به گزارش خبرگزاری تسنیم از بیرجند، تغییرات اقلیمی، کاهش بارندگی‌ها، وقوع خشکسالی و افزایش مخاطرات جوی، اهمیت پیش‌بینی‌های هواشناسی را در مدیریت منابع آب، کشاورزی و زندگی روزمره مردم دوچندان کرده است. در خراسان جنوبی نیز به‌عنوان یکی از پهناورترین استان‌های کشور، پیش‌بینی دقیق شرایط جوی و توسعه شبکه ایستگاه‌های هواشناسی نقش مهمی در کاهش خسارت‌های احتمالی دارد.
در همین راستا، جواد نخعی، مدیرکل هواشناسی خراسان جنوبی، در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم از بیرجند، ضمن تشریح آخرین وضعیت جوی استان و پیش‌بینی بارندگی‌های پاییزه، از برنامه‌های توسعه زیرساخت‌های هواشناسی، نقش این مجموعه در مدیریت بحران، ارزش اقتصادی خدمات هواشناسی کشاورزی و آخرین وضعیت احداث ایستگاه هواشناسی فرودگاه طبس سخن گفت.
هشدار یخبندان زودرس در خراسان جنوبی
تسنیم: با توجه به هشدارهای اخیر هواشناسی، وضعیت دمایی استان در روزهای پیش‌رو چگونه خواهد بود؟
نخعی: یکی از پدیده‌هایی که معمولاً در ابتدای فصل پاییز با آن مواجه هستیم، یخبندان زودرس پاییزی است. در همین راستا، هشدار هواشناسی کشاورزی سطح زرد صادر شده است. براساس پیش‌بینی‌ها، برای روزهای پنجشنبه و جمعه انتظار داریم نخستین یخبندان زودرس پاییزه در استان رخ دهد. بیشترین تأثیر این کاهش دما در شهرستان سربیشه خواهد بود و دمای کمینه در این منطقه به حدود صفر و حتی منفی یک درجه سلسیوس می‌رسد.
برای شهرستان‌های بیرجند، درمیان و قائن نیز دمای کمتر از پنج درجه سلسیوس پیش‌بینی شده است. به همین دلیل توصیه کرده‌ایم کشاورزان نسبت به جمع‌آوری محصولات حساس به سرما اقدام کنند. محصولات جالیزی و صیفی‌جات نیز در صورت وجود در مناطق سردسیر باید هرچه سریع‌تر برداشت شوند تا از خسارت احتمالی جلوگیری شود.
پیش‌بینی هواشناسی چگونه انجام می‌شود؟
تسنیم: فرآیند پیش‌بینی وضعیت جوی چگونه است و اطلاعات موردنیاز از چه طریقی جمع‌آوری می‌شود؟
نخعی: پیش‌بینی هواشناسی فرآیندی علمی است که بر سه ضلع تئوری، مدل و دیدبانی استوار است. دیدبانی پدیده‌های جوی در ایستگاه‌های هواشناسی انجام می‌شود و اطلاعات به‌دست‌آمده پس از کنترل، به سرورهای مرکزی منتقل می‌شوند. در ادامه، داده‌های مشاهده‌شده وارد مدل‌های هواشناسی می‌شوند و براساس نیروهای حاکم بر جو و معادلات علمی، پردازش‌های لازم صورت می‌گیرد. خروجی این فرآیند به شکل نقشه‌های خام هواشناسی است که نیاز به تحلیل کارشناسان متخصص دارد.
این تحلیل‌ها در سازمان هواشناسی کشور در دو نوبت، حدود ساعت سه‌ونیم بامداد و 12 ظهر به وقت محلی، انجام می‌شود و براساس آن پیش‌بینی وضعیت جوی، تغییرات دما و سایر پدیده‌های جوی صادر می‌شود. در استان نیز از ظرفیت صداوسیمای مرکز خراسان جنوبی برای اطلاع‌رسانی استفاده می‌کنیم و روزانه گزارش‌های هواشناسی در بخش‌های مختلف خبری و تولیدی پخش می‌شود. سالانه حدود سه‌هزار و 700 گزارش در این زمینه برای آگاهی مردم ارائه می‌شود.
تسنیم: در حال حاضر چند ایستگاه هواشناسی در استان فعال است؟
نخعی: در سطح استان 110 ایستگاه هواشناسی داریم. در هر 12 شهرستان استان ایستگاه هواشناسی فعال است و علاوه بر مراکز شهرستان‌ها، در برخی مناطق مانند حسین‌آباد، علی‌آباد، زارعی، زوهان و خضری نیز ایستگاه‌هایی برای پایش شرایط جوی مستقر شده‌اند. همکاران ما در بخش پیش‌بینی و پایش، به‌صورت شیفت‌های گردشی فعالیت می‌کنند و اطلاعات جوی را به‌صورت مستمر رصد و بررسی می‌کنند.
چرا پیش‌بینی نقطه‌ای هواشناسی دشوار است؟
تسنیم: چرا گاهی در فاصله کوتاهی از یک منطقه، شرایط جوی کاملاً متفاوت است و پیش‌بینی دقیق برای همه نقاط دشوار می‌شود؟
نخعی: پیش‌بینی نقطه‌ای یکی از مباحث چالشی هواشناسی در سراسر دنیاست و این موضوع فقط مختص کشور ما نیست. استان خراسان جنوبی دارای هفت اقلیم است و شرایط جوی در مناطق مختلف آن می‌تواند تفاوت زیادی داشته باشد. هرچه تعداد ایستگاه‌های هواشناسی و داده‌های دریافتی بیشتر باشد، امکان ارائه پیش‌بینی دقیق‌تر فراهم می‌شود. برای مثال ممکن است در فاصله حدود 15 کیلومتری دو منطقه، در یکی بارندگی رخ دهد، اما در منطقه دیگر هیچ بارشی نداشته باشیم.
حتی در شهر بیرجند نیز در اول بهمن‌ماه سال 1401 شاهد بودیم که در مهرشهر گردوخاک، در مرکز شهر بارندگی و در دامنه‌های کوه باقران برف رخ داد. این سه پدیده در یک روز و تقریباً در یک بازه زمانی اتفاق افتاد. بنابراین پیش‌بینی شرایط جوی در مقیاس محلی به داده‌های دقیق‌تر و شناخت بهتر ویژگی‌های اقلیمی هر منطقه نیاز دارد.
پیش‌بینی بارندگی خراسان جنوبی در پاییز و اوایل زمستان
تسنیم: آیا در هفته آینده بارندگی در استان خواهیم داشت؟
نخعی: براساس الگوهای نقشه‌های هواشناسی، دست‌کم برای یک هفته تا 10 روز آینده بارندگی قابل‌توجهی در استان پیش‌بینی نمی‌شود. برای اواسط آبان‌ماه انتظار وقوع بارندگی داریم و امیدواریم با ورود سامانه‌های جوی در ادامه پاییز و اوایل زمستان، شرایط بارشی استان بهتر شود. پیش‌بینی‌های روزانه نیز به‌طور مستمر به‌روزرسانی می‌شوند و در صورت شکل‌گیری سامانه‌های بارشی، هشدارها و اطلاعیه‌های لازم پیش از وقوع پدیده صادر خواهد شد.
تسنیم: با توجه به شاخص‌های اقلیمی و وضعیت اقیانوس‌ها، چشم‌انداز بارندگی استان در پاییز امسال چگونه ارزیابی می‌شود؟
نخعی: در بررسی شرایط اقلیمی، شاخص‌هایی مانند ال‌نینو، لانینا و شاخص دوقطبی اقیانوس هند مورد توجه قرار می‌گیرند. این شاخص‌ها می‌توانند به‌صورت غیرمستقیم بر الگوهای بارش در مناطق مختلف جهان تأثیر بگذارند. برآیند محاسبات و خروجی مدل‌های هواشناسی نشان می‌دهد که شرایط بارشی پاییز و اوایل زمستان می‌تواند نسبت به برخی سال‌های گذشته بهتر باشد.
براساس پیش‌بینی‌های فصلی، میزان بارش خراسان جنوبی می‌تواند بین پنج تا 25 میلی‌متر بیشتر از میانگین نرمال باشد و انتظار داریم میانگین بارش استان به حدود 30 میلی‌متر برسد.البته باید توجه داشت که پیش‌بینی‌های فصلی قطعیت ندارند و مدل‌های هواشناسی به‌صورت روزانه با توجه به شرایط جدید جوی، از جمله دما، رطوبت و جهت و سرعت باد، به‌روزرسانی می‌شوند.
تسنیم: با توجه قرار داشتن در فصل برداشت زرشک، کشاورزان چه توصیه‌هایی را باید مدنظر قرار دهند؟
نخعی: زرشک یکی از محصولات راهبردی و ارزشمند خراسان جنوبی است و در فصل برداشت آن، اطلاع‌رسانی هواشناسی اهمیت ویژه‌ای دارد. کشاورزان باید توصیه‌های هواشناسی را درباره شرایط دمایی و احتمال وقوع پدیده‌های جوی دنبال کنند تا بتوانند زمان مناسب برداشت را مدیریت کنند. البته همان‌طور که می‌دانید، سرمای پاییزی نیز در فرآیند رسیدن زرشک و افزایش کیفیت محصول نقش دارد و باید شرایط جوی با توجه به نیازهای این محصول مورد توجه قرار گیرد.
خدمات هواشناسی کشاورزی و ارزش افزوده 759 میلیارد تومانی
تسنیم: هواشناسی چه نقشی در مدیریت بحران و جلوگیری از خسارت‌های اقتصادی دارد؟
نخعی: هواشناسی یکی از ارکان اصلی مدیریت ریسک و مدیریت بحران است. بیش از 95 درصد بلایای طبیعی و مخاطراتی که در جهان رخ می‌دهند، منشأ اقلیمی و جوی دارند. موج‌های گرما و سرما، یخبندان، طوفان‌های گردوخاک، رعدوبرق و سیلاب از جمله این مخاطرات هستند. نقش هواشناسی از مرحله مدیریت ریسک و پیش‌آگاهی آغاز می‌شود و در مراحل مختلف مدیریت بحران ادامه پیدا می‌کند. هرچه اطلاع‌رسانی دقیق‌تر و به‌موقع‌تر باشد، مردم و دستگاه‌های اجرایی فرصت بیشتری برای آمادگی و کاهش خسارت خواهند داشت.
تسنیم: خدمات هواشناسی کشاورزی چه میزان ارزش اقتصادی برای استان ایجاد کرده است؟
نخعی: یکی از مهمترین خدمات ما، هواشناسی کشاورزی است که نقش مستقیمی در تصمیم‌گیری کشاورزان، دامداران و سایر فعالان بخش تولید دارد. براساس استعلام رسمی از سازمان جهاد کشاورزی استان، خدمات هواشناسی در سال 1404 حدود 759.2 میلیارد تومان ارزش افزوده ایجاد کرده است؛ درحالی‌که این رقم در سال 1403 حدود 58 میلیارد تومان بوده است. این آمار نشان‌دهنده اهمیت استفاده از پیش‌بینی‌ها و توصیه‌های هواشناسی در فعالیت‌های اقتصادی و کشاورزی است.
تسنیم: همکاری هواشناسی با سازمان جهاد کشاورزی برای ارائه خدمات کاربردی چگونه انجام می‌شود؟
نخعی: طی دو سال گذشته 140 جلسه کارشناسی با حضور کارشناسان هواشناسی و سازمان جهاد کشاورزی برگزار کرده‌ایم. این جلسات روزهای یکشنبه و چهارشنبه به‌صورت بحث و تبادل‌نظر کارشناسی برگزار می‌شود و در آن وضعیت جوی روزهای آینده بررسی و پیش‌بینی‌های لازم ارائه می‌شود. کارشناسان جهاد کشاورزی نیز براساس این اطلاعات، توصیه‌های کاربردی درباره زمان کاشت، داشت و برداشت محصولات ارائه می‌کنند. این خدمات علاوه بر کشاورزان، برای دامداران، عشایر، گلخانه‌داران، مرغداری‌ها و فعالان حوزه آبزی‌پروری نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد.
اپلیکیشن هواشناسی بومی در دسترس مردم
تسنیم: آیا مردم می‌توانند پیش‌بینی‌های هواشناسی استان را از طریق تلفن همراه دنبال کنند؟
نخعی: بله، با تلاش همکاران ما اپلیکیشن هواشناسی بومی طراحی شده است که اطلاعات ایستگاه‌های هواشناسی و پیش‌بینی‌های روزانه را در اختیار کاربران قرار می‌دهد. این اپلیکیشن به‌صورت رایگان در فروشگاه‌های نرم‌افزاری مایکت و بازار قابل دریافت است و شهروندان می‌توانند پیش‌بینی وضعیت جوی و تغییرات دمایی را از طریق آن مشاهده کنند.
احداث ایستگاه هواشناسی فرودگاه طبس در مسیر بهره‌برداری
تسنیم: مهمترین اقدامات زیرساختی هواشناسی استان در یکی دو سال اخیر چه بوده است؟
نخعی: یکی از اقدامات مهمی که در دستور کار قرار دادیم، پیگیری احداث ایستگاه هواشناسی فرودگاه شهدای طبس بود. این موضوع از مطالبات چندین‌ساله مجموعه هواشناسی استان محسوب می‌شد و از ابتدای مسئولیت خود آن را پیگیری کردیم. خوشبختانه با همراهی استاندار، سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی، نمایندگان و فرمانداران، پیشرفت خوبی در این زمینه حاصل شده است. امیدواریم مراحل باقی‌مانده هرچه سریع‌تر انجام شود و این ایستگاه به بهره‌برداری برسد. راه‌اندازی این مجموعه از نظر ارائه خدمات هواشناسی هوانوردی اهمیت زیادی دارد؛ چراکه اطلاعات دقیق شرایط جوی در ایمنی پروازها مؤثر است و با استقرار نیروهای متخصص، امکان پایش شبانه‌روزی وضعیت جوی و تهیه نقشه‌های موردنیاز هوانوردی فراهم خواهد شد.
بارورسازی ابرها چقدر در افزایش بارندگی مؤثر است؟
تسنیم: با توجه به بحران کم‌آبی استان، آیا بارورسازی ابرها می‌تواند راهکار مؤثری برای افزایش بارندگی باشد؟
نخعی: بارورسازی ابرها یکی از روش‌هایی است که در حوزه مدیریت منابع آب مورد توجه قرار دارد، اما نباید انتظار داشت که این روش بتواند جایگزین بارش طبیعی شود. براساس برآوردهای مطرح‌شده، حتی در شرایط مناسب نیز میزان افزایش بارش از طریق عملیات بارورسازی در بهترین حالت حدود 10 تا 15 درصد خواهد بود. بنابراین باید این موضوع را در کنار سایر راهکارهای مدیریت منابع آب و سازگاری با شرایط اقلیمی در نظر گرفت و از ایجاد انتظارات غیرواقعی درباره میزان تأثیرگذاری آن پرهیز کرد.
تسنیم: در پایان، مهمترین مطالبه و اولویت هواشناسی استان برای ارتقای خدمات چیست؟
نخعی: یکی از اهداف اصلی ما توسعه شبکه ایستگاه‌های هواشناسی و افزایش داده‌های قابل اتکا در مناطق مختلف استان است. خراسان جنوبی به دلیل وسعت جغرافیایی و تنوع اقلیمی، به شبکه پایش گسترده‌تری نیاز دارد. هرچه داده‌های بیشتری در اختیار داشته باشیم، شناخت ما از شرایط جوی و اقلیمی دقیق‌تر خواهد شد و می‌توانیم پیش‌بینی‌های کاربردی‌تری ارائه دهیم. در واقع داده‌های هواشناسی زبان علم و تصمیم‌گیری هستند و توسعه زیرساخت‌ها، تقویت نیروی انسانی متخصص و استفاده از فناوری‌های جدید می‌تواند به کاهش خسارت‌ها و ارتقای کیفیت خدمات به مردم استان کمک کند.
انتهای پیام/