فهیمه شریعتی، عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد و دانشیار دانشکده الهیات این دانشگاه، در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم در مشهد با اشاره به ظرفیت‌های سیره حضرت فاطمه زهرا(س) برای الگوبرداری دختران دانشجو اظهارکرد: زندگی حضرت زهرا(س) ابعاد متنوعی دارد و در نقش‌هایی همچون دختری، همسری، مادری، معلمی و همکاری می‌توان جلوه‌های گوناگونی از رفتار و منش ایشان را مشاهده کرد. از این منظر، سیره حضرت تنها به یک بُعد از زندگی محدود نمی‌شود و می‌تواند در زمینه‌های مختلف فردی، عبادی، خانوادگی و اجتماعی مورد توجه قرار گیرد.
وی با بیان اینکه اصول اخلاقی زندگی انسان به زمان و مکان خاصی محدود نیست، افزود: اصول و مبانی درست زیستن در جایگاه‌های مختلف خانوادگی و اجتماعی، از جمله در نقش مادر، دختر و همکار، بر پایه اخلاق شکل می‌گیرد. اخلاق امری فرا زمانی و فرامکانی است و مرزهای جغرافیایی و فاصله تاریخی موجب نمی‌شود که نتوان از الگوهای اخلاقی گذشته برای زندگی امروز بهره برد. بر همین اساس، فاصله زمانی میان جامعه امروز و دوران زندگی حضرت زهرا(س) مانعی برای شناخت و بهره‌گیری از سیره ایشان نیست.
مهربانی و مسئولیت‌پذیری در جایگاه فرزند و مادر
شریعتی با اشاره به رفتار حضرت زهرا(س) در جایگاه دختری گفت: یکی از ویژگی‌های برجسته ایشان، عطوفت و مهربانی عمیق نسبت به پدر بزرگوارشان بود. دلسوزی، شفقت و توجه ویژه به پدر از جمله جلوه‌های رفتاری حضرت در محیط خانواده به شمار می‌رود؛ ویژگی‌هایی که اختصاص به دوره تاریخی خاصی ندارند و در زندگی امروز نیز می‌توانند مبنای رفتار فرزندان با والدین قرار گیرند.
دانشیار دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد در ادامه به ابعاد تربیتی سیره حضرت زهرا(س) در جایگاه مادری پرداخت و بیان کرد: حضرت در تربیت فرزندان اهتمام ویژه‌ای داشتند و بخش مهمی از توان و توجه خود را به این مسئولیت اختصاص می‌دادند. تربیت اعتقادی، آموزش اخلاق، آشنایی فرزندان با آداب دینی و پرورش رفتار صحیح انسانی از جمله محورهایی است که در سیره ایشان قابل مشاهده است.
وی با تأکید بر اهمیت آموزش عملی در تربیت فرزندان افزود: یکی از نمونه‌های روشن این شیوه را می‌توان در نحوه دعا کردن حضرت زهرا(س) برای همسایگان مشاهده کرد. همچنین رفتار ایشان در زمینه بخشش و انفاق به دیگران، نشان‌دهنده آن است که آموزه‌های اخلاقی تنها در قالب توصیه و گفتار مطرح نمی‌شد، بلکه حضرت در عمل نیز به آن‌ها پایبند بودند.
شریعتی ادامه داد:در واقع، فرزندان با مشاهده رفتار مادر، مفاهیمی همچون نوع‌دوستی، توجه به دیگران، بخشندگی و مقدم دانستن نیازهای اطرافیان را می‌آموختند. این شیوه تربیتی می‌تواند برای مادران امروز نیز راهگشا باشد؛ چراکه آموزش بسیاری از ارزش‌های اخلاقی زمانی اثرگذارتر خواهد بود که فرزندان نمود عملی آن را در رفتار والدین خود ببینند.
حضور اجتماعی همراه با وقار و عفاف
عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به حضور اجتماعی حضرت فاطمه زهرا(س) به‌عنوان یکی دیگر از ابعاد قابل توجه زندگی ایشان اظهار کرد: سیره حضرت نشان می‌دهد که فعالیت اجتماعی و حضور مؤثر در جامعه با حفظ وقار، عفاف و رعایت شئونات امکان‌پذیر است. ایشان در موقعیت‌هایی که حضور در اجتماع ضرورت داشت، از جمله زمانی که لازم بود در مسجد حضور یابند و به ایراد سخن بپردازند، مسئولیت خود را انجام می‌دادند.
وی افزود: در عین حال، رعایت حدود و ضوابط ارتباطات اجتماعی و پرهیز از اختلاط نامناسب نیز در رفتار ایشان مورد توجه بود. از سوی دیگر، آموزش قرآن به بانوان جامعه از دیگر فعالیت‌هایی است که در سیره حضرت زهرا(س) به آن اشاره شده است.
شریعتی با بیان اینکه این بخش از زندگی حضرت می‌تواند برای زنان و دختران دانشجو در شرایط امروز مورد توجه قرار گیرد، تصریح کرد: فعالیت علمی، حضور در محیط دانشگاه، اشتغال و مشارکت اجتماعی منافاتی با حفظ ارزش‌های اخلاقی و رعایت عفاف ندارد. سیره حضرت زهرا(س) نشان می‌دهد که می‌توان در عرصه‌های مورد نیاز جامعه نقش‌آفرین بود و در عین حال، وقار و شئونات اخلاقی را حفظ کرد.
مشورت و حمایت متقابل در زندگی مشترک
دانشیار دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد در تبیین ابعاد خانوادگی سیره حضرت زهرا(س) به جایگاه ایشان در زندگی مشترک اشاره کرد و گفت: عطوفت و مهربانی نسبت به همسر و همچنین مشورت درباره مسائل و امور مربوط به خانواده از جمله ویژگی‌هایی است که در این زمینه مورد توجه قرار دارد.
وی ادامه داد: تقسیم مسئولیت‌ها در زندگی مشترک نیز از موضوعاتی است که می‌توان از سیره حضرت زهرا(س) برای آن الگو گرفت. این مسئله تنها به زنان محدود نمی‌شود و هم مردان و هم زنان می‌توانند با توجه به مسئولیت‌های متقابل در خانواده، از این الگو بهره ببرند.
شریعتی با اشاره به تعهد حضرت زهرا(س) نسبت به جایگاه ولایت بیان کرد: حضرت علی(ع) علاوه بر اینکه همسر ایشان بودند، ولی زمان نیز محسوب می‌شدند و حضرت زهرا(س) در این جایگاه، تبعیت و حمایت کامل خود را نشان دادند. این موضوع نیز از ابعاد مهم سیره ایشان است که در کنار سایر ویژگی‌های اخلاقی و خانوادگی قابل بررسی است.
وی با جمع‌بندی شاخصه‌های رفتاری حضرت زهرا(س) اظهارکرد: حضور اجتماعی، محبت و عطوفت، مشورت، حمایت و تبعیت از جمله محورهایی هستند که در ابعاد مختلف زندگی ایشان مشاهده می‌شوند. این ویژگی‌ها اصول اخلاقی هستند که به دوره و شرایط تاریخی خاصی اختصاص ندارند و می‌توانند در زندگی امروز نیز مورد استفاده قرار گیرند.
مسئولیت خانوادگی نباید مانع رشد علمی و اجتماعی شود
شریعتی در پاسخ به این پرسش که کدام ویژگی شخصیتی و اجتماعی حضرت زهرا(س) می‌تواند برای دختران دانشجوی امروز الهام‌بخش باشد، گفت: یکی از نکات مهم در زندگی حضرت، توجه و اهتمام جدی به خانواده بود؛ با این حال، مسئولیت خانوادگی مانع از فعالیت‌های اجتماعی ایشان نمی‌شد و حضور در عرصه‌هایی مانند آموزش قرآن و مشارکت در اجتماع در موقعیت‌های ضروری نیز در زندگی ایشان جایگاه داشت.
عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد افزود:در سیره حضرت زهرا(س)، مسئولیت‌های خانوادگی و اجتماعی هرکدام در جایگاه خود قرار داشتند. از این زندگی می‌توان دریافت که توجه به خانواده و فرزندان نباید به معنای کنار گذاشتن علم‌آموزی و فعالیت اجتماعی باشد، همان‌طور که حضور در عرصه‌های علمی و اجتماعی نیز نباید موجب غفلت از مسئولیت‌های خانوادگی شود.
وی ادامه داد: دختر دانشجو می‌تواند این نگاه را در زندگی خود دنبال کند و به جای قرار دادن مسئولیت‌های خانوادگی در برابر فعالیت‌های علمی و اجتماعی، برای هرکدام جایگاه مناسبی در نظر بگیرد. آنچه اهمیت دارد، شناخت اولویت‌ها و انجام مسئولیت‌ها متناسب با شرایط زندگی است.
ضرورت بازنمایی کاربردی سیره حضرت زهرا(س) در دانشگاه‌ها
دانشیار دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد در پاسخ به پرسشی درباره چگونگی انتقال عمیق‌تر و کاربردی‌تر سیره حضرت زهرا(س) به دانشجویان اظهار کرد: یکی از راهکارها این است که مفاهیم و آموزه‌های مربوط به زندگی حضرت در قالب نمونه‌هایی ملموس از زندگی امروز دانشجویان بازنمایی شود. دانشگاه‌ها می‌توانند از ابزارهای تصویری و محتوای فرهنگی برای نشان دادن پیوند میان ویژگی‌های سیره حضرت و موقعیت‌های واقعی زندگی دختران جوان استفاده کنند.
وی افزود: برای نمونه، می‌توان پوسترهایی طراحی کرد که در آن‌ها یک دختر دانشجو در حال تدریس یا انجام فعالیت علمی نمایش داده شود یا دانشجویی را به تصویر کشید که در کنار رسیدگی به فرزندان، برای امتحان و ادامه تحصیل آماده می‌شود. در کنار چنین تصاویری نیز می‌توان به یکی از ویژگی‌های اخلاقی و رفتاری حضرت زهرا(س) اشاره کرد تا مخاطب ارتباط میان آموزه دینی و زندگی روزمره خود را بهتر درک کند.
شریعتی با تأکید بر ضرورت تبدیل مفاهیم تاریخی به مصادیق قابل فهم برای نسل امروز بیان کرد: باید آموزه‌هایی را که در منابع و متون دینی وجود دارد، در موقعیت‌های امروزی بازتاب دهیم. همچنین احادیث و روایات نقل‌شده از حضرت زهرا(س) را می‌توان در قالب محتوای تصویری و با استفاده از فضاهای آشنایی همچون خوابگاه و محیط دانشگاه به دانشجویان معرفی کرد.
وی ادامه داد: برای مثال، می‌توان تصویری از دختری در حال نماز خواندن طراحی کرد که دفتر و کتاب‌های درسی او نیز در کنار جانمازش قرار دارد و در توضیح تصویر، به یکی از ویژگی‌های عبادی یا اخلاقی حضرت زهرا(س) اشاره کرد. چنین رویکردی کمک می‌کند تا مخاطب دریابد که آموزه‌های دینی صرفاً متعلق به مناسبت‌ها و مراسم نیستند و می‌توانند در رفتارهای عادی و روزمره نیز نمود پیدا کنند.
عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد تأکیدکرد: استفاده از این شیوه‌ها می‌تواند زمینه آشنایی ملموس‌تر دانشجویان با سیره حضرت زهرا(س) را فراهم کند و به جای محدود کردن معرفی شخصیت ایشان به برنامه‌های مناسبتی، امکان شناخت و بهره‌گیری عملی از ویژگی‌های اخلاقی و رفتاری آن حضرت را افزایش دهد.
توجه به مادری در کنار مسیر علمی و اجتماعی
شریعتی در پاسخ به این پرسش که مهمترین پیام زندگی حضرت زهرا(س) برای دختران دانشجو در مسیر آینده چیست، اظهار کرد: باید به اهمیت جایگاه مادری توجه داشت. ازدواج با هم‌کف، فرزندآوری و اهتمام به مسائل علمی و اجتماعی از موضوعاتی هستند که می‌توان در کنار یکدیگر و با توجه به سیره حضرت زهرا(س) مورد توجه قرار داد.
وی با بیان اینکه بهره‌گیری از سیره حضرت به معنای تکرار عین‌به‌عین رفتارها در همه شرایط نیست، گفت: قرار نیست اندازه و چگونگی رفتار افراد در روزگار کنونی دقیقاً همانند رفتار حضرت زهرا(س) باشد؛ زیرا شرایط زندگی، اقتضائات اجتماعی و موقعیت‌های زمانی تغییر کرده است. در این زمینه باید به خطوط کلی سیره ایشان توجه کنیم و متناسب با شرایط زمان و مکان از آن‌ها بهره ببریم.
دانشیار دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به تفاوت شرایط اجتماعی گذشته و امروز افزود: در دوره‌های گذشته، زمینه حضور زنان در اجتماع با شرایط امروز متفاوت بود، اما با وجود محدودیت‌های آن زمان نیز نمونه‌هایی از حضور اجتماعی حضرت زهرا(س) وجود دارد. امروز نیز ممکن است شکل و میزان این حضور با توجه به اقتضائات جامعه تغییر کند، اما اصول و مبانی رفتاری که از سیره ایشان به دست می‌آید، همچنان قابلیت استفاده دارد.
وی خاطرنشان کرد:عطوفت و مهربانی، پایبندی به خانواده، دلسوزی، حمایت از دیگران و عبودیت از جمله اصولی هستند که می‌توان در زندگی امروز نیز به آن‌ها توجه کرد. این ویژگی‌ها در کنار یکدیگر تصویری از الگوی اخلاقی و رفتاری حضرت زهرا(س) ارائه می‌دهند که می‌تواند در ابعاد فردی، خانوادگی و اجتماعی مورد استفاده قرار گیرد.
توسل و معنویت؛ پشتوانه مدیریت دشواری‌های زندگی
شریعتی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به جایگاه معنویت و توسل در سیره حضرت زهرا(س) بیان کرد: یکی از جلوه‌های عبادی زندگی ایشان، توجه به ذکر و توسل در مواجهه با دشواری‌های زندگی بود. برای نمونه، هنگامی که انجام امور خانه برای حضرت دشوار می‌شد، از تسبیحات حضرت زهرا(س) استفاده می‌کردند؛ ذکری که پیامبر اکرم(ص) به ایشان تعلیم داده بودند.
وی افزود: این موضوع می‌تواند برای زندگی امروز نیز مورد توجه قرار گیرد؛ به‌ویژه زمانی که افراد با مسئولیت‌های متعدد خانوادگی، تحصیلی و اجتماعی روبه‌رو هستند. در چنین شرایطی، نباید تنها به راهکارهای ظاهری برای کاهش فشار کار توجه کرد، بلکه باور دینی، توکل و توسل نیز می‌توانند در مواجهه با دشواری‌ها نقش داشته باشند.
عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد ادامه داد: بهره‌گیری از معنویت و تقویت ارتباط با خداوند می‌تواند به انسان در تحمل و مدیریت بهتر سختی‌ها کمک کند و زمینه‌ای برای حفظ آرامش و ادامه مسئولیت‌ها فراهم آورد. از این منظر، سیره حضرت زهرا(س) علاوه بر ارائه الگوهایی در حوزه خانواده و اجتماع، بر اهمیت عبودیت و پشتوانه معنوی در زندگی فردی نیز تأکید دارد.
شریعتی در پایان تأکیدکرد: دختران دانشجو می‌توانند با شناخت اصول و خطوط کلی سیره حضرت زهرا(س)، از مهربانی، مسئولیت‌پذیری، اهتمام به خانواده، حضور اجتماعی همراه با عفاف، حمایت و مشورت در زندگی مشترک و توجه به معنویت در مسیر زندگی خود بهره بگیرند و این آموزه‌ها را متناسب با شرایط امروز در عرصه‌های علمی، فردی و اجتماعی به کار بندند.
گفت وگو از زهرا بهمنی زاده
انتهای پیام/282