خبرگزاری تسنیم ـ یادداشت ـ حوریه کمال‌غریبی ـ کارشناس گردشگری| جایی در پهنه آبی خزر، درست در حوالی بندر ترکمن، جزیره‌ای آرام قرار گرفته که در آن می‌توان هم‌زمان ردپای تاریخ، سکوت طبیعت و شکوه حیات‌وحش را دید؛ جزیره‌ای که با نخستین قدم‌ها در ساحلش، تصویری متفاوت از گلستان پیش چشم می‌گذارد. آشوراده، تنها جزیره ایرانی دریای خزر، نه فقط یکی از جاذبه‌های طبیعی این استان، بلکه بخشی از هویت زیست‌محیطی و میراث طبیعی شمال کشور است؛ گنجینه‌ای که ظرفیت گردشگری آن هنوز به اندازه ارزش‌های طبیعی و تاریخی‌اش شناخته نشده است.
نام آشوراده در گویش ترکمنی با صورت‌هایی همچون «آشیرآدا» نیز شناخته می‌شود و در روایت‌های محلی، معنای آن را به مکانی برای چرای دام پیوند داده‌اند. این جزیره در فاصله حدود دو کیلومتری اسکله بندر ترکمن قرار دارد و مسیر دسترسی به آن از راه آب و با قایق می‌گذرد؛ سفری کوتاه که خود بخشی از تجربه بازدید است. عبور از آب‌های خزر و نزدیک شدن به جزیره، فرصتی برای فاصله گرفتن از هیاهوی زندگی روزمره و ورود به پهنه‌ای است که طبیعت هنوز در آن حرف اول را می‌زند.
اما ارزش آشوراده فقط به چشم‌انداز ساحلی و موقعیت جغرافیایی آن محدود نمی‌شود. این جزیره در محدوده مجموعه ارزشمند تالاب‌ها و زیست‌بوم‌های بین‌المللی خلیج گرگان و میانکاله قرار دارد؛ منطقه‌ای که به دلیل اهمیت زیستگاهی، جایگاهی ویژه در حفاظت از تنوع زیستی دارد و در شمار مناطق مهم پرندگان مهاجر شناخته می‌شود. آشوراده در فصل پاییز و زمستان، با حضور پرندگان مهاجری که برای زمستان‌گذرانی به این پهنه می‌آیند، چهره‌ای متفاوت پیدا می‌کند. برای علاقه‌مندان به پرنده‌نگری و طبیعت‌گردی، این فصل‌ها فرصتی کم‌نظیر برای مشاهده بخشی از چرخه شگفت‌انگیز حیات در کرانه خزر است.
تاریخ نیز در گوشه‌وکنار این جزیره حضور دارد. آشوراده در دوره صفوی از شکارگاه‌های مورد توجه پادشاهان بود و در سال‌های بعد، به دلیل موقعیت راهبردی‌اش در دریای خزر، شاهد حضور نیروهای روسی شد. بقایای قلعه یا بنای نظامی منسوب به روس‌ها، یادگاری از آن دوران است؛ بنایی با ساختار چندضلعی که هنوز بخشی از گذشته پرماجرای جزیره را در خود نگه داشته است. در سال 1372 و هم‌زمان با بالا آمدن سطح آب دریای خزر و تغییر شرایط زیست و سکونت، بخش عمده ساکنان جزیره آن را ترک کردند و زندگی در این منطقه به شکل محدودتری ادامه یافت.
طبیعت آشوراده نیز به اندازه تاریخ آن متنوع است. پوشش گیاهی خاص منطقه، از جمله تمشک و انار ترش، در کنار زیستگاه‌هایی که گونه‌های مختلف جانوری را در خود جای داده‌اند، سیمای طبیعی جزیره را شکل می‌دهد. گراز و اسب‌های آزاد از جمله جانورانی هستند که نامشان با حیات‌وحش این منطقه گره خورده است. در آب‌های پیرامونی نیز ماهیان ارزشمند دریای خزر، به‌ویژه گونه‌های خاویاری، اهمیت اقتصادی و زیست‌محیطی این پهنه را دوچندان کرده‌اند.
یکی از مهمترین جلوه‌های حیات‌وحش منطقه، فوک خزری است؛ تنها پستاندار دریای خزر که به دلیل کاهش جمعیت و تهدیدهای زیست‌محیطی، بیش از گذشته به توجه و حفاظت نیاز دارد. فعالیت مرکز حفاظت و پایش این گونه در منطقه، اهمیت آشوراده و پیرامون آن را از یک مقصد گردشگری فراتر می‌برد و مسئولیت حفاظت از این زیست‌بوم را یادآوری می‌کند.
با وجود این همه ظرفیت، آشوراده را نباید صرفاً مقصدی برای افزایش شمار گردشگران و توسعه بی‌ضابطه تأسیسات گردشگری دانست. حساسیت اکولوژیک جزیره و پیوند آن با زیستگاه‌های ارزشمند خزر ایجاب می‌کند که هرگونه برنامه توسعه‌ای با اولویت حفاظت از طبیعت، رعایت ظرفیت برد محیطی و نظارت کارشناسی انجام شود. گردشگری در چنین منطقه‌ای زمانی به فرصت تبدیل می‌شود که حضور گردشگر کمترین آسیب را به زیستگاه وارد کند و منافع اقتصادی آن نیز به جوامع محلی برسد.
طبیعت‌گردی، پرنده‌نگری، آشنایی با تاریخ جزیره، مشاهده حیات‌وحش و تجربه زندگی بومی می‌تواند آشوراده را به یکی از مقصدهای شاخص گردشگری مسئولانه در شمال کشور تبدیل کند؛ مشروط بر آنکه آموزش گردشگران، مدیریت پسماند، کنترل تردد و حفاظت از گونه‌های جانوری در مرکز برنامه‌ریزی‌ها قرار گیرد.
برای شناخت بهتر این جزیره، همراهی راهنمایان محلی و طبیعت‌گردان آشنا با منطقه اهمیت زیادی دارد. راهنمایی فردی مانند سیدرضا هاشم‌نژاد، راهنمای طبیعت‌گردی آشوراده، می‌تواند به گردشگران کمک کند تا به‌جای عبور شتاب‌زده از کنار جاذبه‌ها، با ویژگی‌های طبیعی، تاریخی و زیست‌محیطی جزیره آشنا شوند و ارزش واقعی آن را درک کنند.
آشوراده از آن دست مقصدهایی است که زیبایی‌اش را نمی‌توان تنها در چند تصویر ساحلی خلاصه کرد؛ این جزیره بخشی از حافظه تاریخی و سرمایه طبیعی گلستان است. مرواریدی در خزر که برای ماندگاری، بیش از هر چیز به شناخت، مراقبت و نگاه مسئولانه نیاز دارد. شاید مهمترین جاذبه آشوراده همین باشد که به ما یادآوری می‌کند طبیعت را نمی‌توان فقط برای دیدن و لذت بردن خواست؛ گاهی نخستین وظیفه ما در برابر زیبایی، حفاظت از آن است.
انتهای پیام/