعات | اینترنت | موبایل
    • کار آفرینی و اشتغال
    • راه و مسکن
    • هواشناسی
    • بازار سهام | بورس
    • کشاورزی
    • اقتصاد جهان
  • اجتماعی
    • پزشکی
    • رسانه
    • طب سنتی
    • خانواده و جوانان
    • تهران
    • فرهنگیان و مدارس
    • پلیس
    • حقوقی و قضایی
    • علم و تکنولوژی
    • محیط زیست
    • سفر
    • حوادث
    • آسیب های اجتماعی
    • بازنشستگان
  • فرهنگی
    • ادبیات و نشر
    • رادیو و تلویزیون
    • دین ، قرآن
    • سینما و تئاتر
    • فرهنگ حماسه و مقاومت
    • اندیشه
    • موسیقی و تجسمی
  • حوزه و روحانیت
  • استانها
    • آذربایجان‌ شرقی
    • آذربایجان غربی
    • اردبیل
    • اصفهان
    • البرز
    • ایلام
    • بوشهر
    • استان تهران
    • چهارمحال و بختیاری
    • خراسان جنوبی
    • خراسان رضوی
    • خراسان شمالی
    • خوزستان
    • زنجان
    • سمنان
    • سیستان و بلوچستان
    • فارس
    • قزوین
    • قم
    • کاشان
    • کردستان
    • کرمان
    • کرمانشاه
    • کهگیلویه و بویراحمد
    • گلستان
    • گیلان
    • لرستان
    • مازندران
    • مرکزی
    • هرمزگان
    • همدان
    • یزد
    • جزایر خلیج فارس
  • رسانه ها
    • چند رسانه ای
    • خواندنی
  • بازار
    • قیمت خودرو
    • قیمت طلا، سکه و ارز
    • سازمان‌ها و شرکت‌ها
  • عکس
  • فیلم
  • گرافیک و کاریکاتور

از دیپ‌فیک تا مهندسی افکار عمومی؛ ضرورت ارتقای سواد رسانه‌ای

  • 25 آبان 1405 - 09:05
  • اخبار استانها
  • اخبار مرکزی
از دیپ‌فیک تا مهندسی افکار عمومی؛ ضرورت ارتقای سواد رسانه‌ای

مدیرعامل انجمن سوادرسانه یا ایران گفت:ارتقای سواد رسانه‌ای یک ضرورت در مواجهه با دیپ فیک‌ها ومهندسی افکار است.

استانها

به گزارش خبرگزاری تسنیم از اراک، مبین جلیلی| رسانه در دنیای امروز دیگر صرفاً ابزاری برای انتقال اخبار و اطلاعات نیست، بلکه یکی از مهم‌ترین عرصه‌های شکل‌دهی به افکار عمومی، جهت‌دهی به برداشت‌های اجتماعی و اثرگذاری بر تصمیم‌ها و رفتارهای فردی و جمعی به شمار می‌رود. در چنین شرایطی، سواد رسانه‌ای به ضرورتی انکارناپذیر تبدیل شده است؛ ضرورتی که به مخاطبان کمک می‌کند اخبار و پیام‌ها را با نگاهی نقادانه دریافت کنند، اعتبار منابع را بسنجند و در برابر جریان‌های هدفمند خبری و عملیات فریب رسانه‌ای، آگاهانه‌تر عمل کنند.

اهمیت این موضوع در شرایط جنگ شناختی و رقابت روایت‌ها دوچندان می‌شود؛ عرصه‌ای که در آن، صرفاً انتقال اطلاعات درست یا نادرست تعیین‌کننده نیست، بلکه سرعت انتشار، نحوه روایت رویدادها، برجسته‌سازی برخی واقعیت‌ها و حتی سکوت در برابر برخی تحولات می‌تواند بر ذهنیت جامعه اثر بگذارد. در این میدان، رسانه‌ای که بتواند روایت اول را با سرعت، دقت، شفافیت و اتکا به مستندات معتبر به مخاطب ارائه کند، نقش مهمی در شکل‌دهی به مرجعیت رسانه‌ای و حفظ اعتماد عمومی خواهد داشت.

در کنار این تحولات، ظهور و گسترش هوش مصنوعی، معادلات تولید، پردازش و انتشار محتوا را با تغییرات جدی مواجه کرده است. ابزارهای هوش مصنوعی ظرفیت‌های تازه‌ای برای تحلیل داده‌ها، پردازش اطلاعات، تولید محتوای چندرسانه‌ای، ترجمه و افزایش سرعت فعالیت‌های رسانه‌ای فراهم کرده‌اند؛ اما همین فناوری می‌تواند در صورت استفاده نادرست، زمینه‌ساز تولید تصاویر و ویدئوهای جعلی، جعل صدا و هویت، انتشار اطلاعات ساختگی و گسترش اخبار گمراه‌کننده شود.

از این منظر، استفاده از هوش مصنوعی در حوزه خبر و رسانه، در کنار فرصت‌های گسترده، مسئولیت‌های حرفه‌ای و اخلاقی تازه‌ای را نیز متوجه خبرنگاران، رسانه‌ها و فعالان فضای مجازی می‌کند. بهره‌گیری از این ابزارها نباید به معنای واگذاری قضاوت حرفه‌ای، صحت‌سنجی و مسئولیت انتشار به ماشین باشد؛ بلکه هر محتوای تولیدشده یا پردازش‌شده با هوش مصنوعی باید پیش از انتشار از نظر صحت اطلاعات، اعتبار منابع، اصالت تصاویر و حفظ حریم خصوصی بررسی شود. شفافیت درباره استفاده از هوش مصنوعی، پرهیز از جعل و دستکاری واقعیت و حفظ اصول امانت‌داری و اخلاق حرفه‌ای، از مهم‌ترین بایدها و نبایدهای این حوزه است.

در چنین فضایی، رسانه‌های رسمی برای حفظ و تقویت مرجعیت خود ناگزیرند ضمن شناخت دقیق ابزارهای نوین ارتباطی، سواد رسانه‌ای جامعه را ارتقا دهند، در برابر شایعات و عملیات روانی واکنش مسئولانه و به‌موقع داشته باشند و با بهره‌گیری هوشمندانه از فناوری‌های جدید، روایت‌های مستند و قابل اعتماد را در اختیار افکار عمومی قرار دهند. خبرنگار خبرگزاری تسنیم استان مرکزی درمصاحبه ای تفصیلی با محمدصادق افراسیابی، مدیرعامل انجمن سواد رسانه‌ای ایران، درباره جایگاه سواد رسانه‌ای در جنگ شناختی، ضرورت تقویت مرجعیت رسانه‌های داخلی، شیوه‌های مقابله با دوقطبی‌سازی و شایعه‌پراکنی و همچنین فرصت‌ها و تهدیدهای هوش مصنوعی در عرصه خبر و رسانه، به بحث و گفت‌وگو پرداخته که مشروح آن در زیر می‌آید:

*مرجعیت رسانه‌ای با سرعت، شفافیت و اعتماد عمومی شکل می‌گیرد

*جنگ شناختی؛ رقابت رسانه‌ها برای تصاحب روایت اول

*رسانه‌های رسمی نباید از حضور گفتمان‌های مختلف هراس داشته باشند

*پیش از بازنشر محتواهای فضای مجازی، 30 ثانیه مکث کنید

*محتوای جعلی با هوش مصنوعی می‌تواند اعتبار رسانه‌ها را مخدوش کند

*مردم باید به میدان تولید محتوای رسانه‌ای بیایند

*رسانه‌های رسمی، شبکه‌های اجتماعی را رقیب خود ندانند

*محتوای مردمی می‌تواند خلأ روایت رسانه‌های رسمی را پر کند

*دوقطبی‌سازی؛ تکنیک دشمن برای شکاف میان مردم و مسئولان

*جنگ شناختی با تصاحب روایت اول و دوقطبی‌سازی پیش می‌رود

*رسانه‌های رسمی برای حفظ مرجعیت باید میدان را به مردم و گفتمان‌های مختلف بسپارند

*بالاترین سطح سواد رسانه‌ای، تولید محتوای جذاب و مسئولانه است

تسنیم: با توجه به نقش پررنگ مردم در تولید و انتشار محتوا در شبکه‌های اجتماعی، رسانه‌های رسمی کشور چگونه می‌توانند از این ظرفیت برای تقویت جریان رسانه‌ای و مقابله با جنگ شناختی استفاده کنند؟

افراسیابی: معتقدم همان‌طور که در حوزه جنگ، مردم با حضور در خیابان‌ها و میدان‌ها نقش‌آفرینی کردند، در حوزه رسانه نیز باید ریل‌گذاری به شکلی باشد که از ظرفیت خود مردم در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی استفاده شود. این موضوع نیازمند طراحی یک مدل مشخص است؛ به این معنا که رسانه رسمی فرصتی فراهم کند و از مردم بخواهد محتوای خود را تولید و برای انتشار ارسال کنند و رسانه نیز همان محتوای مردمی را در معرض دید مخاطبان قرار دهد.

یکی از محدودیت‌هایی که مردم در انتشار محتوا با آن مواجه هستند، نداشتن بستر مناسب برای بازنشر گسترده تولیداتشان است. رسانه‌های رسمی می‌توانند این محدودیت را برطرف کنند و با انتشار محتوای تولیدشده توسط مردم، انگیزه بیشتری برای مشارکت آن‌ها ایجاد کنند.

از سوی دیگر، وقتی مردم به تولید محتوا می‌پردازند، معمولاً موضوعات را از زاویه زندگی واقعی خودشان روایت می‌کنند؛ نگاهی که گاهی در محتوای دولتی و رسانه‌های رسمی کمتر دیده می‌شود. به همین دلیل، محتوای مردمی به دلیل انعکاس واقعیت‌های زندگی و بیان حرف دل مردم، بیشتر مورد توجه مخاطبان قرار می‌گیرد و قابلیت فراگیری بالاتری دارد.

نکته دیگر اینکه رسانه‌های رسمی گاهی به دلیل اصرار بر تولید محتوای کاملاً حرفه‌ای و رعایت الزامات فنی و تکنیکی، با محدودیت‌هایی مواجه می‌شوند که تعداد تولیدات را کاهش می‌دهد؛ در حالی که مردم چنین محدودیت‌هایی برای خود قائل نیستند و محتوای خود را با امکانات در دسترس تولید و منتشر می‌کنند. نمونه‌های متعددی در شبکه‌های اجتماعی وجود دارد که یک محتوای ساده و تولیدشده توسط یک فرد، بازدید بسیار بالایی به دست می‌آورد؛ زیرا مخاطب بیش از آنکه به قالب و تکنیک تولید توجه کند، با موضوع و پیام محتوا ارتباط برقرار می‌کند.

این الگو سال‌هاست از سوی رسانه‌های بیگانه و رسانه‌های معاند مورد استفاده قرار می‌گیرد؛ به این شکل که برای موضوعات هدف‌گذاری‌شده در جنگ شناختی، از مردم درخواست می‌کنند محتوا تولید کنند و برای انتشار در اختیار آن رسانه‌ها قرار دهند. با این حال، در رسانه‌های رسمی کشور کمتر به چنین مدلی توجه شده است.

ممکن است برخی برنامه‌های صداوسیما از محتوای مردمی استفاده کنند، اما اینکه در بخش‌های خبری و برنامه‌های مختلف، ویدئوهای منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی عیناً بازنشر شوند و برای تولیدکنندگان آن‌ها فرصت دیده‌شدن فراهم شود، هنوز به یک رویه فراگیر تبدیل نشده است.

روزنامه فرهیختگان در ایام جنگ تحمیلی سوم نمونه‌ای از توجه به این ظرفیت بود و با درخواست از مردم برای تولید محتوا و انتشار آثار آن‌ها، با استقبال مواجه شد. طبیعتاً اگر چنین رویکردی در مقیاس گسترده‌تر، در شبکه‌های تلویزیونی و حتی رادیویی و در قالب‌هایی مانند پادکست دنبال شود، ظرفیت قابل توجهی برای مشارکت عمومی در تولید محتوا ایجاد خواهد کرد. همین امروز نیز در میدان‌ها و اجتماعات مردمی، محتواهای فراوانی توسط خود مردم تولید می‌شود که فرصت بازنشر رسمی و دیده‌شدن آن‌ها فراهم نشده است.

به اعتقاد من، این اقدامات باید از سطح فعالیت‌های محدود و موردی فراتر برود و به یک قاعده و ریل‌گذاری در حکمرانی رسانه‌ای کشور تبدیل شود. لازمه این اتفاق نیز آن است که رسانه ملی، رسانه‌های اجتماعی و شبکه‌های اجتماعی را مکمل یکدیگر بداند، نه رقیب و مقابل هم. باید از نگاه تقابلی میان رسانه ملی، خبرگزاری‌ها، روزنامه‌ها و رسانه‌های اجتماعی عبور کنیم و به سمت تعریف همکاری‌های مشترک و هم‌افزایی میان آن‌ها برویم. یکی از فرصت‌های مغفول‌مانده در این حوزه، فراهم نکردن بستر کافی برای تولید محتوای مردمی و ضریب‌دادن به انتشار آن است؛ ظرفیتی که می‌توان با برنامه‌ریزی و حمایت بیشتر از آن بهره گرفت.

تسنیم: با گسترش هوش مصنوعی و افزایش تولید تصاویر جعلی، ویدئوهای دستکاری‌شده و صداهای شبیه‌سازی‌شده، این فناوری چه ظرفیتی برای جنگ شناختی ایجاد کرده است و رسانه‌ها و مخاطبان چگونه می‌توانند در برابر دیپ‌فیک، جعل واقعیت و مهندسی افکار عمومی مقابله کنند؟

افراسیابی: نکته درستی را مطرح کردید. امروز محتواهایی با استفاده از هوش مصنوعی تولید می‌شوند که گاهی تشخیص واقعی یا جعلی بودن آن‌ها بسیار دشوار است؛ به‌ویژه در موضوعات مهم و حساسی که جامعه منتظر دریافت خبر درباره آن‌هاست. ممکن است محتوایی با استفاده از هوش مصنوعی تولید شود و به دلیل طبیعی بودن ظاهر و محتوای آن، مخاطب ناخودآگاه آن را بپذیرد و حتی برای دیگران بازنشر کند؛ در حالی که تصور می‌کند این محتوا از سوی یک فرد، سازمان یا نهاد معتبر منتشر شده است.

نخستین اقدام برای مقابله با این مسئله آن است که در مواجهه با هر محتوایی در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی، احتمال نادرست یا جعلی بودن آن را در نظر بگیریم. پیشنهاد من این است که پس از مشاهده هر محتوا، دست‌کم 30 ثانیه تا یک دقیقه پیش از بازنشر آن تأمل کنیم و از خودمان بپرسیم آیا ممکن است این محتوا جعلی یا تولیدشده با هوش مصنوعی باشد؟ اگر احتمال چنین موضوعی وجود داشت، باید درباره آن جست‌وجو کنیم و توضیحات و شواهد مربوط به محتوا را در موتورهای جست‌وجو بررسی کنیم.

یکی از راه‌های راستی‌آزمایی، مراجعه به رسانه‌های رسمی و معتبر کشور و بررسی این موضوع است که آیا آن‌ها نیز محتوای موردنظر را منتشر کرده‌اند یا خیر. البته برخی رسانه‌های رسمی که تجربه کمتری دارند، گاهی خودشان نیز فریب محتواهای جعلی را خورده‌اند؛ زیرا محتوایی متناسب با دغدغه و نگاه آن رسانه تولید شده و رسانه با تصور اینکه انتشار آن به تقویت دیدگاهش کمک می‌کند، بدون بررسی کافی آن را بازنشر کرده و بعداً مشخص شده که محتوا جعلی بوده است. این اتفاق می‌تواند اعتبار رسانه را زیر سؤال ببرد.

در این زمینه، رسانه‌هایی مانند تسنیم به دلیل تجربه و سازوکار حرفه‌ای دروازه‌بانی خبری، از ظرفیت بیشتری برای تشخیص و بررسی محتوا برخوردارند. من تاکنون موردی سراغ ندارم که این سه رسانه محتوای جعلی تولیدشده با هوش مصنوعی را به‌عنوان محتوای واقعی منتشر کرده باشند. بنابراین، بررسی اینکه رسانه‌های معتبر و شناخته‌شده کشور محتوای موردنظر را منتشر کرده‌اند یا خیر، می‌تواند به مخاطب در تشخیص صحت خبر کمک کند. اگر درباره موضوعی بسیار مهم، هیچ‌یک از رسانه‌های رسمی و معتبر کشور خبری منتشر نکرده باشند، باید نسبت به صحت محتوای منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی با تردید جدی برخورد کرد.

راهکار دیگر، بررسی شواهد و قرائنی است که می‌تواند یک محتوا را تأیید یا رد کند. برای مثال، اگر در شبکه‌های اجتماعی خبری درباره حضور یک مقام عالی‌رتبه در نشست یا جلسه‌ای منتشر شود یا ادعایی درباره آسیب‌دیدن یکی از مسئولان مطرح شود، باید بررسی کنیم آیا شواهد و اطلاعات دیگری وجود دارد که این ادعا را تأیید کند یا خیر. در مواجهه با چنین محتواهایی باید به این جمع‌بندی برسیم که آیا ادعا تأیید می‌شود، رد می‌شود یا هنوز اطلاعات کافی برای قضاوت درباره آن در اختیار نداریم.در این میان، عملکرد رسانه‌های رسمی در مواجهه با شایعات و مطالب منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی نیز اهمیت دارد و نمی‌توان نسبت به این موضوع بی‌تفاوت بود.

سکوت رسانه‌های رسمی در برابر شایعات، مرجعیت خبری را تضعیف می‌کند

تسنیم: با گسترش شایعات و محتوای جعلی در شبکه‌های اجتماعی، به‌ویژه محتواهایی که با هوش مصنوعی تولید می‌شوند، رسانه‌های رسمی چه وظیفه‌ای در قبال آگاهی‌بخشی و حفظ اعتماد مخاطبان دارند؟ سکوت رسانه در برابر شایعات چه پیامدهایی به دنبال دارد؟

افراسیابی: یکی از مشکلاتی که گاهی در عملکرد رسانه‌های رسمی کشور مشاهده می‌شود، سکوت در برابر شایعاتی است که در موضوعات مهم و مورد توجه مردم منتشر می‌شوند. وقتی مخاطب برای دریافت یک خبر به رسانه رسمی مراجعه می‌کند، اما پاسخی نمی‌گیرد، این سؤال برای او ایجاد می‌شود که اگر رسانه رسمی اطلاع‌رسانی نکند، پس قرار است چه مرجعی واقعیت را برای او روشن کند؟

رسانه رسمی باید در برابر شایعات، به‌ویژه در موضوعات مهم، واکنش به‌موقع داشته باشد؛ حتی اگر هنوز امکان تأیید یا تکذیب یک خبر وجود نداشته باشد. در چنین شرایطی لازم است اعلام کند که شایعه‌ای در فضای مجازی منتشر شده، موضوع در حال بررسی است و نتیجه در اولین فرصت اطلاع‌رسانی خواهد شد. همین واکنش اولیه به مخاطب نشان می‌دهد که رسانه موضوع را رصد می‌کند و نباید تا روشن شدن ابعاد ماجرا به محتوای منتشرشده اعتماد کند.

اگر رسانه رسمی سکوت کند، رسانه‌های غیررسمی و حتی رسانه‌های وابسته به دشمن فرصت پیدا می‌کنند روایت خود را از ماجرا ارائه دهند و افکار عمومی را تحت تأثیر قرار دهند. در این وضعیت، رسانه‌ای که به‌موقع در کنار مخاطب خود حضور ندارد، به‌تدریج جایگاهش را در سبد مصرف رسانه‌ای مردم از دست می‌دهد و رسانه رقیب از این فرصت برای کسب اعتبار استفاده می‌کند.

از سوی دیگر، مخاطب باید در مواجهه با محتوای منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی، احتمال جعلی بودن آن را در نظر بگیرد و پیش از بازنشر، زمانی برای بررسی و راستی‌آزمایی اختصاص دهد. جست‌وجوی محتوای موردنظر در رسانه‌های رسمی و معتبر و بررسی شواهد و قرائن مرتبط با آن می‌تواند در تشخیص صحت خبر مؤثر باشد. البته حتی رسانه‌های رسمی نیز ممکن است در مواردی گرفتار انتشار محتوای نادرست شوند؛ بنابراین اعتبار و سابقه رسانه، شیوه دروازه‌بانی خبر و دقت در بررسی منابع اهمیت زیادی دارد.

در موضوعات حساس، باید بررسی کنیم که آیا شواهد و مدارکی برای تأیید محتوای منتشرشده وجود دارد یا خیر. ممکن است یک خبر تأیید شود، رد شود یا هنوز اطلاعات کافی برای اظهارنظر درباره آن در دسترس نباشد. رسانه رسمی باید هر سه وضعیت را شفاف با مردم در میان بگذارد و از سکوتی که میدان روایت‌سازی را در اختیار دیگران قرار می‌دهد، پرهیز کند.

رقابت روایت‌ها؛ ضرورت بازسازی مرجعیت رسانه‌های داخلی

تسنیم: در جنگ شناختی، رقابت اصلی بر سر مرجعیت خبر و روایت‌سازی است. چرا با وجود مشاهده مستقیم برخی رویدادها و حوادث، همچنان بخشی از جامعه برای باورپذیری اخبار به رسانه‌های خارجی مراجعه می‌کند؟ رسانه‌های رسمی برای بازسازی اعتماد عمومی و تقویت مرجعیت رسانه‌ای کشور چه اقداماتی باید انجام دهند؟

افراسیابی: رسانه‌های بیگانه را نباید یک مجموعه با رفتار و رویکرد یکسان تصور کنیم. برخی از آن‌ها، مانند ایران اینترنشنال، مواضع خصمانه خود را آشکارا اعلام می‌کنند، اما برخی دیگر تلاش می‌کنند در مقاطع عادی و پیش از وقوع بحران، اعتماد مخاطب را جلب کنند تا در زمان موردنظر خود بتوانند از این سرمایه اجتماعی برای اثرگذاری بر افکار عمومی استفاده کنند.

این رسانه‌ها گاهی اخبار درست را نیز با سرعت منتشر می‌کنند و همین موضوع می‌تواند به اعتبارسازی نزد مخاطب منجر شود. هدف آن‌ها این است که مخاطب در زمان انتشار اخبار نادرست، به دلیل اعتماد قبلی، روایتشان را باور کند. به همین دلیل ممکن است یک رسانه در مقطعی موضعی متفاوت از مواضع آشکار خود اتخاذ کند و تلاش کند چهره‌ای بی‌طرف از خود نشان دهد تا اعتماد بیشتری به دست آورد و در زمان دیگری آن را در جهت منافع خود به کار بگیرد.

در مقابل، رسانه‌های رسمی کشور باید در اطلاع‌رسانی سرعت عمل داشته باشند. وقتی یک خبر درست در کشور اتفاق می‌افتد، انتظار مردم این است که رسانه‌های داخلی با توجه به دسترسی گسترده‌تر به منابع و ظرفیت‌های خبری، سریع‌تر از رسانه‌های خارجی آن را منتشر کنند. هر بار که رسانه بیگانه زودتر از رسانه رسمی به روایت یک رویداد می‌پردازد، بخشی از فرصت مرجعیت خبری را از رسانه داخلی می‌گیرد. بنابراین رسانه رسمی باید با اتکا به منابع معتبر و اتاق‌های فکر خود، در انتشار سریع و شفاف اخبار پیش‌قدم باشد.

موضوع دیگر، صرفاً انتشار خبر نیست؛ بلکه تفسیر، تحلیل و فراهم کردن زمینه گفت‌وگو درباره رویدادها نیز اهمیت دارد. وقتی موضوعی در کانون توجه جامعه قرار می‌گیرد، رسانه باید امکان برگزاری مناظره‌ها و گفت‌وگوهای جدی را با حضور دیدگاه‌های مختلف فراهم کند. مخاطب باید بتواند نماینده تفکر و دیدگاه خود را در رسانه ببیند و اطمینان داشته باشد که رسانه رسمی میدان گفت‌وگو را به روی جریان‌های مختلف فکری نبسته است.

اگر رسانه اجازه ندهد نمایندگان دیدگاه‌های متفاوت در آن حضور پیدا کنند، ممکن است این تصور در جامعه شکل بگیرد که رسانه رویکردی جناحی دارد یا از مواجهه با دیدگاه‌های دیگر نگران است. این برداشت به مرجعیت رسانه آسیب می‌زند. در حالی که اگر رسانه به مستندات و استدلال‌های خود اطمینان دارد، نباید از طرح دیدگاه‌های متفاوت و نقد آن‌ها در یک فضای گفت‌وگومحور واهمه داشته باشد.

تجربه دوره‌های مختلف مدیریت سازمان صداوسیما، از جمله دوره ریاست شهید علی لاریجانی و عزت‌الله ضرغامی، نشان می‌دهد که حضور و تقابل گفتمان‌های مختلف در رسانه ملی می‌تواند زمینه گفت‌وگو و اثرگذاری بیشتر را فراهم کند. این موضوع تنها مختص رسانه ملی نیست و همه رسانه‌های کشور باید تقویت مرجعیت خود را در زمره دغدغه‌های اصلی قرار دهند.

مرجعیت رسانه‌ای صرفاً با انجام پیمایش و نظرسنجی سنجیده نمی‌شود؛ بلکه نتیجه عملی آن باید در رفتار رسانه‌ای مردم قابل مشاهده باشد. زمانی می‌توان گفت یک رسانه به مرجعیت دست یافته که مردم برای دریافت خبر نخست و روایت اولیه رویدادها، ابتدا به رسانه‌های داخلی مراجعه کنند. تحقق این هدف نیز به سرعت عمل در اطلاع‌رسانی، شفافیت در مواجهه با شایعات، ارائه تحلیل‌های دقیق و فراهم کردن فضای گفت‌وگو میان دیدگاه‌های مختلف وابسته است.

دوقطبی‌سازی سیاسی، سناریوی دشمن برای تضعیف اتحاد ملی است

تسنیم: دشمن در جنگ شناختی صرفاً به دنبال انتقال اطلاعات نادرست نیست، بلکه تلاش می‌کند با ایجاد شکاف میان اقشار مختلف جامعه، تحریک احساسات و دوقطبی‌سازی، انسجام اجتماعی را هدف قرار دهد. این عملیات چگونه طراحی می‌شود و چه نشانه‌هایی وجود دارد که بتوان میان نقد واقعی و مطالبه‌گری اجتماعی با عملیات سازمان‌یافته دستکاری افکار عمومی تمایز قائل شد؟

افراسیابی: یکی از تکنیک‌های اصلی دشمن در این حوزه، تکنیک «ما و آن‌ها» است؛ به این معنا که تلاش می‌کند گروه‌های مختلف جامعه را در برابر یکدیگر قرار دهد؛ از جمله ملت در برابر مسئولان، طرفداران جناح‌های سیاسی مختلف در برابر هم و حتی افرادی که درباره موضوعاتی مانند ادامه جنگ یا مذاکره دیدگاه‌های متفاوتی دارند. دامن‌زدن به این اختلاف‌ها، برجسته‌کردن شکاف‌ها و برچسب‌زنی به صاحبان دیدگاه‌های متفاوت می‌تواند بخشی از یک سناریوی طراحی‌شده در فضای رسانه‌ای، به‌ویژه شبکه‌های اجتماعی، باشد.

گاهی مشاهده می‌کنیم برخی افراد، حتی از میان نیروهای انقلابی، مطالب تندی درباره بعضی تصمیم‌ها و اقدامات دولت منتشر می‌کنند؛ در حالی که باید توجه داشت موضوعاتی مانند مذاکرات و سیاست خارجی کشور، خارج از چارچوب تصمیم‌گیری کلان نظام دنبال نمی‌شود و روندهای مربوط به آن با تأیید و هماهنگی در سطوح عالی نظام انجام می‌گیرد. بنابراین، نباید با برچسب‌زنی به مسئولان، زمینه ایجاد اختلاف و شکاف در جامعه را فراهم کنیم.

نمونه این اتفاق را درباره شهید بزرگوار، دکتر علی لاریجانی، نیز شاهد بودیم؛ شخصیتی که در مقطعی با هجمه‌های جدی رسانه‌ای مواجه شد، اما امروز روشن است که در همان زمان نیز پیگیر منافع ملت ایران بود. اظهارات ولادیمیر پوتین درباره این شهید و اشاره او به اینکه اگر دکتر علی لاریجانی امروز در قید حیات بود، می‌توانست در سرنوشت جنگ تأثیرگذار باشد، نشان‌دهنده اهمیت نقش و جایگاه چنین شخصیت‌هایی است. از این منظر، تخریب افرادی که در چارچوب مسئولیت خود در حال پیگیری امور کشور هستند، می‌تواند به تشدید دوقطبی‌ها و تضعیف انسجام ملی منجر شود.

ممکن است برخی خط‌های خبری تخریبی علیه رئیس مجلس، وزیر امور خارجه یا دبیر شورای عالی امنیت ملی، در چارچوب سناریوهایی طراحی شده باشد که هدف آن، همراه‌کردن افکار عمومی با یک جریان تخریبی است. حتی ممکن است فردی که خود را انقلابی می‌داند، بدون آگاهی از پشت‌صحنه این فضاسازی‌ها، همان مطالب را بازنشر کند و ناخواسته در مسیر سناریوی طراحی‌شده دشمن قرار بگیرد. از همین رو، انتظار می‌رود افرادی که خود را انقلابی می‌دانند، با بصیرت سیاسی و سواد رسانه‌ای بیشتری در این میدان حضور پیدا کنند و مراقب باشند در مسیرهایی که برخلاف توصیه‌های رهبر معظم انقلاب درباره ضرورت وفاق، انسجام و اتحاد ملی است، حرکت نکنند.

در نقطه مقابل این جریان، رسانه‌ها و فعالان جبهه انقلاب باید محتوایی تولید کنند که وحدت، یکپارچگی ملت ایران و همدلی اجتماعی را تقویت کند. بالاترین سطح سواد رسانه‌ای صرفاً به توانایی تشخیص اخبار جعلی محدود نمی‌شود، بلکه تولید محتوای خلاقانه، جذاب، تأثیرگذار و در عین حال مسئولانه را نیز شامل می‌شود. ممکن است محتوایی جذاب و تأثیرگذار تولید شود، اما اگر منافع ملی را نادیده بگیرد، نمی‌توان آن را محتوایی مسئولانه دانست. محتوای مسئولانه باید در کنار جذابیت و خلاقیت، در مسیر حفظ و تقویت منافع ملی حرکت کند.

یکی از وظایف رسانه‌های انقلابی این است که تکنیک‌ها و شیوه‌های دوقطبی‌سازی را برای مخاطبان تبیین کنند و در کنار آن، محتوایی تولید کنند که هم جذاب و خلاقانه باشد و هم به تقویت انسجام و اتحاد ملی کمک کند. اگر بتوانیم به مردم نیز آموزش دهیم که با همین رویکرد، محتوای قوی و مسئولانه تولید کنند، ظرفیت جامعه برای مقابله با عملیات رسانه‌ای دشمن افزایش پیدا می‌کند.

آسیب‌های جنگ رسانه‌ای به معنای شکست نیست؛ نباید نقاط ضعف را بزرگ‌نمایی کنیم

تسنیم: با توجه به آسیب‌هایی که در عرصه رسانه‌ای تجربه کرده‌ایم، ارزیابی شما از عملکرد کشور در جنگ رسانه‌ای و شناختی چیست؟ آیا می‌توان گفت در این عرصه دچار عقب‌ماندگی یا شکست شده‌ایم؟

افراسیابی: نکته پایانی این است که نباید تصور کنیم در جنگ رسانه‌ای شکست خورده‌ایم. همان‌طور که در جنگ نظامی، با وجود تمام محدودیت‌ها توانستیم میدان را حفظ کنیم و دست برتر را داشته باشیم، در عرصه رسانه‌ای نیز ممکن است آسیب‌هایی دیده باشیم، اما این آسیب‌ها به معنای شکست نیست.

در جنگ نظامی نیز ممکن است در برخی حوزه‌ها، از جمله پدافند، ضربه‌هایی متحمل شده باشیم؛ اما این به معنای از دست دادن توان ادامه مسیر نیست. امروز می‌بینیم نظام با قوت به فعالیت خود ادامه می‌دهد و اتفاقات مختلف نشان می‌دهد که نمی‌توان عملکرد کشور را در این عرصه صرفاً با تکیه بر نقاط ضعف ارزیابی کرد.

برای نمونه، درباره انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا نیز معتقدم آنچه اتفاق افتاد، لزوماً به معنای حمایت مردم از دموکرات‌ها نبود، بلکه می‌توان آن را واکنشی منفی به دونالد ترامپ، جنگ و پیامدهای اقدامات او دانست. گرانی، تورم و مشکلاتی که مردم آمریکا در نتیجه سیاست‌ها و تصمیم‌های ترامپ با آن مواجه شدند، در شکل‌گیری این واکنش‌ها نقش داشتند. این تحولات نشان می‌دهد که پیامدهای جنگ و سیاست‌های تنش‌زا، حتی در داخل آمریکا نیز قابل مشاهده است.

بنابراین، در عرصه رسانه‌ای نیز نمی‌توان گفت شکست خورده‌ایم یا عملکردمان کاملاً ضعیف بوده است. البته نقاط ضعفی وجود دارد که باید با بررسی و تحلیل دقیق آن‌ها، عملکرد خود را بهبود ببخشیم؛ اما معتقدم خروجی جنگ تا این مرحله نشان می‌دهد که کشور در عرصه‌های مختلف، به‌صورت هم‌زمان توانسته دست برتر را حفظ کند.

انتهای پیام/711/

 
R7980/P
قیمت ارز و طلا
لیگ ایران و جهان
نظام مسایل استان ها
tasnim
tasnim
tasnim
مادیران
شهر خبر
نیکاموتور
غار علیصدر
ازکی
طبیعت
میهن
triboon
  • درباره ما
  • ارتباط با ما
  • پربیننده‌ترین اخبار
  • پیوندها
  • بازار
  • قیمت ارز و طلا
  • لیگ ایران و جهان
  • آرشیو اخبار ؛ جدیدترین اخبار لحظه به لحظه امروز
ما را دنبال کنید:
  • RSS
  • تلگرام
  • اینستاگرام
  • توییتر
  • آپارات
  • سروش
  • آی‌گپ
  • گپ
  • بله
  • روبیکا
  • ایتا

All Content by Tasnim News Agency is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.