امان‌الله قرایی‌مقدم، جامعه‌شناس و استاد دانشگاه، در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم، با ابراز نگرانی عمیق از وضعیت بحرانی بافت جمعیتی کشور، زنگ خطر را برای آینده ساختار نیروی انسانی به صدا درآورد.
وی با اشاره به افت محسوس شاخص زادآوری، این پدیده را حاصل تلاقی عوامل اقتصادی، تغییر بنیادین سبک زندگی و رسوب الگوهای فکری گذشته در ذهن خانواده‌ها دانست.
قرایی‌مقدم تصریح کرد: ریشه تغییر ذهنیت زوج‌های جوان به دهه‌های گذشته بازمی‌گردد، زمانی که تبلیغات گسترده کنترل موالید، نگرش جامعه را نسبت به فرزندآوری دگرگون ساخت.
شکست سیاست‌های دستوری در برابر واقعیت‌های اقتصادی
این استاد دانشگاه با انتقاد صریح از رویکرد دولتمردان در ارائه مشوق‌های خرد مالی، پرداخت وام‌های جزئی یا قرعه‌کشی خودرو را فاقد کارایی راهبردی و صرفاً اقداماتی تسکینی توصیف کرد.
وی افزود: زوج جوانی که نگران آینده شغلی، تأمین مسکن و هزینه‌های سرسام‌آور بزرگ کردن فرزند است، با دریافت چند میلیون تومان یا وعده‌های مقطعی، ترسی از آینده نخواهد داشت و تصمیم خود را تغییر نمی‌دهد.
قرایی‌مقدم یادآور شد: آمارها نشان می‌دهد نرخ فرزندآوری در اقشار تحصیل‌کرده و ساکنان کلان‌شهرها به مراتب پایین‌تر از سایر مناطق است، چرا که این خانوارها با محاسبه عقلانی، هزینه‌ها و چالش‌های پیش‌رو را دقیق‌تر رصد می‌کنند.
کلان‌شهرها؛ کوره‌های آدم‌سوزی و بازدارنده جمعیت
این پژوهشگر اجتماعی با بررسی وضعیت کلان‌شهرهایی نظیر تهران و کرج تأکید کرد: تجمع نامتوازن امکانات و مهاجرت بی‌رویه، پایتخت را به محیطی بازدارنده در برابر رشد موالید بدل کرده است.
وی همچنین اضافه کرد: حاشیه‌نشینی گسترده و گمنامی ناشی از زیست مدرن شهری، بر اساس نظریه مکتب شیکاگو، بستر تشدید آسیب‌های اجتماعی و انزوای روانی شهروندان را هموار ساخته است.
قرایی‌مقدم تصریح کرد: گسست فرهنگی و فقدان همبستگی محلی در شهرهای پرتراکم، حس ناامنی را در میان زوج‌های جوان تقویت کرده و انگیزه تشکیل خانواده‌های پرجمعیت را خاموش کرده است.
سقوط سرمایه انسانی؛ مهلک‌ترین تهدید آینده
وی تخلیه تدریجی پنجره جمعیتی را بزرگ‌ترین بحران پیش‌روی کشور خواند و بیان کرد: در دو دهه آینده، بخش‌های کشاورزی، صنعت و خدمات با کمبود شدید نیروی متخصص و کارآمد مواجه خواهند شد.
این جامعه‌شناس با استناد به نظریات اقتصادی توسعه تأکید کرد: هیچ کشوری با واردات ماشین‌آلات صنعتی پیشرفته، بدون برخورداری از نخبگان و نیروی کار ماهر بومی، قادر به دستیابی به رشد پایدار نخواهد بود.
وی هشدار داد: چرخه تولید در بخش‌های مختلف کشور به نیروی انسانی استراتژیک وابسته‌است و کارخانه بدون حضور انسان متخصص، آهن‌پاره‌ای بیش نیست.
خطر ورود نیروی کار بیگانه و به هم خوردن توازن فرهنگی
قرایی‌مقدم با اشاره به تجربیات جهانی تصریح کرد: در صورت تداوم روند فعلی کاهش زادآوری، کشور در آینده ناگزیر به پذیرش نیروی کار مهاجر خواهد بود که این امر امنیت و انسجام فرهنگی جامعه را به شدت به مخاطره می‌اندازد.
وی پیری فزاینده جمعیت، بار سنگین هزینه‌های درمانی و ناتوانی صندوق‌های بازنشستگی در تأمین تعهدات را از دیگر پیامدهای محتوم این فاجعه جمعیتی برشمرد.
این استاد دانشگاه تأکید کرد: ساختار اقتصادی کشور نیازمند جراحی عمیق، مهار تورم واقعی، حل ریشه‌ای بحران مسکن و بازسازی امید به آینده در میان نسل جوان است.
قرایی‌مقدم در پایان خاطرنشان کرد: سرمایه انسانی گران‌بها‌ترین دارایی یک ملت است و اگر امروز برای بهبود چشم‌انداز زندگی جوانان چاره‌ای اساسی اندیشیده نشود، فردا برای هرگونه جبران خسارت بسیار دیر خواهد بود.
انتهای پیام/