«محمد الشبر»، فعال رسانه‌ای و سیاسی عراقی در گفتگو با خبرنگار گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، با انتقاد از پیامدهای اشغال عراق توسط آمریکا در سال 2003، تأکید کرد که حضور نظامی خارجی نه‌تنها امنیت و ثبات را برای این کشور به ارمغان نیاورده، بلکه با تضعیف ساختارهای دولتی و افزایش مداخلات خارجی، مانعی جدی در مسیر تحقق حاکمیت واقعی عراق بوده است.
وی با اشاره به نقض حریم هوایی این کشور و فشارهای سیاسی و اقتصادی خارجی، خواستار تقویت توان دفاعی عراق، استقلال تصمیم‌گیری بغداد و شکل‌گیری نظام امنیتی مشترک با مشارکت کشورهای منطقه شد.
الشبر درباره پیامدهای حضور آمریکا در عراق و چالش‌های پیش روی حاکمیت ملی این کشور اظهار کرد: اشغال عراق از سوی آمریکا در سال 2003، امنیت و ثبات را برای این کشور به همراه نداشت؛ بلکه یکی از عوامل اصلی تخریب ساختار امنیتی و سیاسی عراق، فروپاشی نهادهای دولتی، گسترش مداخلات خارجی و شکل‌گیری درگیری‌های داخلی بود.
وی با اشاره به هزینه‌های سنگینی که مردم عراق در سال‌های گذشته متحمل شده‌اند، گفت: عراق بهای سنگینی با خون مردم، ثروت‌های ملی و عدم استقلال در تصمیم‌گیری خود پرداخت کرده است. تجربه مقابله با گروه تروریستی داعش نیز نشان داد که عراقی‌ها با تکیه بر توان داخلی و همراهی متحدان خود در منطقه، از جمله در ایران و لبنان، برای دفاع از کشورشان ایستادگی کردند.
حاکمیت واقعی عراق در گرو استقلال در تصمیم گیری بدور از فشارهای خارجی است
این فعال رسانه‌ای و سیاسی با بیان اینکه مسئله اصلی در مسیر تحقق حاکمیت عراق را نمی‌توان صرفاً به نبود اراده در میان مردم یا سیاستمداران این کشور نسبت داد، توضیح داد: طی سال‌های گذشته شبکه‌ای از منافع و پیوندهای سیاسی و اقتصادی شکل گرفته که بر تصمیم‌گیری‌های کلان عراق تأثیر گذاشته است. این پیوندها در کنار فشارهای سیاسی و اقتصادی خارجی، استقلال تصمیم‌گیری دولت را با محدودیت مواجه کرده‌اند.
الشبر با اشاره به اهمیت راهبردی عراق برای آمریکا تصریح کرد: موقعیت ژئوپلیتیکی، ظرفیت‌های اقتصادی، جایگاه ارتباطی و ثروت‌های این کشور، عراق را به یکی از نقاط مهم در معادلات منطقه‌ای و بین‌المللی تبدیل کرده است. از همین رو، آمریکا تلاش می‌کند عراق را در دایره نفوذ خود نگه دارد؛ تلاشی که از طریق حضور نظامی، فشارهای مالی و اقتصادی و تأثیرگذاری بر روندهای سیاسی دنبال می‌شود.
وی افزود: در کنار عوامل خارجی، شکاف‌های سیاسی داخلی و نبود یک چشم‌انداز ملی مشترک درباره نوع رابطه عراق با آمریکا نیز زمینه را برای مداخلات خارجی فراهم کرده است. هنگامی که جریان‌های سیاسی عراق درباره مسائل اساسی و منافع ملی به توافق نرسند، قدرت‌های خارجی فرصت بیشتری برای اثرگذاری بر تصمیمات داخلی پیدا می‌کنند.
این فعال سیاسی تأکید کرد: فشارها و تهدیدهایی که در مقاطع مختلف علیه تصمیمات مستقل عراق اعمال می‌شود، نشان می‌دهد مسئله حاکمیت ملی این کشور با منافع قدرت‌های بزرگ و همچنین منافع حزبی و شخصی برخی رهبران سیاسی درهم‌تنیده شده است. تأثیرگذاری بر پروازها، گذرگاه‌ها، مرزها و روابط عراق با کشورهای همسایه، از جمله موضوعاتی است که می‌تواند استقلال تصمیم‌گیری بغداد را تحت فشار قرار دهد.
الشبر با تأکید بر ضرورت بازتعریف مفهوم حاکمیت ملی گفت: حاکمیت صرفاً به معنای خروج نیروهای خارجی از خاک یک کشور نیست؛ بلکه زمانی می‌توان از حاکمیت واقعی سخن گفت که تصمیمات سیاسی، اقتصادی و امنیتی کشور به‌طور مستقل اتخاذ شود و هیچ دولتی نتواند با تهدید، فشار یا تحریم، خواسته‌های خود را به بغداد تحمیل کند.
نقض حریم هوایی عراق؛ تعرض مستقیم به حاکمیت ملی
دکتر محمد الشبر در ادامه، نقض حریم هوایی عراق را تعرضی مستقیم به حاکمیت ملی و کرامت مردم این کشور دانست که نمی توان با آن کنار آمد یا آن را عادی سازی کرد و گفت: عراق در شرایط کنونی با این چالش روبرو است که کنترل کامل و مؤثری بر آسمان خود ندارد و این مسئله در کنار برتری نظامی و فناوری آمریکا و رژیم صهیونیستی، موقعیتی ایجاد کرده است که در آن جغرافیای عراق می‌تواند به عرصه‌ای باز برای اجرای عملیات نظامی و تسویه‌حساب‌های منطقه‌ای تبدیل شود.
وی با اشاره به مستندات ارائه‌شده از سوی دولت عراق در مجامع بین‌المللی اظهار کرد: دولت عراق در نامه‌های رسمی خود به شورای امنیت سازمان ملل متحد، موارد متعددی از نقض حریم هوایی کشور را ثبت و مستند کرده است. این موارد شامل تردد جنگنده‌ها، پهپادها، هواپیماهای شناسایی و هواپیماهای سوخت‌رسان بوده است.
الشبر تأکید کرد: تداوم چنین وضعیتی به معنای محدود شدن توان دولت عراق برای اعمال حاکمیت بر قلمرو خود است. هیچ کشوری نمی‌تواند در شرایطی که کنترل کامل بر آسمان، مرزها و حریم سرزمینی خود ندارد، مدعی برخورداری از حاکمیت کامل باشد.
ضرورت توسعه سامانه دفاع هوایی و تقویت توان بازدارندگی عراق
این فعال رسانه‌ای و سیاسی با اشاره به راهکارهای مقابله با نقض حریم هوایی عراق گفت: یکی از اقدامات ضروری، توسعه توان دفاع هوایی کشور از طریق تقویت سامانه‌های پدافندی، گسترش رادارها، ایجاد ظرفیت‌های مؤثر رصد و هشدار زودهنگام و دستیابی به امکان کنترل جامع آسمان است.
وی افزود: عراق باید در برابر نقض حریم هوایی خود تصمیمی مستقل و متناسب اتخاذ کند و اجازه ندهد خاک و آسمان این کشور به مسیری برای انجام عملیات نظامی علیه کشورهای همسایه تبدیل شود. این مسئله نه‌تنها به امنیت ملی عراق، بلکه به ثبات کل منطقه ارتباط دارد.
الشبر همچنین بر ضرورت استفاده از ظرفیت‌های دیپلماتیک و حقوقی تأکید کرد و گفت: دولت عراق باید مسیرهای قانونی و بین‌المللی را برای پیگیری نقض حریم هوایی فعال کند؛ از جمله طرح شکایت در شورای امنیت و سازمان‌های بین‌المللی و مطالبه مسئولیت از کشورهایی که هواپیماهای ناقض حریم هوایی عراق از خاک آنها به پرواز درمی‌آیند.
وی هماهنگی میان نیروهای مسلح، دستگاه‌های امنیتی و نهادهای مسئول را نیز ضروری دانست و تصریح کرد: مقابله با این چالش مستلزم وحدت فرماندهی و هماهنگی کامل در ساختارهای دولتی است تا تصمیمات مرتبط با امنیت و حاکمیت ملی در چارچوبی واحد و مستقل اتخاذ شوند.
الشبر با بیان اینکه مشکلات عراق در مسیر اعمال حاکمیت صرفاً به کمبود تجهیزات و امکانات نظامی محدود نمی‌شود، اظهار کرد: موانع سیاسی و اقتصادی، مداخلات خارجی، فساد و غلبه منافع حزبی و شخصی برخی جریان‌های سیاسی نیز در این زمینه نقش دارند.
وی افزود: هنگامی که منافع حزبی و شخصی بر منافع ملی مقدم شود، امکان اتخاذ تصمیم مستقل کاهش می‌یابد و دولت در برابر تهدیدها و فشارهای خارجی آسیب‌پذیرتر می‌شود. در چنین شرایطی، حتی برخورداری از امکانات فنی و نظامی نیز به‌تنهایی برای تحقق حاکمیت کامل کافی نخواهد بود.
این فعال رسانه‌ای و سیاسی تأکید کرد: حفاظت از حاکمیت ملی الزاماً به معنای ورود به جنگ با هر کشوری نیست که حریم هوایی عراق را نقض می‌کند؛ بلکه مهم‌تر از آن، ایجاد توان بازدارندگی، تدوین قواعد روشن و انتقال این پیام به طرف‌های خارجی است که عراق عرصه‌ای مباح برای عملیات نظامی نیست و امنیت و حاکمیت آن باید به‌عنوان خط قرمز مورد احترام قرار گیرد.
حضور نظامی خارجی به بحران‌های منطقه پایان نداده است
دکتر محمد الشبر در بخش دیگری از این گفت‌وگو با اشاره به تحولات منطقه‌ای گفت: کشورهای منطقه نمی‌توانند همچنان امنیت و ثبات خود را به قدرت‌های خارجی وابسته کنند. تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که حضور نظامی قدرت‌های بین‌المللی نه‌تنها به پایان بحران‌ها منجر نشده، بلکه در مواردی به تداوم بی‌ثباتی و حفظ نفوذ این قدرت‌ها کمک کرده است.
وی افزود: قدرت‌های بین‌المللی از استمرار بحران‌ها برای حفظ جایگاه و نفوذ خود در منطقه بهره می‌برند و به همین دلیل، کشورهای منطقه باید در ارزیابی الگوهای امنیتی خود تجدیدنظر کنند.
الشبر شکل‌گیری یک نظام مستقل امنیت منطقه‌ای را ضرورتی راهبردی دانست و اظهار کرد: کشورهای منطقه باید مسئولیت اصلی تأمین امنیت و ثبات خود را بر عهده بگیرند و برای ایجاد سازوکارهایی مشترک با هدف مدیریت اختلافات، مقابله با تهدیدها و حفظ منافع جمعی تلاش کنند.
عراق ظرفیت تبدیل شدن به یکی از ستون‌های اصلی امنیت منطقه‌ای را دارد
این فعال رسانه‌ای و سیاسی با اشاره به جایگاه جغرافیایی و ظرفیت‌های تاریخی عراق گفت: عراق از توان و موقعیت لازم برای تبدیل شدن به یکی از ستون‌های اصلی امنیت منطقه‌ای برخوردار است. این کشور از نظر جغرافیایی، خلیج فارس را به ایران، ترکیه و منطقه شام متصل می‌کند و در نقطه تلاقی مشرق عربی و عمق آسیا قرار دارد.
وی ادامه داد: تجربه عراق در مقابله با تروریسم و عبور از بحران‌های امنیتی، در کنار پیوندهای تاریخی، اجتماعی و سیاسی این کشور با ملت‌های منطقه، ظرفیت قابل‌توجهی برای ایفای نقشی فعال‌تر در معادلات امنیتی و سیاسی منطقه ایجاد کرده است.
الشبر تأکید کرد: نقش عراق نباید صرفاً به میانجی‌گری و انتقال پیام میان طرف‌های منطقه‌ای محدود بماند؛ بلکه این کشور باید به بازیگری فعال تبدیل شود که در شکل‌دهی به معادلات امنیتی و سیاسی منطقه مشارکت دارد و در تدوین راهبردهای مشترک نقش ایفا می‌کند.
وی با بیان اینکه کشورهای واقع در یک جغرافیای مشترک درک دقیق‌تری از چالش‌ها و منافع یکدیگر دارند، گفت: این کشورها بیش از قدرت‌های خارج از منطقه با پیامدهای مستقیم جنگ، بی‌ثباتی و بحران‌های امنیتی مواجه می‌شوند و به همین دلیل، انگیزه و توان بیشتری برای شناخت و مدیریت مشترک این مسائل دارند.
امنیت منطقه‌ای با مشارکت کشورهای منطقه محقق می‌شود
الشبر در ادامه تصریح کرد: تأکید بر ایجاد نظام امنیتی مستقل منطقه‌ای به معنای قطع ارتباط با جهان یا رد همکاری‌های بین‌المللی نیست؛ بلکه هدف، پایان دادن به قیمومت خارجی و رد این رویکرد است که یک قدرت خارج از منطقه برای کشورهای منطقه درباره حاکمان، متحدان و شیوه روابط امنیتی و سیاسی آنها تصمیم‌گیری کند.
وی افزود: همکاری بین‌المللی می‌تواند در چارچوب احترام متقابل و منافع مشترک ادامه یابد، اما تعیین سرنوشت سیاسی و امنیتی کشورهای منطقه باید در اختیار خود آنها باشد. هیچ قدرت خارجی نباید حق داشته باشد که اراده سیاسی خود را بر ملت‌ها و دولت‌های منطقه تحمیل کند.
این فعال رسانه‌ای و سیاسی با اشاره به ضرورت تغییر رویکرد کشورهای منطقه گفت: آینده منطقه باید از رقابت بر سر گسترش نفوذ به سمت هم‌افزایی و تکامل منافع مشترک حرکت کند. همچنین باید وابستگی امنیتی به قدرت‌های خارجی جای خود را به تقویت توان داخلی و همکاری‌های مشترک میان کشورهای منطقه بدهد.
وی با تأکید بر ظرفیت عراق برای ایفای نقشی محوری در این روند اظهار کرد: عراق به دلیل موقعیت جغرافیایی، پیشینه تاریخی و ظرفیت‌های سیاسی و اجتماعی خود می‌تواند به پلی ارتباطی و محوری برای پیشبرد این طرح تبدیل شود.
حاکمیت کامل؛ پیش‌شرط شکل‌گیری عراق قدرتمند و باثبات
الشبر در جمع‌بندی سخنان خود تأکید کرد: دستیابی به عراق قدرتمند و باثبات بدون برخورداری از حاکمیت کامل بر تصمیمات سیاسی، اقتصادی و امنیتی امکان‌پذیر نیست. دولت عراق باید بتواند بدون فشار و مداخله خارجی، درباره منافع و اولویت‌های ملی خود تصمیم بگیرد و از حریم هوایی، مرزها و تمامیت سرزمینی کشور حفاظت کند.
وی همچنین ایجاد نظام امنیتی منطقه‌ای با محوریت کشورهای منطقه را ضرورتی برای آینده غرب آسیا دانست و گفت: امنیت پایدار زمانی محقق می‌شود که کشورهای منطقه مسئولیت آن را بر عهده بگیرند و برای تأمین منافع مشترک همکاری کنند.
این فعال رسانه‌ای و سیاسی در پایان تصریح کرد: عراق نباید صرفاً دریافت‌کننده پیامدهای اختلافات و نزاع‌های منطقه‌ای باشد، بلکه باید با اتکا به موقعیت، تجربه و ظرفیت‌های خود به یکی از شرکای اصلی در شکل‌دهی به امنیت و ثبات منطقه تبدیل شود.
انتهای پیام/