به گزارش خبرگزاری تسنیم، آیین روز «کتاب، کتابخوانی و کتابدار» و اختتامیه دومین دوره رویداد «هم‌خوان؛ جایزه کتابخانه عمومی ایران» و آیین بهره‌برداری از 34 کتابخانه سیار، با حضور مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، محسن جوادی، معاون امور فرهنگی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، ابراهیم حیدری، دبیر سی‌وچهارمین دوره هفته کتاب، آزاده نظربلند، دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، امروز یکشنبه 24 آبان در ساختمان مرکزی نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور برگزار شد.
آزاده نظربلند دبیرکل نهاد کتابخانه‌ها، در آیین ویژه روز «کتاب، کتابخوانی و کتابدار» و بهره‌برداری از 34 خودرو کتابخانه سیار، با گرامیداشت یاد و نام رهبر شهید انقلاب گفت: روز کتاب، کتابخوانی و کتابدار را با گرامیداشت یاد و نام رهبر شهید انقلاب آغاز می‌کنم؛ شخصیتی که به‌حق ایشان را کتاب‌خوان‌ترین رهبران جهان دانسته‌اند. انس عمیق و مستمر ایشان با کتاب، گستره مطالعاتشان در حوزه‌های گوناگونِ ادبیات، شعر، تاریخ و اندیشه و شناخت دقیقشان از آثار و نویسندگان، از وجوه برجسته شخصیت علمی و فرهنگی ایشان بود. برای ما در نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، این نگاه حامل پیامی روشن و مسئولیتی ماندگار است: کتاب باید در متن زندگی جامعه حضور داشته باشد و کتابخوانی باید به بخشی از زیست فرهنگی مردم تبدیل شود.
وی در ادامه گفت: سال گذشته، در همین مناسبت، درباره ظرفیت کتابخانه‌های عمومی برای خلق ارزش و بازدهی سرمایه‌گذاری فرهنگی صحبت کردم. بر اساس سنجش ارزش‌آفرینی کتابخانه‌های عمومی، سرمایه‌گذاری در این حوزه می‌تواند ارزشی اقتصادی و اجتماعی، فراتر از میزان سرمایه‌گذاری اولیه، ایجاد کند. امروز، پس از کمتر از بیست‌وسه ماه مسئولیت در نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، می‌خواهم از مسیری صحبت کنم که با هدف تبدیل این ظرفیت‌ها به فرصت‌هایی واقعی و اثرگذار در جامعه دنبال شده است.
نظربلند افزود: جهت‌گیری اصلی، گذار از الگوی «کتابخانه‌محور» به الگوی «جامعه‌محور» بوده است. در این رویکرد، کتابخانه علاوه بر آنکه مکانی برای نگهداری و امانت کتاب است، نهادی اجتماعی و فرهنگی است که باید متناسب با نیازهای جامعه حرکت کند، فرصت دسترسی به کتاب و خدمات کتابخانه‌ای را گسترش دهد، زمینه تعامل و یادگیری را فراهم آورد و در زندگی فرهنگی و اجتماعی مردم حضوری مؤثر داشته باشد.
دبیرکل نهاد کتابخانه‌ها گفت: مبنای این تحول، توسعه عادلانه خدمات و توجه ویژه به مناطق کم‌برخوردار بوده است؛ چراکه دسترسی به کتاب، دانش و فرصت‌های یادگیری نباید تابع محل زندگی، وضعیت اقتصادی یا موقعیت اجتماعی افراد باشد. کتابخانه عمومی باید نهادی فراگیر و محله‌محور باشد که امکان بهره‌مندی از خدمات فرهنگی را برای همه فراهم می‌کند. یکی از جلوه‌های روشن این رویکرد، توسعه کتابخانه‌های عمومی سیار است که امروز شاهد بهره‌برداری از بزرگ‌ترین شبکه کتاب‌رسانی کشور بودیم.
وی در ادامه گفت: در دی‌ماه 1403، نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور 57 کتابخانه عمومی سیار در اختیار داشت. طی بیست‌ودو ماه گذشته، 25 دستگاه به این ظرفیت افزوده شد و امروز با بهره‌برداری از 34 کتابخانه سیار جدید، شمار این کتابخانه‌ها به 116 دستگاه رسید؛ یعنی بیش از دو برابر شدن ظرفیت کتابخانه‌های سیار کشور و توسعه جمعیت تحت پوشش این خدمات از 3 میلیون و45 هزار نفر به حدود 10 میلیون و600 هزار نفر و بهره‌مندی همه استان‌های کشور از خدمات کتابخانه عمومی سیار. برای درک ابعاد این تحول، توجه شما را به روند توسعه شبکه خدمات کتابخانه‌ای کشور جلب می‌کنم. سال گذشته، در همین مناسبت، نهاد 4229 نقطه خدمت کتابخانه‌ای در سراسر کشور داشت. این تعداد امروز به 4496 نقطه رسیده است و با استقرار کتابخانه‌های سیار جدید، شبکه خدمات کتابخانه‌ای کشور به 4775 نقطه خدمت گسترش خواهد یافت؛ رشدی حدود 13 درصد نسبت به سال گذشته و 22 درصد در دولت چهاردهم که در پرتو همراهی و حمایت دولت محقق شده است.
نظربلند با اشاره به اینکه در کنار توسعه دسترسی، به کیفیت فضاهای کتابخانه‌ای نیز توجه شده است، افزود: در بیست‌ودو ماه گذشته، 70 کتابخانه جدید با زیربنایی بالغ بر 25 هزار مترمربع به بهره‌برداری رسیده و 63 کتابخانه با زیربنایی بالغ بر 70 هزار مترمربع بازطراحی شده‌اند. البته تحول کتابخانه صرفاً به توسعه و بهسازی فضاها محدود نبوده است. هم‌زمان، تقویت منابع کتابخانه‌ای و گسترش فعالیت‌های ترویجی، آموزشی و محتوایی دنبال شده است تا کتابخانه‌ها به محیط‌هایی زنده برای ترویج خواندن، گفت‌وگو، یادگیری، خلاقیت و مشارکت اجتماعی تبدیل شوند. برگزاری برنامه‌های فرهنگی و ادبی، نشست‌های کتابخوانی، فعالیت‌های مرتبط با کودکان و نوجوانان و برنامه‌های متناسب با گروه‌های مختلف مخاطب، بخشی از این رویکرد است. آنچه در این بیست‌ودو ماه انجام شده، مجموعه‌ای از اقدامات پراکنده و مقطعی نبوده است. تلاش شده مبانی تحولی پایدار در مأموریت و کارکرد کتابخانه‌های عمومی پی‌ریزی شود؛ تحولی که در آن، کتابخانه از یک مکان ثابت به خدمتی فراگیر، از یک مرکز امانت کتاب به کانون یادگیری و مشارکت اجتماعی و از نهادی متکی بر مراجعه مخاطب به نهادی پاسخگو به نیازهای جامعه تبدیل شود.
وی در بخش دیگری از سخنانش، با بیان اینکه تداوم و تعمیق این مسیر، به پشتیبانی و همراهی مجموعه دولت و سایر ارکان حاکمیت نیاز دارد و در این زمینه، سه موضوع از اهمیت ویژه برخوردار است، ادامه داد: نخست، تأمین منابع مالی پایدار و متنوع برای نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، تا امکان برنامه‌ریزی بلندمدت، توسعه زیرساخت‌ها و توزیع متوازن خدمات فراهم شود. دوم، بهره‌گیری از ظرفیت مسئولیت اجتماعی دستگاه‌های اجرایی و بنگاه‌های اقتصادی و هدایت بخشی از این ظرفیت به توسعه، تجهیز و بهسازی کتابخانه‌های عمومی، به‌ویژه در مناطق کم‌برخوردار. و سوم، تقویت حمایت‌های مادی و معنوی از کتابداران و نیروی انسانی نهاد؛ چراکه هیچ تحول پایداری بدون توجه به سرمایه انسانی آن محقق نخواهد شد. کتابداران، مهمترین حلقه ارتباط کتابخانه با جامعه و پیشران اصلی تحقق این تحول هستند.
دبیرکل نهاد کتابخانه‌ها همچنین گفت: همه ما باور داریم کتابخانه عمومی از مهمترین نهادهایی است که می‌تواند پیوند نسل‌های امروز و آینده را با میراث فکری، تاریخی و تمدنی ایران و آموزه‌های فرهنگی و دینی حفظ و تقویت کند. جامعه‌ای که ریشه‌های تاریخی و تمدنی خود را می‌شناسد، از سرمایه فکری و فرهنگی خویش آگاه است و از قدرت تحلیل و تشخیص برخوردار است، در مواجهه با بحران‌ها و تهدیدها نیز ظرفیت بیشتری برای همبستگی، ایستادگی و بازسازی خواهد داشت. از این منظر، توسعه کتابخانه‌های عمومی صرفاً توسعه یک خدمت فرهنگی نیست؛ بلکه سرمایه‌گذاری برای تقویت بنیان‌های فرهنگی و اجتماعی و ارتقای تاب‌آوری ملی است.
نظربلند در پایان، با تأکید بر اینکه توسعه شبکه کتابخانه‌های سیار کشور و بهره‌برداری از 34 خودروی جدید، حاصل تلاش مجموعه همکاران نهاد و کتابداران سراسر کشور و نیز حمایت دولت چهاردهم و وزیر محترم فرهنگ و ارشاد اسلامی بوده است، بیان کرد: تأمین و تخصیص هزینه خرید خودروها با همراهی سازمان برنامه و بودجه کشور و مجلس شورای اسلامی، به‌ویژه کمیسیون برنامه و بودجه و کمیسیون فرهنگی، و تأمین کتاب‌ها نیز با حمایت بنیاد برکت انجام شده است. از همه این مجموعه‌ها و همراهی‌های ارزشمند صمیمانه سپاسگزارم و امیدوارم این همت جمعی مبارک ایران عزیز و مردم شریف، نجیب و سرافرازش باشد.
در حاشیه این مراسم نیز از 34 خودرو کتابخانه عمومی سیار، با هدف گسترش عدالت فرهنگی و توسعه دسترسی به خدمات کتابخانه‌ای در مناطق کم‌برخوردار و فاقد کتابخانه، رونمایی شد.
این 34 کتابخانه عمومی سیار به 24 استان کشور اختصاص دارند. 6 استان بوشهر، چهارمحال و بختیاری، قم، کهگیلویه و بویراحمد، گلستان و لرستان، برای نخستین‌بار صاحب کتابخانه سیار شدند. با تخصیص کتابخانه سیار به این 6 استان، همه استان‌های کشور دارای کتابخانه سیار شدند.
استانها و شهرهای مقصد 34 کتابخانه عمومی سیار عبارت‌اند از:
- کتابخانه عمومی سیار خلخال / استان اردبیل
- کتابخانه عمومی سیار فریدونشهر / استان اصفهان
- کتابخانه عمومی سیار آبدانان / استان ایلام
- کتابخانه عمومی سیار مهاباد / استان آذربایجان غربی
- کتابخانه عمومی سیار دشتستان / استان بوشهر
- کتابخانه عمومی سیار تنگستان / استان بوشهر
- کتابخانه عمومی سیار قدس / استان تهران
- کتابخانه عمومی سیار ایران (ستاد مرکزی نهاد) / استان تهران
- کتابخانه عمومی سیار لردگان / استان چهارمحال و بختیاری
- کتابخانه عمومی سیار اردل / استان چهارمحال و بختیاری
- کتابخانه عمومی سیار شهرکرد / استان چهارمحال و بختیاری
- کتابخانه عمومی سیار بیرجند / استان خراسان جنوبی
- کتابخانه عمومی سیار شیروان / استان خراسان شمالی
- کتابخانه عمومی سیار آبادان / استان خوزستان
- کتابخانه عمومی سیار اهواز / استان خوزستان
- کتابخانه عمومی سیار زابل / استان سیستان و بلوچستان
- کتابخانه عمومی سیار زاهدان / استان سیستان و بلوچستان
- کتابخانه عمومی سیار گراش / استان فارس
- کتابخانه عمومی سیار بوئین‌زهرا / استان قزوین
- کتابخانه عمومی سیار جعفرآباد / استان قم
- کتابخانه عمومی سیار مریوان / استان کردستان
- کتابخانه عمومی سیار جیرفت / استان کرمان
- کتابخانه عمومی سیار کرمانشاه / استان کرمانشاه
- کتابخانه عمومی سیار بویراحمد / استان کهگیلویه و بویراحمد
- کتابخانه عمومی سیار کهگیلویه / استان کهگیلویه و بویراحمد
- کتابخانه عمومی سیار گچساران / استان کهگیلویه و بویراحمد
- کتابخانه عمومی سیار گنبدکاووس / استان گلستان
- کتابخانه عمومی سیار کلاله / استان گلستان
- کتابخانه عمومی سیار لاهیجان / استان گیلان
- کتابخانه عمومی سیار الیگودرز / استان لرستان
- کتابخانه عمومی سیار چگنی / استان لرستان
- کتابخانه عمومی سیار ساوه / استان مرکزی
- کتابخانه عمومی سیار اردکان / استان یزد
- کتابخانه عمومی سیار مهریز / استان یزد
در بخشی از این آیین، برگزیدگان و شایستگان تقدیر دومین دوره رویداد ملی «هم‌خوان؛ جایزه کتابخانه عمومی ایران» نیز معرفی و تجلیل شدند.
فهرست برگزیدگان و شایستگان تقدیر جایزه ملی هم‌خوان 1405 عبارت‌اند از:
- جایزه ملی خدمات برون‌کتابخانه‌ای / کتابخانه عمومی قائم (عج) / فردوس، استان خراسان جنوبی
- جایزه ملی کتابخانه عمومی دوستدار خانواده / کتابخانه عمومی فرهنگیان / همدان، استان همدان
- جایزه ملی آموزش کاربران در کتابخانه عمومی / کتابخانه عمومی شهدای شاهدیه / یزد، استان یزد
- جایزه ملی خدمات کتابخانه عمومی برای سالمندان / کتابخانه عمومی امام علی (ع) / آذرشهر، استان آذربایجان شرقی
- جایزه ملی خدمات کتابخانه عمومی برای نوجوانان / کتابخانه عمومی شهید محمد اسلامی / شیراز، استان فارس
- جایزه ملی خدمات کتابخانه عمومی برای کودکان / پیشخان کودک و نوجوان شهروند / فسا، استان فارس
- جایزه ملی نوآوری در کتابخانه‌های عمومی / کتابخانه عمومی شهید ملا محمد ذبیحی / سروآباد، استان کردستان
- جایزه ملی خدمات کتابخانه عمومی برای گروه‌های خاص / کتابخانه عمومی مرکزی تبریز / استان آذربایجان شرقی
- جایزه ملی خدمات کتابخانه عمومی برای گروه‌های خاص / کتابخانه عمومی شهدای قزوین / استان قزوین
- جایزه ملی ویژه کتابخانه ارزش‌آفرین / کتابخانه عمومی مرکزی خرم‌آباد / استان لرستان
- جایزه ملی ترویج کتابخانه عمومی (گروه‌های مردمی و جهادی فعال در امر ترویج خواندن) / مؤسسه فرهنگی هنری جادوی رنگین‌کمان / تهران، استان تهران
- جایزه ملی ترویج خواندن (فعالان فضای مجازی و رسانه‌ها) / زهرا کوهکن / زاهدان، استان سیستان و بلوچستان
- جایزه ملی ترویج کتابخانه عمومی (خبرنگار فعال در معرفی کتابخانه‌های عمومی) / هانیه علی‌نژاد / تهران، استان تهران
- جایزه ملی ترویج کتابخانه عمومی (رسانه فعال در معرفی کتابخانه‌های عمومی) / رسانه ارمغان / بجنورد، استان خراسان شمالی
- جایزه ملی حامیان کتابخانه عمومی / مرتضی کرباسی / استان خراسان رضوی
- جایزه ملی کتابخوان شهید / خانواده شهیدان زینب و زهرا بهرامی / میناب، استان هرمزگان
- جایزه ملی خانواده کتابخوان / خانواده سجاد میرزاپور اربه‌لنگه / قم، استان قم
- دوستدار همیشگی کتابخانه‌های عمومی / کاظم قلم‌چی / تهران، استان تهران
- استاندار دوستدار کتابخانه‌های عمومی / مهدی زندیه‌وکیلی / اراک، استان مرکزی
- شهردار دوستدار کتابخانه‌های عمومی / محمدحسن اسدی / شیراز، استان فارس
سیدعباس صالحی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، هم در این مراسم ضمن تبریک هفته کتاب به ناشران، نویسندگان، مترجمان، کتاب‌فروشان و کتابداران، از تلاش فعالان عرصه قلم و فرهنگ مکتوب کشور قدردانی کرد.
وی در ابتدای سخنان خود با اشاره به نامگذاری 24 آبان‌ماه به نام علامه طباطبایی، از جایگاه علمی و اندیشه‌ای این شخصیت برجسته تجلیل کرد و گفت: امسال در کنفرانس یونسکو برای سال‌های 2026 و 2027، از علامه طباطبایی به‌عنوان یکی از شخصیت‌های علمی جهان یاد شده است و امیدواریم با همکاری ایران و جهان اسلام، نام این شخصیت بزرگ در میان مشاهیر علمی جهان در یونسکو ثبت شود.
صالحی با بیان اینکه علامه طباطبایی تنها یک مؤلف و دانشمند نبود، اظهار کرد: این شخصیت گران‌قدر توانست دانش‌های مختلف علوم اسلامی را از مرحله انتقال و نوآوری به مرحله نظریه‌پردازی وارد کند.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در ادامه با گرامیداشت یاد و نام رهبر شهید انقلاب اسلامی، فقدان ایشان را ضایعه‌ای بزرگ برای کشور و به‌ویژه عرصه فرهنگ مکتوب دانست و گفت: عرصه و جریان فرهنگ مکتوب، پشتوانه بزرگی را از دست داد.
رهبر شهید؛ دغدغه‌مند کتاب و کتابخوانی
وی با اشاره به علاقه و دغدغه ویژه رهبر شهید نسبت به کتاب و کتابخوانی افزود: این سخن از باب مسئولیت و جایگاه مدیریتی نیست؛ بلکه سخنانی که در ابتدای برنامه درباره کتابخوانی ایشان پخش شد، نشان می‌دهد که رهبر شهید هم تعلق خاطر ویژه‌ای به کتاب داشتند و هم با جدیت دغدغه این حوزه را دنبال می‌کردند.
صالحی با اشاره به یکی از سخنان رهبر شهید درباره اهمیت ترویج کتابخوانی بیان کرد: ایشان فرموده بودند دغدغه من کتاب و کتابخوانی است و اگر قرار باشد روزانه یک ساعت صحبت کنم تا مردم کتابخوان شوند، حاضرم روزی یک ساعت و نیم درباره کتاب سخن بگویم. یاد و خاطره رهبر شهید را که همواره علمدار و پرچم‌دار کتاب و کتابخوانی و پیشتاز این عرصه بودند، گرامی می‌داریم.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در بخش دیگری از سخنان خود با قدردانی از حضور رئیس‌جمهور در آیین گرامیداشت روز کتاب، کتابخوانی و کتابدار، گفت: با وجود مشغله‌های فراوان و مسئولیت‌های سنگینی که بر دوش رئیس‌جمهور قرار دارد، حضور ایشان در این مراسم نشان‌دهنده دغدغه و توجه به موضوع کتاب و کتابخوانی است.
وی افزود: حضور رئیس‌جمهور در نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، پیامی نمادین برای توجه به عرصه فرهنگ مکتوب کشور دارد و نشان می‌دهد با وجود شرایط خاص کشور و داغ فقدان رهبر شهید انقلاب اسلامی، مسئولان و مقامات عالی کشور اهمیت کتاب و کتابخوانی را فراموش نکرده‌اند و همچنان پشتیبان این حوزه هستند.
کتاب کاغذی همچنان اصلی‌ترین حلقه اتصال مخاطبان به فرهنگ مکتوب
صالحی در ادامه با اشاره به نتایج آخرین نظرسنجی انجام‌شده در حوزه کتاب، درباره نوع قالب مطالعاتی مخاطبان گفت: بر اساس این پیمایش، 57.8 درصد مخاطبان کتاب کاغذی، 12.7 درصد کتاب الکترونیک، 15.2 درصد کتاب صوتی و 14.2 درصد نیز هر سه قالب را مطالعه می‌کنند.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با تأکید بر اهمیت جایگاه کتاب کاغذی گفت: این پیمایش نشان می‌دهد کاغذ همچنان کالایی اساسی است و کتاب کاغذی اصلی‌ترین حلقه اتصال مخاطبان به فرهنگ مکتوب کشور به شمار می‌رود. بخش اصلی کتابخوانان کشور نیز فرهنگ و دانش خود را از طریق کتاب کاغذی تأمین می‌کنند.
وی با اشاره به حمایت‌های دولت چهاردهم از حوزه نشر و کاغذ افزود: با حمایت دولت و برگزاری جلسات مشترک و همکاری بانک مرکزی و وزارت صمت، با وجود تلاطم‌های موجود در بازار کاغذ، 20 میلیون دلار ارز برای تأمین کاغذ مورد نیاز حوزه نشر و کتاب در شرایط جنگی اختصاص یافته است.
صالحی این اقدام را نشانه‌ای از تداوم اولویت‌بخشی دولت به مسئله کاغذ و حمایت از فرهنگ مکتوب کشور دانست.
ضرورت حمایت از سبد فرهنگی خانوار
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به بخش دیگری از نتایج نظرسنجی حوزه کتاب، درباره میزان خرید کتاب توسط مخاطبان گفت: بر اساس این پیمایش، میانگین خرید کتاب از 11 جلد در سال گذشته به 8.6 جلد در سال جاری کاهش یافته است.
وی با بیان اینکه این آمار ضرورت توجه بیشتر به وضعیت اقتصادی و فرهنگی خانواده‌ها را نشان می‌دهد، اظهار کرد: این شرایط نیازمند حمایت دولت از سبد فرهنگی خانوار است؛ هرچند از محدودیت‌ها و مضیقه‌های دولت نیز آگاه هستیم.
صالحی همچنین درباره میزان عضویت مخاطبان در کتابخانه‌ها گفت: در این نظرسنجی، 12.2 درصد از پاسخگویان اعلام کرده‌اند که عضو کتابخانه هستند.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در ادامه با تأکید بر نقش دسترسی آسان به کتاب در توسعه فرهنگ مکتوب کشور، از اقدامات نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور در توسعه زیرساخت‌های کتابخوانی قدردانی کرد.
وی گفت: نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور با افتتاح 60 کتابخانه، 25 هزار مترمربع به فضای کتابخوانی کشور افزوده است. همچنین با افتتاح 34 کتابخانه سیار، تعداد کتابخانه‌های سیار کشور به 116 باب رسیده است.
صالحی با اشاره به پروژه‌های در دست تکمیل کتابخانه‌ای افزود: در حال حاضر 300 پروژه کتابخانه‌ای در آستانه اتمام قرار دارد که با بهره‌برداری از آنها، 300 هزار مترمربع به فضای کتابخوانی کشور اضافه خواهد شد.
وی در پایان با اشاره به ظرفیت کتابخانه‌ها و مدارس برای افزایش دسترسی دانش‌آموزان به منابع مطالعاتی، بر ضرورت تقویت پیوند میان این دو نهاد تأکید کرد و گفت: کتابخانه‌ها و مدارس می‌توانند دسترسی دانش‌آموزان به کتاب را افزایش دهند و این اتفاق به تربیت نسلی منتقد کمک خواهد کرد.
انتهای پیام/