به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، در جریان جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، پهپادها و موشک‌های ایرانی به مراکز داده آمازون در بحرین و امارات اصابت کرد. این نخستین بار بود که یک مرکز داده به‌طور هدفمند در یک درگیری نظامی مورد حمله قرار می‌گرفت و نشانه آغاز دوره‌ای جدید بود: حتی زیرساخت‌های ابری هم در زمره اهداف و عرصه‌های نبرد به شمار می‌آیند.
این ضربات مهلک و کوبنده در شرایطی رقم خورد که غول‌های فناوری آمریکایی مانند مایکروسافت، انویدیا و OpenAI در طول یک دهه اخیر صدها میلیارد دلار در کشورهای حاشیه خلیج فارس سرمایه‌گذاری کرده‌اند که در صورت شروع مجدد تنش‌ها می تواند به عنوان اهداف بالقوه ایران در نبردهای آتی مطرح باشند.
در سالهای اخیر کشورهای حاشیه خلیج فارس همچون امارات متحده عربی، عربستان، قطر و بحرین در حال تجربه یک موج بی‌سابقه ساخت زیرساخت دیجیتال هستند. محرک این موج، تصمیم واشنگتن برای تبدیل خلیج فارس به «مهمترین قطب محاسبات هوش مصنوعی خارج از آمریکا» و همچنین تمایل خود کشورهای خلیج فارس برای رهایی از وابستگی نفتی است. اما جنگ ابتدای امسال یک واقعیت را اثبات کرد؛ وقتی مرکز داده‌ای توان محاسباتی‌ای را فراهم می‌کند که هم‌زمان به اقتصاد و به اهداف نظامی خدمت می‌کند، دیگر در زمره «تأسیسات غیرنظامی» محسوب نمی‌شود.
زیرساخت های هوش مصنوعی در امارات عربی متحده
تقریباً تمام غول‌های فناوری آمریکا در صنعت هوش مصنوعی در امارات حضور فعال دارند. امارات تصمیم دارد به قطب اصلی هوش مصنوعی خارج از آمریکا تبدیل شود. مجموع سرمایه‌گذاری‌های اعلام شده این شرکت‌ها در ابوظبی و دوبی از 100 میلیارد دلار فراتر می رود. برای مثال شرکت مایکروسافت متعهد شده تا سال 2029 مبلغ 15.2 میلیارد دلار در این کشور سرمایه‌گذاری کند که 4.6 میلیارد دلار آن تاکنون در مراکز داده هوش مصنوعی و ابری مستقر شده است. آمازون چندین منطقه دسترس‌پذیر در امارات دارد و اوراکل نیز مناطق ابری خود را در ابوظبی و دبی راه‌اندازی کرده است. اما در میان این همه تأسیسات پراکنده، یک پروژه بیش از همه جلب توجه می‌کند: استارگیت امارات.
این پارک هوش مصنوعی در ابوظبی، حاصل همکاری OpenAI با گروه اماراتی G42 است. کل مجموعه ظرفیتی معادل 5 گیگاوات را هدف گرفته و در صورت تکمیل، می‌تواند میزبان میلیون‌ها پردازنده هوش مصنوعی باشد. ارزش تنها فاز اول این پروژه نزدیک به 30 میلیارد دلار تخمین زده می‌شود و OpenAI، انویدیا، مایکروسافت، اوراکل و سیسکو بازیگران اصلی آن هستند. انویدیا پردازنده‌ها را تأمین می‌کند، اوراکل و مایکروسافت زیرساخت ابری را می‌سازند و OpenAI به عنوان بهره‌بردار اصلی فعالیت می‌کند. محل استقرار آن نزدیک ابوظبی و در فاصله نزدیک از پایگاه هوایی الظفره — که میزبان نظامیان آمریکایی است — قرار دارد.
تا قبل از نبرد 40 روزه قرار بود در ابوظبی یک پردیس متمرکز و عظیم ساخته شود، اما اکنون برنامه به سمت پراکنده کردن تأسیسات در نقاط مستحکم‌تر و دورتر تغییر پیدا کرده است. با این حال، این تغییر واقعیت اصلی را عوض نمی‌کند: تأسیساتی که ساخته شده‌اند قابل جابه‌جایی نیستند و پروژه‌هایی که در حال ساخت‌اند متوقف نمی‌شوند.
زیرساخت های هوش مصنوعی در کویت
مقیاس زیرساخت های هوش مصنوعی در کویت بسیار کوچک‌تر از امارات است، اما حتی همین فرصت محدودتر سرمایه گذاری نیز در دید واشنگتن مغفول نمانده است.
برای مثال مایکروسافت با همکاری زین‌تک، بازوی دیجیتال گروه زین — بزرگ‌ترین اپراتور مخابراتی کویت — قصد دارد نخستین منطقه ابری Azure مجهز به هوش مصنوعی این کشور را تأسیس کند و امکان ایجاد یک مرکز نوآوری هوش مصنوعی را نیز بررسی می‌کند. زین‌تک مسئولیت یکپارچه‌سازی محلی و انطباق با مقررات را بر عهده دارد و مایکروسافت توانایی‌های Azure و Copilot را فراهم می‌کند. این ترکیب، دولت و شرکت‌های کوچک و متوسط کویت را در چارچوب «چشم‌انداز 2035» هدف گرفته است.
مبلغ دقیق سرمایه‌گذاری در کویت به روشنی ارقام امارات اعلام نشده، اما کویت یکی از چهار کشور خلیج فارس است که در بسته سرمایه‌گذاری بیش از 10 میلیارد دلاری مایکروسافت در سپتامبر 2026 سهم دارد. برای کشوری با وسعت محدود اما موقعیت راهبردی حساس همچون کویت، حتی یک مرکز داده متوسط نیز در زمان درگیری به هدفی حیاتی و باارزش تبدیل می‌شود.
زیرساخت‌های هوش مصنوعی در عربستان سعودی
عربستان سعودی با محوریت شرکت HUMAIN — متعلق به صندوق سرمایه‌گذاری عمومی (PIF) — در حال احداث نقشه هوش مصنوعی خود است. آمازون، مایکروسافت و انویدیا شرکای HUMAIN هستند و گوگل نیز پروژه مشترکی با وزارت ارتباطات عربستان در دست اجرا دارد. هدف ریاض همسو با هدف گذاری‌های ابوظبی است: تبدیل توان محاسباتی به کالایی صادراتی در کنار نفت، در چارچوب «چشم‌انداز 2030».
تفاوت کلیدی عربستان با امارات در بخش هوش مصنوعی در این است که ساخت مراکز داده در عربستان کمی دیرتر آغاز شده اما برنامه‌ها جاه‌طلبانه‌تر است. همکاری HUMAIN با آمازون به ارقامی در حدود 5 میلیارد دلار نسبت داده شده و انویدیا و AMD در سال 2025 مجوز صادرات تعداد زیادی تراشه پیشرفته هوش مصنوعی به عربستان را دریافت کرده‌اند. این تأسیسات همانند مراکز آمازون در بحرین و امارات در جریان جنگ 40 روزه هدف حمله مستقیم قرار نگرفته‌اند.
زیرساخت‌های هوش مصنوعی در بحرین
آمازون در سال 2019 نخستین منطقه ابری خود در غرب آسیا را در بحرین تأسیس کرد. در مارس 2026، این تأسیسات در جریان حملات آسیب دید. در سپتامبر، آمازون رسماً تأیید کرد که دسترسی به مرکز داده بحرین قابل بازیابی نیست و یکی از سه منطقه دسترس‌پذیر امارات نیز از دست رفته است. آمازون در اطلاعیه خود به مشتریان توصیه کرد تمام منابع قابل دسترس را به مناطق دیگر منتقل کنند و داده‌های غیرقابل دسترس را از نسخه‌های پشتیبان بازیابی کنند.
خسارت بحرین یک حقیقت نادیده‌گرفته‌شده را آشکار کرد: ارزش فیزیکی یک مرکز داده (سرورها، سیستم‌های خنک‌کننده، ساختمان) ممکن است تنها چند صد میلیون دلار باشد، اما داده‌های ذخیره‌شده در آن، سیستم‌های بانکی، پرداخت و دولتی که به آن وابسته‌اند ارزشی بسیار فراتر از سخت‌افزار دارند. آمازون در بحرین نه تنها مشتریان تجاری، بلکه بارهای کاری مرتبط با قرارداد ابری وزارت دفاع آمریکا را نیز میزبانی می‌کرد.
چرا حمله به مراکز داده اهداف مشروع نظامی به شمار می‌آیند؟
مؤسسه تحقیقات خلع سلاح سازمان ملل متحد (UNIDIR) در تحلیل حملات امسال به مراکز داده به صراحت اعلام کرد: وابستگی ارتش‌های مدرن به ارائه‌دهندگان خدمات ابری تجاری، کاربردهای نظامی و زیرساخت دیجیتال غیرنظامی را به شکلی جدایی‌ناپذیر در هم تنیده است. همان مرکز داده‌ای که روزها سفارش‌های تجارت الکترونیک را پردازش می‌کند، شب‌ها ممکن است برای تحلیل تصاویر ماهواره‌ای یا آموزش مدل‌های شناسایی هدف استفاده شود. وقتی یک تأسیسات هم‌زمان به اقتصاد و به ماشین جنگی خدمت می‌کند، دیگر نمی‌توان آن را صرفاً «غیرنظامی» دانست.
مراکز داده معمولاً با تمهیدات امنیت سایبری و طرح‌های بازیابی از حوادث غیرمترقبه پیشرفته بهره‌مند هستند، اما این اقدامات برای مقابله با حملات هکری و بلایای طبیعی طراحی شده‌اند، نه موشک کروز. UNIDIR اشاره می‌کند که این تأسیسات «در مقیاس یک شهر کوچک هستند، هم پنهان کردنشان دشوار است و هم دفاع در برابر تهدیدات جنبشی برایشان فوق‌العاده سخت».
در مجموع به نظر می‌رسد زیرساخت هوش مصنوعی که کشورهای خلیج فارس با دلارهای نفتی ساخته‌اند، در حال تبدیل شدن به یک دارایی راهبردی عجیب است: هم امتداد هژمونی فناوری آمریکا در خارج از مرزهایش است و هم اهرمی که ایران می‌تواند بدون رویارویی مستقیم با آمریکا، با کمترین هزینه بیشترین ضربه را به طرف مقابل وارد کند. با نابودی یک مرکز داده، تنها ترازنامه آمازون یا مایکروسافت آسیب نمی‌بیند؛ بلکه حتی بانک‌ها، درگاه‌های دولتی، سیستم‌های لجستیک و ارتباطات نظامی که به آن وابسته‌اند نیز آسیب می‌بینند. به همین خاطر است که شرکت‌های آمریکایی که در حال بررسی و بازنگری در روند ادامه سرمایه‌گذاری‌های خود در خلیج فارس هستند.
نویسنده: پوریا لوایی، کارشناس مسائل بین الملل
انتهای پیام/