به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، نشست استانبول در روز جمعه 23 اکتبر 2026 میلادی، بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های ترکیه داشته است. این نخستین نشست مشترک در قالب ترکیبی R4+E3 بود: ترکیه، مصر، پاکستان و عربستان از یک سو، و انگلیس، فرانسه، آلمان و ایتالیا از سوی دیگر. اغلب روزنامه‌های چاپ آنکارا، عکس و تیتر صفحه نخست خود را به این موضوع اختصاص دادند.
روزنامه‌های نزدیک به حزب حاکم ترکیه از جمله حریت، ملیت، صباح، صباح دیلی، ترکیه، تقویم و ینی بیرلیک، همگی به این اشاره کرده‌اند که برگزاری چنین نشستی، نشان دهنده آن است که استانبول به مرکز بین‌المللی صلح‌سازی تبدیل شده و حالا ترکیه در کانون مهمترین تحولات دیپلماتیک دنیا قرار گرفته است!
رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه نیز اعلام کرده که مسیرِ صلح از ترکیه می‌گذرد و هیچ ابتکار دیپلماتیک مهمی نیست که بدون حضور ترکیه و استفاده از ظرفیت‌ها و مشورت‌های ترکیه، شانس موفقیت داشته باشد!
همه اینها در حالی است که ترکیه قبلاً هم بارها میزبان نشست‌هایی با تعداد بالایی از مقامات و دیپلمات‌های کشورهای جهان بوده، اما هنوز هم بین حضور گسترده دیپلماتیک و نمایش میزبانی مکرر از یک سو و ایجاد دستاورد راهبردیِ قابل‌اندازه‌گیری و ملموس، فاصله عمیقی وجود دارد.
به عبارتی دیگر، به نظر می‌رسد دولت اردوغان علاقه وافری به میزبانی مداوم گردهمایی‌های دیپلماتیک دارد، اما در میدان عمل، نتیجه خاصی به دست نمی‌آید.
خبرگزاری رویترز امروز در گزارشی اعلام کرد: گزارش‌های منتشر شده از نشست، بر تبادل نظر، هماهنگی و یافتن راه‌هایی برای جلوگیری از گسترش جنگ تأکید دارند. اما از شواهد علنی موجود نمی‌توان نتیجه گرفت که نشست به توافق اجرایی الزام‌آور، سازوکار مشترک عملیاتی یا راه‌حل تازه‌ای برای بحران‌های مورد بحث منجر شده است.
نکته مهم دیگر اینجاست که رسانه‌های آکپارتی، ترکیه را به عنوان یگانه بانی و ارائه دهنده ابتکار عمل نشست 8 کشور در استانبول معرفی کردند، اما رسانه های غربی می‌گویند، اگر آلمان به عنوان ستون اصلی این ابتکار عمل حضور نداشت، انگلیس، فرانسه و ایتالیا، تمایلی نداشتند در نشست مزبور حضور پیدا کنند.
به باور متخصصین روابط بین الملل، میزبانی رویدادهای بزرگ می‌تواند دارایی واقعی باشد، اما مشروط به این که به سرمایه سیاسی، اقتصادی یا نهادی تبدیل شود. اگر خروجی ملموسی نداشته باشد، بخش بزرگی از ارزش آن به سطح تصویرسازی و نمایش منزلت محدود می‌ماند.
ابتکار برگزاری نشست استانبول با ترکیب R4+E3 یعنی سه کشور اروپایی و 4 کشور منطقه، قبلاً از سوی هاکان فیدان و یوهان واده‌فول وزرای امور خارجه ترکیه و آلمان مطرح شده بود. اما به طور ناگهانی، ایتالیا هم به آن پیوست و عملاً به R4+E4 تبدیل شد.
محورهای اعلام شده، امنیت کشتیرانی و تنگه هرمز، یمن و دریای سرخ، جنگ آمریکا و رژیم اسرائیل علیه ایران و جنگ روسیه و اوکراین بود.
ترکیه می‌خواست نشان دهد که صرفاً به دنبال میزبانی از یک مراسم تشریفاتی نیست و در جستجوی شکل‌دادن به یک قالب دیپلماتیک جدید است. اما سوال تحلیلگران سیاست خارجی این است: این قالب جدید تا چه اندازه می‌تواند از نشست و بیانیه فراتر برود؟
ترکیه در سالیان گذشته، مداوماً به دنبال کسب امتیاز از مسیر میانجیگری بوده و در عین حال، به دنبال راهی بوده تا هر سه کلانشهر مهم آنکارا، استانبول و آنتالیا را به عنوان مهمترین مراکز گردهمایی‌ها و دیدارهای دیپلماتیک منطقه و جهان نشان دهد و در عین حال، دیپلمات‌های خود را به سفرهای کاری و همایش‌های متعدد بفرستد و نشان دهد که در همه جا حضور دارد و از همه جا، مهمان دیپلماتیک می‌پذیرد.
در عین حال، در پرونده‌های گوناگون منطقه و جهان، به دنبال نقش آفرینی دیپلماتیک بوده که برخی از مهمترین آنها عبارتند از:
تلاش برای تبدیل کردن آنکارا و استانبول به مهمترین مراکز دیپلماسی و گردهمایی درباره حل مسائل فلسطین، سوریه، لیبی و افغانستان.
تلاش برای میانجیگری در پرونده جنگ روسیه – اوکراین، مذاکرات هسته‌ای ایران، مشکلات باکو – ایروان و همچنین پرونده‌های متعدد متعلق به حوزه بالکان.
بررسی شواهد عینی نشان می‌دهد که در سیاست خارجی دولت اردوغان، فارغ از کسب نتیجه، گاهی خودِ نمایان بودن به عنوان یک قدرت به یکی از دستاوردهای سیاسی تبدیل می‌شود.
در این حالت، موفقیت را نه فقط با حل مسئله، بلکه با شمار ملاقات‌ها، تعداد قالب‌های همکاری، تصاویر رهبران، قراردادهای امضا شده و توانایی گردآوردن بازیگران مختلف می‌سنجند.
بر اساس چنین دیدگاهی است که استانبول، آنکارا و آنتالیا به صحنه‌هایی برای نمایش مرکزیت ترکیه تبدیل می‌شوند. پیام ضمنی این است که اگر بازیگران مهم جهان در خاک ترکیه جمع شوند، پس ترکیه نیز ناگزیر یک قدرت محوری است.
از این گذشته، هاکان فیدان وزیر امور خارجه، رجب طیب اردوغان رئیس‌جمهور، ابراهیم کالین رئیس سرویس اطلاعاتی میت و یاشار گولر وزیر دفاع مدام در حال سفرند و می‌خواهند نشان دهند که مقامات ترکیه با نوعی حس مسئولیت پذیری، همیشه در حال دیدار با بازیگران اروپایی، خلیج فارس، آسیایی، آفریقایی و ترک‌زبان هستند.
ولی واقعیت این است که تعداد تماس‌ها به‌خودی‌خود نشان نمی‌دهد که ترکیه چقدر بر تصمیم‌های طرف مقابل اثر گذاشته، چه امتیازی گرفته یا چه مسئله‌ای را حل کرده است.
در منطق حاکم بر دستگاه دیپلماسی ترکیه و رسانه‌های نزدیک به آکپارتی، هر یادداشت تفاهم، قرارداد تسلیحاتی، اعلامیه مشترک یا پیمان دفاعی می‌تواند در رسانه‌ها به‌عنوان گامی تاریخی بازنمایی شود.
ولی تحلیلگران منتقد می‌پرسند: امضای یک سند، واقعاً الزام‌آور و منتج به یک فرجام ملموس است یا صرفاً تشکیل چارچوب همکاری را اعلام می‌کند؟ بودجه و سازوکار اجرایی دارد؟ طرفین واقعاً توان و اراده اجرای آن را دارند؟ هزینه و منفعتش برای ترکیه چیست؟
بنیاد کارنگی برای صلح بین‌المللی در گزارشی درباره سیاست خارجی ترکیه و علاقه مقامات آنکارا به میانجیگری، به این اشاره کرده که دولت اردوغان، با نگرشی جاه طلبانه، خود را به عنوان متقاضی میانجیگری بین‌المللی معرفی می‌کند، اما در سیاست داخلی کشور و برای راضی نگه داشتن هواداران محافظه کار، درباره آمریکا، رژیم اسرائیل و اتحادیه اروپا، موضوعاتی را مطرح می‌کند.
این گزارش به برخی دیگر از تناقض‌های سیاست خارجی ترکیه اشاره کرده و می‌گوید: «تردیدهای مکرر و غیرقابل‌پیش‌بینی بودنِ رفتار آنکارا در شماری از مسائل کلیدی سیاست خارجی، موجب محدود شدن نقش منطقه‌ای این کشور شده است. از این گذشته، به خاطر بسیاری از تحولات منطقه‌ای و جهانی، دیپلماسی آنکارا درگیر شبکه‌ای از عدم قطعیت‌ها است».
همچنین مؤسسه خاورمیانه (MEI) در گزارشی به سیاست منطقه‌ای ترکیه اشاره کرده و می‌گوید: «ابتکار عمل و تغییرات سیاست خارجی آنکارا همیشه از یک راهبرد کلان منسجم سرچشمه نگرفته و گاهی محاسبات اشتباه درباره تحولات منطقه‌ای، برداشت دیگران از ترکیه و نیازهای سیاسی داخلی، مسیر آن را شکل داده‌اند.
مخصوصاً توجه به این نکته لازم است که ترکیه از سیاست تنش صفر با همسایگان، به کنشگری نظامی‌تر و سپس عمل‌گرایی معامله‌محور، تغییر مسیر داد. ممکن است آنچه از بیرون به شکل یک راهبرد جهانی منسجم دیده می‌شود، در بخشی از موارد مجموعه‌ای از سازگاری‌های تاکتیکی با بحران‌های متوالی باشد».
در پایان باید گفت: با وجود تلاش مستمر تیم سیاست خارجی دولت اردوغان برای نقش آفرینی در مذاکرات نهایی بین روسیه - اوکراین، آمریکا هدایت این مسیر را بر عهده گرفت و درباره پرونده غزه نیز، ترکیه با مخالفت آشکار رژیم اسرائیل از امکان ایفای نقش بازماند و خود مذاکرات ترکیه با یونان، قبرس و دیگر کشورهای اتحادیه اروپا برای حل اختلافات قدیمی، هنوز به نتیجه روشنی نرسیده است.
انتهای پیام/