به گزارش گروه امام و رهبری خبرگزاری تسنیم، نشست «ابعاد و مولفههای ایران قوی» از سلسله‌نشست‌های «ایران مستقل و مقتدر: ظرفیت‌ها، چالش‌ها و راهبردها» 27 مهرماه در مجتمع فرهنگی سرچشمه برگزار شد.
در این نشست حجت‌الاسلام علی ذوعلم رئیس اندیشگاه بیانیه گام دوم انقلاب، دکتر محمد مخبر مشاور و دستیار رهبر انقلاب و دکتر محمدباقر خرمشاد عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی (ره) به بیان دیدگاه‌های خود پرداختند.
حجت‌الاسلام علی ذوعلم: جهان‌بینی اسلامی، پشتوانه اصلی مؤلفه‌های قدرت ملی ایران است
حجت‌الاسلام والمسلمین علی ذوعلم در این نشست، با اشاره به مؤلفه‌های قدرت ایران اسلامی اظهار کرد: در بیانیه گام دوم انقلاب به موضوع قدرت ایران و مؤلفه‌های آن پرداخته شده است و می‌توان با استنباط از مفاد این بیانیه، مجموعه‌ای از مؤلفه‌های اساسی قدرت ملی را شناسایی و بررسی کرد.
وی افزود: به نظر می‌رسد درباره هر یک از این مؤلفه‌ها باید دست‌کم از سه زاویه به‌صورت تخصصی بحث کنیم؛ نخست، بررسی وضعیتی که تاکنون طی کرده‌ایم، نقاط قوت و ضعف مسیر گذشته و ارزیابی دستاوردها؛ دوم، ترسیم وضعیت مطلوب و قابل‌قبول در هر یک از مؤلفه‌ها که چشم‌انداز آینده را مشخص می‌کند؛ و سوم، شناسایی راهبردهایی که باید برای دستیابی به آن وضعیت در پیش بگیریم و طراحی مسیرهای نو و متفاوت برای پیشرفت.
مردم؛ مهمترین مؤلفه قدرت ایران اسلامی
رئیس اندیشگاه بیانیه گام دوم انقلاب، نخستین مؤلفه قدرت ایران اسلامی را مردم دانست و با اشاره به حضور و مشارکت مردمی در مقاطع مختلف، گفت: امروز حضور مردم تبلور ویژه‌ای پیدا کرده است، اما این موضوع به معنای آن نیست که مردم در گذشته حضور نداشته‌اند. اگر مردم نبودند، اگر همدلی و همراهی نمی‌کردند و اگر مشارکت و فداکاری مردم وجود نداشت، اساساً جمهوری اسلامی ایران در این مقطع تاریخی و پس از حدود پنج دهه از پیروزی انقلاب اسلامی نمی‌توانست به حیات خود ادامه دهد.
ذوعلم تأکید کرد: موجودیت جمهوری اسلامی ایران، استمرار اهداف انقلاب و تحقق آن‌ها به مردم وابسته بوده است. مردم مهمترین مؤلفه قدرت ملی هستند و این موضوع در متن واقعیت‌های جامعه ما به‌روشنی دیده می‌شود. همه اقشار جامعه در این زمینه نقش دارند، اما جوانان در هر مقطع و دوره‌ای از مهمترین عوامل حضور، پویایی و استمرار حرکت انقلاب بوده‌اند.
وی دومین مؤلفه قدرت ایران را نظام حکمرانی ولایی عنوان کرد و گفت: بدون آثار ولایت فقیه و حاکمیت عقلانیت، عدالت و معنویت در رأس جامعه، ایران نمی‌توانست از انسجام و قدرتی که امروز از آن برخوردار است، بهره‌مند باشد.
رئیس اندیشگاه بیانیه گام دوم انقلاب با اشاره به نقش مدیریتی و معنوی رهبری در جمهوری اسلامی اظهار کرد: تأثیرگذاری مدیریتی ولی‌فقیه در دوران امام راحل و رهبر شهید، تنها بخشی از این موضوع است. فراتر از آن، عنصر معنوی و ارتباط میان امت و امام قرار دارد؛ مسئله‌ای که شهید بزرگوار، آیت‌الله بهشتی، و دیگر بزرگان انقلاب نیز بر آن تأکید داشتند و خود رهبر شهید نیز در مباحث مختلف به آن توجه می‌کردند.
ذوعلم ادامه داد: پیوند امام و امت، یکی از عناصر اساسی انسجام و اقتدار ملی است. نظام حکمرانی مبتنی بر عقلانیت، علم و عدالت در کشور ما اهمیت بسیار زیادی دارد. این موضوع در بیانیه گام دوم انقلاب نیز در بخش‌هایی که به نقش امام راحل و رهبری در هدایت انقلاب اشاره شده، مورد توجه قرار گرفته است؛ با این حال، مسئله فراتر از نقش یک شخص است و به آثار اعتقادی، فکری و گفتمانی نظام اسلامی بازمی‌گردد.
اخلاق و معنویت؛ ریشه‌های عمیق جامعه ایرانی
وی سومین مؤلفه قدرت ایران را اخلاق و معنویت دانست و اظهار کرد: جامعه ما جامعه‌ای مسلمان و ریشه‌دار است که در گسترش اسلام، ترویج تعالیم اسلامی، احیای مکتب اهل‌بیت(ع) و پیگیری عقلانیت دینی نقش بسیار اساسی داشته است.
ذوعلم افزود: اخلاق و معنویت در زیرساخت‌های جامعه و ریشه‌های عمیق و گاه ناپیدای آن رسوب کرده است. جامعه ایران با وجود قرن‌ها استبداد و تجربه دوره‌های انحطاط، در حفظ پیوند خود با اخلاق و معنویت مقاوم بوده و توانسته است این سرمایه را حفظ کند.
وی تصریح کرد: امروز نیز عنصر اخلاق و معنویت از مؤلفه‌های مهم قدرت ایران است و باید در بررسی ظرفیت‌های جامعه و عوامل پایداری آن مورد توجه قرار گیرد.
رئیس اندیشگاه بیانیه گام دوم انقلاب، امید به آینده، داشتن طرحی روشن برای فردا و اعتمادبه‌نفس ملی را از دیگر مؤلفه‌های قدرت ایران برشمرد و گفت: از پیش از پیروزی انقلاب اسلامی تاکنون، دشمنان در صحنه‌های مختلف و با زبان‌ها و شیوه‌های گوناگون تلاش کرده‌اند ملت ایران را مأیوس کنند.
وی افزود: پیش از پیروزی انقلاب، موفقیت آن به‌عنوان آرزویی دور از دسترس و اتفاقی ناممکن مطرح می‌شد، اما انقلاب به پیروزی رسید. پس از پیروزی انقلاب نیز بقای نظام جمهوری اسلامی مورد تردید قرار می‌گرفت و بعد از رحلت امام راحل، حتی برخی افرادی که خود را چهره‌های انقلابی می‌دانستند، تصور می‌کردند که انقلاب به پایان رسیده است.
ذوعلم ادامه داد: با این حال، عنصر امید که یکی از جلوه‌های مهم آن در مبانی اعتقادی جامعه ما، انتظار است، در باورهای مردم وجود داشته و در بطن جامعه رسوب کرده است. این امید در مسیر تمدن‌سازی نوین اسلامی و به‌ویژه در دو تا سه دهه اخیر، با برخورداری از طرحی مشخص برای آینده کشور، آینده امت اسلامی و آینده جهان بر مبنای نگاه اسلامی، ابعاد تازه‌ای پیدا کرده است.
وی تأکید کرد: برخورداری از چشم‌اندازی روشن و اعتمادبه‌نفس ملی، از عوامل مهم شکل‌گیری ایران قوی است و باید در ترسیم آینده کشور و تدوین راهبردهای پیشرفت به آن توجه شود.
علم، فناوری و نوآوری؛ از عوامل اقتدار ملی
ذوعلم با اشاره به جایگاه علم و فناوری در قدرت ملی اظهار کرد: یکی از جلوه‌های مهم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران، دستاوردهایی است که در عرصه علم و فناوری به دست آمده و در بسیاری از حوزه‌ها جوانان ایرانی پیشتاز آن بوده‌اند.
وی افزود: ما در زمینه تولید علم و دانش، نوآوری، فناوری و فعالیت‌های پژوهشی و علمی به دستاوردهای قابل‌توجهی رسیده‌ایم. این دستاوردها تنها به علوم مرتبط با زندگی طبیعی و مادی انسان محدود نیست، بلکه علوم انسانی و دیگر حوزه‌های علمی را نیز دربرمی‌گیرد.
رئیس اندیشگاه بیانیه گام دوم انقلاب ادامه داد: مراکز علمی کشور، اعم از حوزه‌های علمیه و دانشگاه‌ها، با وجود محدودیت‌ها و کاستی‌ها، نقش مهمی در شکل‌گیری ایران قوی و ارتقای اقتدار ملی ایفا کرده‌اند و همچنان در این مسیر نقش‌آفرین هستند.
وی خاطرنشان کرد: ظرفیت علمی کشور و حضور جوانان در عرصه‌های نوآوری و فناوری باید به‌عنوان یکی از پایه‌های اساسی قدرت ایران مورد توجه قرار گیرد و برای تقویت آن، مسیرهای تازه‌ای در پیش گرفته شود.
استقلال سیاسی؛ تصمیم‌گیری مستقل در برابر قدرت‌های جهانی
وی استقلال سیاسی را از دیگر مؤلفه‌های مهم قدرت ایران اسلامی برشمرد و گفت: امروز یکی از ویژگی‌های برجسته جمهوری اسلامی ایران، استقلال در تصمیم‌گیری سیاسی است؛ موضوعی که در مقایسه با وضعیت بسیاری از کشورها و حتی قدرت‌های بزرگ جهان اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
ذوعلم افزود: کشورهایی که به‌عنوان ابرقدرت شناخته می‌شوند نیز تحت تأثیر فراز و نشیب‌ها و شرایط مختلف قرار می‌گیرند و گاهی در تصمیم‌گیری‌های خود با محدودیت‌ها و دشواری‌هایی مواجه می‌شوند؛ اما جمهوری اسلامی ایران تلاش کرده است در تعیین مسیر خود استقلال داشته باشد.
وی تصریح کرد: اینکه نظام جمهوری اسلامی در چه شرایطی و چگونه عمل کند، با قدرت‌های جهانی چگونه تعامل داشته باشد، در برابر هجمه‌ها چه موضعی اتخاذ کند، کجا وارد جنگ شود و کجا مذاکره کند، به استقلال در تصمیم‌گیری سیاسی مربوط است. این استقلال سیاسی با عزت ملی و ایستادگی پایدار ارتباط مستقیم دارد.
رئیس اندیشگاه بیانیه گام دوم انقلاب با اشاره به جایگاه ایران در جبهه مقاومت اظهار کرد: جمهوری اسلامی ایران در جبهه مقاومت، مرزهای اعتقادی خود را فراتر از مرزهای جغرافیایی توسعه داده است. این گسترش همچنان ادامه دارد و می‌تواند در آینده نیز ابعاد بیشتری پیدا کند.
توانمندی نظامی و بازدارندگی؛ جلوه‌ای از ظرفیت‌های ملت ایران
ذوعلم، توانمندی نظامی و بازدارندگی را از دیگر مؤلفه‌های قدرت ملی ایران دانست و با اشاره به رویارویی کشور با قدرت‌های بزرگ گفت: آنچه در این زمینه مشاهده می‌کنیم، از جلوه‌های مهم قدرت ایران اسلامی است. اینکه کشور بتواند در برابر یک ابرقدرت مقابله کند و ظرفیت‌های خود را به نمایش بگذارد، موضوعی قابل‌توجه است.
وی با اشاره به تجربه ماه‌های اخیر افزود: در جریان این رویارویی، برخی ظرفیت‌های پنهان و توانمندی‌های کمتر شناخته‌شده ملت ایران آشکار شده است. این شرایط زمینه‌ای فراهم کرده تا جوهره ملت، مردم و فرهنگ این سرزمین بیش از گذشته نمایان شود.
وی تأکید کرد: بخشی از قدرت ملی در ظرفیت‌هایی نهفته است که ممکن است در شرایط عادی کمتر دیده شوند، اما در موقعیت‌های حساس و دشوار خود را نشان می‌دهند. توانمندی نظامی و قدرت بازدارندگی نیز باید در چارچوب همین ظرفیت‌های ملی مورد ارزیابی قرار گیرد.
آزادی‌های اجتماعی و آزاداندیشی
رئیس اندیشگاه بیانیه گام دوم انقلاب در ادامه، آزادی‌های اجتماعی و آزاداندیشی را از دیگر مؤلفه‌های مهم قدرت ایران عنوان کرد و گفت: این موضوع از ابعاد مهمی است که باید مورد توجه قرار گیرد و نمی‌توان از آن غفلت کرد.
وی با اشاره به وجود دیدگاه‌ها و برداشت‌های مختلف درباره آزادی‌های اجتماعی و آزاداندیشی افزود: گاهی درباره این موضوع، از سوی جریان‌ها و افراد مختلف، برداشت‌هایی مطرح می‌شود که با واقعیت‌ها و جهت‌گیری‌های نظام اسلامی همخوانی ندارد؛ در حالی که آزاداندیشی و ظرفیت گفت‌وگو و تضارب آرا، موضوعاتی مهم هستند که باید بیش از گذشته به آن‌ها توجه شود.
ذوعلم تصریح کرد: این مؤلفه نیز در کنار دیگر ظرفیت‌های فکری، اجتماعی و فرهنگی، در ارزیابی قدرت ملی ایران اهمیت دارد و لازم است در بررسی وضعیت موجود و ترسیم وضعیت مطلوب، جایگاه آن به‌درستی مشخص شود.
اقتصاد مقاومتی؛ افزایش تاب‌آوری در برابر فشارهای دشمن
وی اقتصاد را یکی دیگر از مؤلفه‌های قدرت ایران اسلامی دانست و اظهار کرد: با وجود اینکه به‌طور مستمر با مشکلات اقتصادی همچون تورم، گرانی و کاهش ارزش پول ملی مواجه هستیم، نمی‌توان از ظرفیت‌هایی که در چارچوب گفتمان اقتصاد مقاومتی شکل گرفته است، چشم‌پوشی کرد.
رئیس اندیشگاه بیانیه گام دوم انقلاب افزود: گفتمان اقتصاد مقاومتی که در سال‌های گذشته مورد تأکید قرار گرفته، اگرچه کمتر از میزان انتظار و ظرفیت موجود تحقق یافته است، اما در عمل دستاوردهایی داشته و جامعه را به سطح بالاتری از توان، قدرت و تاب‌آوری رسانده است.
وی ادامه داد: یکی از نشانه‌های این تاب‌آوری، ناکامی مکرر دشمنان در تلاش برای فروپاشی اقتصاد ایران است. بارها مطرح کرده‌اند که باید اقتصاد ایران را به فروپاشی بکشانند، اما در این زمینه به اهداف خود نرسیده‌اند.
ذوعلم خاطرنشان کرد: البته ناکام ماندن دشمن به معنای آن نیست که اقتصاد کشور از مشکلات و آسیب‌های جدی مصون است یا وضعیت کنونی کاملاً پایدار و مطلوب است. اقتصاد مقاومتی همچنان به کار و تحول بسیار بیشتری نیاز دارد و ظرفیت‌های فراوانی وجود دارد که باید از آن‌ها استفاده شود.
وی با تأکید بر ضرورت نگاه منصفانه به وضعیت اقتصادی کشور گفت: با وجود فضای منفی‌ای که گاهی در جامعه درباره اقتصاد شکل می‌گیرد، باید واقعیت‌ها را نیز دید. در برخی ارزیابی‌ها و گزارش‌های مراکز تخصصی خارج از ایران نیز به پایداری و ظرفیت‌های اقتصاد کشور اشاره شده است. اقتصاد ایران با وجود مشکلات، از توانمندی‌های قابل‌توجهی برخوردار است و ظرفیت‌های آن بسیار بیشتر از آن چیزی است که تاکنون مورد استفاده قرار گرفته است.
عدالت‌محوری؛ از اصول اساسی سیاست‌گذاری
ذوعلم، عدالت‌محوری را از دیگر مؤلفه‌های قدرت ملی برشمرد و اظهار کرد: تأکید نظام جمهوری اسلامی بر عدالت و ایستادگی بر سر این اصل در سیاست‌گذاری، اهمیت بسیار زیادی دارد.
وی افزود: گاهی مشاهده می‌کنیم که برخی مسئولان و نهادها از عدالت سخن می‌گویند، اما در عمل، آنچه باید تحقق پیدا کند، به‌طور کامل محقق نمی‌شود. این فاصله میان شعار و عمل، از جمله کاستی‌هایی است که باید مورد توجه قرار گیرد.
رئیس اندیشگاه بیانیه گام دوم انقلاب ادامه داد: با این حال، اصل عدالت در نظام جمهوری اسلامی جایگاهی بنیادین دارد. عدالت به‌عنوان یکی از شروط اساسی حکمرانی مطرح است و در لایه‌های مختلف نظام، در قانون، در بحث عدالت اجتماعی و سیاسی و در ارتباط میان عدالت و پیشرفت مورد توجه قرار گرفته است.
وی تأکید کرد: با وجود کاستی‌هایی که در تحقق عدالت وجود دارد، نمی‌توان از جایگاه این اصل در نظام فکری و سیاسی جمهوری اسلامی غفلت کرد. عدالت‌محوری یکی از مؤلفه‌های قدرت ایران است، اما برای تقویت آن باید فاصله میان اهداف و عملکردها کاهش یابد و زمینه تحقق عملی عدالت در عرصه‌های مختلف فراهم شود.
سبک زندگی اسلامی ـ ایرانی؛ سرمایه‌ای اجتماعی و فرهنگی
وی سبک زندگی اسلامی ـ ایرانی را از دیگر مؤلفه‌های قدرت ایران دانست و گفت: در بررسی سبک زندگی جامعه، گاهی صرفاً بر نقاط آسیب، ضعف و کاستی‌ها تمرکز می‌کنیم، در حالی که این شیوه نگاه، همه واقعیت‌های جامعه را نشان نمی‌دهد.
ذوعلم با اشاره به دیدگاه‌های کارشناسان در حوزه سبک زندگی اظهار کرد: یکی از دوستان و صاحب‌نظرانی که در این زمینه تحقیقات عمیقی داشت، مرحوم دکتر سقا بود که درباره سبک زندگی ایرانی دیدگاه‌های قابل‌توجهی مطرح می‌کرد. در یکی از نشست‌هایی که در این زمینه برگزار شد، بر این نکته تأکید شد که سبک زندگی ایرانی، در بسیاری از ابعاد، سبکی معقول، انسانی و اخلاقی است.
وی افزود: اگر به روابط اجتماعی مردم و همکاری‌هایی که در جامعه شکل می‌گیرد توجه کنیم، جلوه‌های متعددی از این سبک زندگی را مشاهده خواهیم کرد؛ همیاری‌های مردمی، همکاری‌ها، همدلی‌ها و دلسوزی‌هایی که در موقعیت‌های مختلف بروز پیدا می‌کند، همگی بخشی از واقعیت سبک زندگی جامعه ایران است.
رئیس اندیشگاه بیانیه گام دوم انقلاب ادامه داد: البته ممکن است در برخی ابعاد سبک زندگی، نمادها یا عناصر نامطلوبی نیز وجود داشته باشد و برخی گرایش‌ها و رفتارهای غرب‌گرا در جامعه دیده شود، اما نباید این موارد را به کلیت جامعه تعمیم داد.
وی تصریح کرد: جامعه ایران در کلیت خود همچنان از سرمایه‌های فرهنگی و اجتماعی برخوردار است. در متن جامعه می‌توان روحیه خودباوری، اعتمادبه‌نفس ملی، هویت اسلامی و ایرانی و انگیزه‌های انقلابی را مشاهده کرد. حضور جوانان، طرح دیدگاه‌ها، گفت‌وگو و مشارکت آنان در مباحث مختلف نیز از جلوه‌های این ظرفیت است.
ذوعلم تأکید کرد: سبک زندگی اسلامی ـ ایرانی را باید با نگاهی جامع بررسی کرد؛ نگاهی که هم نقاط ضعف و آسیب‌ها را ببیند و هم ظرفیت‌های انسانی، اخلاقی و اجتماعی موجود در جامعه را شناسایی کند.
جهان‌بینی اسلامی؛ بنیان فکری و فلسفی قدرت ملی
رئیس اندیشگاه بیانیه گام دوم انقلاب در ادامه، جهان‌بینی و اعتقاد اسلامی را از بنیادی‌ترین مؤلفه‌های قدرت ایران دانست و گفت: آنچه درباره مؤلفه‌های مختلف قدرت ملی بیان شد، در نهایت به یک مبنای فکری، اعتقادی و فلسفی بازمی‌گردد؛ مبنایی که می‌توان آن را برخورداری از جهان‌بینی و فلسفه‌ای پیشرفت‌گرا و دارای قدرت گفتمانی دانست.
وی افزود: ما نباید از جهان‌بینی و نظریه سیاسی ـ اجتماعی اسلام ناب که انقلاب اسلامی بر اساس آن در این کشور شکل گرفت، غفلت کنیم. این جهان‌بینی، پشتوانه همه مؤلفه‌های قدرتی است که به آن‌ها اشاره شد و پایبندی به آن، برای استمرار مسیر انقلاب و تقویت اقتدار ملی ضرورت دارد.
ذوعلم ادامه داد: نگاه متعالی به مکتب اسلام و رویکرد اسلامی، دینی، توحیدی و الهی نباید صرفاً به‌عنوان یک عنصر هویتی مطرح شود. درست است که اسلام یکی از ابعاد هویت ملی ماست، اما مسئله فراتر از هویت است؛ اسلام به‌عنوان یک فکر، اندیشه و فلسفه، ظرفیت آن را دارد که در برابر گفتمان مسلط بر تمدن امروز جهان مطرح شود و در عرصه اندیشه و تمدن نقش‌آفرینی کند.
وی تصریح کرد: بخشی از دستاوردها و نگاه‌هایی که باید در مسیر پیشرفت مورد توجه قرار گیرند، از همین نگاه عمیق فلسفی سرچشمه می‌گیرند. ما به این مبانی اعتقاد داریم و باید به آن‌ها پایبند بمانیم.
پایبندی به اصول؛ فراتر از پیروزی و شکست ظاهری
ذوعلم با اشاره به اهمیت اصول اعتقادی و اخلاقی در سیاست‌گذاری و تصمیم‌گیری اظهار کرد: یکی از افتخارات ایران اسلامی این است که در برابر برخی منافع زودگذر که ممکن است در کوتاه‌مدت به پیروزی ظاهری منجر شوند، از اصول اساسی خود عبور نمی‌کند.
وی با اشاره به حرمت شرعی تولید و کاربرد سلاح‌های کشتار جمعی افزود: هنگامی که بر اساس یک قاعده صحیح شرعی، تولید و نگهداری و کاربرد سلاح‌های کشتار جمعی حرام اعلام می‌شود، این موضوع صرفاً یک تصمیم مقطعی یا یک ملاحظه کوتاه‌مدت نیست، بلکه از نگاه عمیق اسلامی به انسان، ارزش‌های انسانی و مبانی اعتقادی سرچشمه می‌گیرد.
رئیس اندیشگاه بیانیه گام دوم انقلاب تأکید کرد: هیچ‌گاه نباید اجازه دهیم مسائل و منافع دنیوی، این اصول را تحت تأثیر قرار دهند. پایبندی به چنین اصولی فراتر از پیروزی و شکست ظاهری است و نشان می‌دهد که یک مکتب برای خود اصالت قائل است و حاضر نیست برای دستیابی به منافع کوتاه‌مدت، از مبانی خود عدول کند.
وی ادامه داد: این پایبندی، یکی از نقاط قوت تمدنی ماست؛ زیرا می‌تواند انسان‌ها را جذب کند و در سطح جهانی اعتماد نسبت به این اعتقاد، اندیشه و فلسفه را افزایش دهد. نگاه بلندمدت به پیشرفت، تعالیم دینی، انسانیت و ارزش‌ها، در برابر تصورات کوتاه‌مدت قرار می‌گیرد و به همین دلیل، ما نسبت به موفقیت و پیروزی این نگاه امیدواریم.
ذوعلم خاطرنشان کرد: این رویکرد، یکی از مؤلفه‌های بسیار مهم قدرت ملی و قدرت امروز ایران است. انقلاب اسلامی نیز بر اساس همین نگاه شکل گرفت و امتداد پیدا کرد. بنابراین، جهان‌بینی اسلامی را باید نه‌تنها یک مؤلفه مستقل، بلکه مبنای تقویت و استمرار دیگر مؤلفه‌های قدرت ملی دانست.
عمل به تکلیف؛ معیار پیروزی در مکتب انقلاب اسلامی
وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به تجربه دفاع مقدس و اندیشه شهید آیت‌الله بهشتی اظهار کرد: در مبانی فکری انقلاب اسلامی، پیروزی صرفاً به معنای دستیابی به یک نتیجه ظاهری و کوتاه‌مدت نیست. شهید بهشتی در این زمینه تأکید داشت که ما زمانی پیروز هستیم که به تکلیف خود عمل کرده باشیم.
ذوعلم افزود: تکلیف‌مداری در این معنا، یک رویکرد عقلانی، عمیق و فلسفی است که در نگاه امام راحل و یاران ایشان جایگاه مهمی داشت. این نگاه باید بیش از آنچه امروز به آن پرداخته می‌شود، مورد توجه قرار گیرد و ابعاد مختلف آن در عرصه‌های اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و تمدنی تبیین شود.
وی تأکید کرد: عمل به تکلیف، پایبندی به اصول و نگاه بلندمدت به اهداف، از ویژگی‌های اساسی مکتب انقلاب اسلامی است و می‌تواند در ارزیابی قدرت ملی و تعیین مسیر آینده کشور راهگشا باشد.
ضرورت تداوم بررسی تخصصی مؤلفه‌های ایران قوی
رئیس اندیشگاه بیانیه گام دوم انقلاب در پایان ابراز امیدواری کرد که برگزاری نشست‌های تخصصی درباره مؤلفه‌های قدرت ایران اسلامی، زمینه شناخت عمیق‌تر ظرفیت‌ها و تدوین راهبردهای مؤثر برای آینده کشور را فراهم کند.
وی گفت: امیدواریم این نشست‌ها بتوانند هر یک از مؤلفه‌های دوازده‌گانه و دیگر مؤلفه‌های مرتبط با قدرت ایران را به‌صورت دقیق‌تر مطرح کنند و ابعاد مختلف آن‌ها را مورد بررسی قرار دهند.
ذوعلم افزود: در نهایت، باید چشم‌انداز مطلوبی برای تقویت این عناصر و ارتقای قدرت ملی و بین‌المللی کشور ترسیم شود. در این مسیر، آسیب‌شناسی راهی که تاکنون طی کرده‌ایم، استفاده از تجربه‌های گذشته و به‌کارگیری این تجربه‌ها برای بهبود وضعیت و افزایش سرعت تحول در حوزه‌های مختلف، اهمیت اساسی دارد.
وی ابراز امیدواری کرد که این نشست‌ها بتوانند به شناخت دقیق‌تر ظرفیت‌های ایران، شناسایی نقاط ضعف، تدوین راهبردهای مؤثر و حرکت سریع‌تر در مسیر تقویت قدرت ملی و تحقق اهداف انقلاب اسلامی کمک کنند.
خرمشاد: قدرت ایران از جغرافیا و توان نظامی تا سرمایه‌های معنوی و ظرفیت‌های ماورایی امتداد دارد
دکتر محمدباقر خرمشاد، عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی، در این نشست به تبیین منابع قدرت جمهوری اسلامی ایران پرداخت و گفت: در علم سیاست، از همان ترم نخست دوره کارشناسی و در درس مبانی علم سیاست، موضوع قدرت و منابع آن مورد بررسی قرار می‌گیرد. تلاش من این است که دسته‌بندی منابع قدرت در علم سیاست را با توجه به شرایط امروز ایران تطبیق دهم و آنچه در ادبیات علمی مطرح شده است، در وضعیت کنونی کشور به کار بگیرم.
وی با اشاره به تقسیم‌بندی منابع قدرت در علم سیاست اظهار کرد: منابع قدرت را می‌توان در دو دسته منابع محسوس و منابع نامحسوس یا غیرمحسوس بررسی کرد؛ اما درباره جمهوری اسلامی ایران و ایران امروز، به نظر من باید دسته سومی نیز به این تقسیم‌بندی اضافه کرد که عبارت است از منابع ماورایی، متافیزیکی، الهی و معنوی.
خرمشاد ادامه داد: بر این اساس، می‌توان منابع قدرت ایران را در سه دسته کلی بررسی کرد. در بخش منابع محسوس، 10 مؤلفه، در بخش منابع نامحسوس، هشت مؤلفه و در بخش منابع ماورایی و معنوی، پنج مؤلفه قابل طرح است. این تقسیم‌بندی کمک می‌کند تا تصویری جامع‌تر از ظرفیت‌های قدرت ایران به دست آوریم.
جغرافیای ایران؛ موقعیتی راهبردی در پیوند آسیا و اروپا
عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی، جغرافیای ایران را یکی از منابع مهم قدرت کشور دانست و گفت: اگر بخواهیم از منظر جغرافیا به ایران امروز نگاه کنیم، با ترکیبی از چند ویژگی مواجه می‌شویم که هر یک می‌توانند قدرت‌آفرین باشند.
وی افزود: برخورداری از سواحل طولانی در شمال و جنوب، وجود رشته‌کوه‌های متعدد، به‌ویژه البرز و زاگرس، و موقعیت راهبردی ایران در منطقه، از جمله این ویژگی‌ها هستند. موقعیت ایران از دو جهت اهمیت دارد؛ نخست، اتصال قاره‌های آسیا و اروپا به یکدیگر و دوم، قرار گرفتن کشور در یکی از مهمترین مناطق نفت‌خیز جهان.
خرمشاد با اشاره به موقعیت ایران در منطقه خاورمیانه تصریح کرد: ایران در قلب منطقه‌ای قرار گرفته است که از نظر منابع نفتی و انرژی، اهمیت بسیار زیادی در جهان دارد. منابع عظیم نفتی در پیرامون ایران و موقعیت جغرافیایی کشور، در کنار یکدیگر، ظرفیت مهمی برای قدرت ملی ایجاد می‌کنند.
وی برای تبیین اهمیت جغرافیای ایران به شرایط دوران جنگ سرد اشاره کرد و گفت: زمانی که جهان دوقطبی بود و رقابت میان بلوک شرق به رهبری اتحاد جماهیر شوروی و بلوک غرب به رهبری آمریکا جریان داشت، کشورهای غربی برای مهار شوروی، مجموعه‌ای از پیمان‌های نظامی و امنیتی را شکل دادند.
عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی ادامه داد: ناتو در اروپا، سنتو در منطقه خاورمیانه و پیرامون آن و سیتو در جنوب شرق آسیا، بخشی از این ترتیبات امنیتی بودند. ایران نیز در چارچوب پیمان سنتو و مناسبات نظامی خود با آمریکا، جایگاه مهمی در راهبرد غرب برای مقابله با اتحاد جماهیر شوروی داشت.
وی افزود: در آن دوران، ارتش ایران موظف بود در مناطق کوهستانی البرز و زاگرس در برابر پیشروی احتمالی نیروهای زمینی شوروی مقاومت کند و با ایجاد تأخیر در حرکت آن‌ها، به کشورهای غربی فرصت دهد تا برای مقابله با این پیشروی آماده شوند.
خرمشاد تأکید کرد: این نمونه تاریخی نشان می‌دهد که جغرافیا چگونه می‌تواند در محاسبات امنیتی و نظامی قدرت‌های بزرگ نقش تعیین‌کننده داشته باشد. وسعت سرزمینی ایران نیز از دیگر ظرفیت‌های کشور است و باید آن را یکی از منابع قدرت ملی دانست.
وی با اشاره به اهمیت تمامیت ارضی ایران گفت: یکی از اهدافی که دشمنان در مقاطع مختلف دنبال کرده‌اند، تضعیف یا تجزیه سرزمینی ایران بوده است. تلاش برای کوچک‌کردن ایران و تجزیه آن به واحدهای کوچک‌تر را باید در چارچوب تلاش برای از بین بردن یکی از منابع قدرت کشور ارزیابی کرد.
منابع طبیعی، معدنی و انرژی؛ ظرفیت راهبردی ایران
خرمشاد، منابع طبیعی و معدنی را دومین محور مهم در بررسی منابع محسوس قدرت ایران برشمرد و اظهار کرد: ایران از نظر منابع طبیعی و معدنی، کشوری برخوردار از ظرفیت‌های قابل‌توجه است. نفت و گاز از مهمترین این منابع هستند، اما ظرفیت‌های کشور به این دو محدود نمی‌شود.
وی با اشاره به تحولات فناوری و اهمیت مواد اولیه مورد نیاز صنایع پیشرفته افزود: در شرایط کنونی جهان، منابع معدنی و موادی که در تولید تجهیزات مرتبط با هوش مصنوعی و تراشه‌ها به کار می‌روند، اهمیت راهبردی بیشتری پیدا کرده‌اند. ایران نیز باید ظرفیت‌های خود را در این حوزه‌ها شناسایی و تقویت کند.
عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی ادامه داد: منابع طبیعی و معدنی، در کنار موقعیت جغرافیایی، می‌توانند در معادلات قدرت جهانی نقش تعیین‌کننده داشته باشند. به همین دلیل، باید تحولات مربوط به منابع کمیاب و رقابت قدرت‌های بزرگ برای دسترسی به آن‌ها را نیز در تحلیل مناسبات بین‌المللی و فشارهای واردشده بر ایران در نظر گرفت.
وی با اشاره به اهمیت منابع انرژی و مواد معدنی در رقابت‌های جهانی تصریح کرد: برخورداری از منابع، به‌تنهایی برای ایجاد قدرت کافی نیست؛ بلکه چگونگی بهره‌برداری از این ظرفیت‌ها و تبدیل آن‌ها به توان اقتصادی، صنعتی و فناورانه نیز اهمیت اساسی دارد.
توان نظامی؛ ترکیب نیروی انسانی، تجهیزات راهبردی و مهارت عملیاتی
خرمشاد، توان نظامی را سومین منبع محسوس قدرت ایران دانست و گفت: توان نظامی را می‌توان با دو شاخص اصلی ارزیابی کرد؛ نخست، کمیت و کیفیت نیروهای مسلح و دوم، برخورداری از تجهیزات راهبردی و مهارت در به‌کارگیری آن‌ها.
وی افزود: تحولات و درگیری‌های نظامی اخیر نشان داد که ایران در هر دو حوزه، از ظرفیت‌های قابل‌توجهی برخوردار است. توان موشکی، قابلیت هدف‌گیری مراکز مورد نظر و مهارت در استفاده از تجهیزات راهبردی، بخشی از این ظرفیت‌هاست که در میدان عمل مورد آزمون قرار گرفته است.
عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی ادامه داد: در ارزیابی توان نظامی، صرفاً نباید به تعداد نیروها یا تجهیزات توجه کرد؛ بلکه کیفیت نیروهای انسانی، دانش فنی، مهارت عملیاتی و توان طراحی و به‌کارگیری تجهیزات نیز اهمیت دارد.
وی با اشاره به تحولات صنایع نظامی کشور گفت: تجربه رویارویی‌های اخیر، ظرفیت‌هایی را آشکار کرد که ممکن بود پیش از این به‌طور کامل مورد توجه قرار نگرفته باشند. در فاصله جنگ 12روزه تا تحولات بعدی، برخی طرح‌های پیشنهادی در صنایع نظامی که به دلایل مختلف، از جمله ملاحظات مالی یا بروکراتیک، کنار گذاشته شده بودند، دوباره مورد توجه قرار گرفتند و منابع بیشتری به برخی از این حوزه‌ها اختصاص یافت.
خرمشاد افزود: این روند می‌تواند به جهش در توانمندی‌های دفاعی منجر شود. اظهارات فرماندهان و مسئولان دفاعی درباره برخورداری از فناوری‌های پیشرفته نیز باید در چارچوب همین ظرفیت علمی، صنعتی و فناورانه کشور بررسی شود.
جمعیت؛ سرمایه‌ای راهبردی و پشتوانه مقاومت ملی
وی جمعیت را از دیگر منابع مهم قدرت ایران برشمرد و اظهار کرد: جمعیت صرفاً یک شاخص آماری نیست، بلکه می‌تواند در شرایط حساس به منبعی برای قدرت و مقاومت ملی تبدیل شود.
خرمشاد با اشاره به تجربه دفاع مقدس هشت‌ساله گفت: در دوران جنگ تحمیلی، جمعیت ایران که در آن زمان حدود 36 تا 40 میلیون نفر بود، یکی از ظرفیت‌های مهم کشور در مقابله با ارتش عراق به شمار می‌رفت. ایران توانست با تکیه بر نیروی انسانی و بسیج ظرفیت‌های مردمی، در برابر ارتش مجهز عراق ایستادگی کند و در نهایت، دشمن را از دستیابی به اهداف سرزمینی خود بازدارد.
وی ادامه داد: تجربه جنگ نشان داد که جمعیت و نیروی انسانی، در کنار سایر مؤلفه‌های قدرت، می‌توانند در شرایط دشوار نقش تعیین‌کننده داشته باشند. اگر این منبع قدرت تضعیف شود، کشور در آینده با مشکلات بیشتری مواجه خواهد شد.
عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی با اشاره به تلاش دشمنان برای ایجاد اختلافات داخلی تصریح کرد: یکی از راهبردهای دائمی دشمن، ایجاد تفرقه و فعال‌کردن گسل‌های قومی و منطقه‌ای در ایران است. هدف از این اقدامات، تضعیف انسجام جمعیتی و اجتماعی کشور و تبدیل تنوع قومی به عاملی برای اختلاف و ناامنی است.
وی تأکید کرد: حفظ همبستگی ملی و تقویت پیوند میان اقوام و گروه‌های مختلف جامعه، برای صیانت از این منبع قدرت ضروری است.
خرمشاد، دانش را یکی از اساسی‌ترین منابع قدرت دانست و گفت: تولید، اعمال و به‌کارگیری دانش از مهمترین عوامل قدرت در جهان امروز است. این موضوع از گذشته‌های دور مورد توجه اندیشمندان بوده است؛ چنان‌که فردوسی، حکیم بزرگ ایرانی، می‌گوید: «توانا بود هر که دانا بود».
وی افزود: در اندیشه متفکران معاصر نیز بر پیوند دانش و قدرت تأکید شده است. از جمله می‌توان به دیدگاه میشل فوکو، فیلسوف فرانسوی، درباره رابطه دانش و قدرت اشاره کرد. بنابراین، دانش نه‌تنها ابزاری برای شناخت جهان، بلکه عاملی برای افزایش توانایی جوامع در تصمیم‌گیری و اثرگذاری بر محیط پیرامونی است.
عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی ادامه داد: یکی از دلایل تأکید رهبر شهید انقلاب بر علم و دانش نیز همین واقعیت بود که اگر ایران بخواهد کشوری قدرتمند باشد، باید در عرصه دانش پیشرفت کند و در مرزهای علمی جهان حضور داشته باشد.
وی با اشاره به جایگاه علم در بیانیه گام دوم انقلاب اظهار کرد: در توصیه‌های هفت‌گانه این بیانیه، علم و پژوهش جایگاهی برجسته دارد. این تأکید نشان می‌دهد که پیشرفت علمی و تولید دانش، از ارکان اساسی اقتدار ملی و مسیر آینده جمهوری اسلامی ایران است.
خرمشاد تصریح کرد: دانش زمانی به منبع قدرت تبدیل می‌شود که امکان تولید، توسعه و به‌کارگیری آن در عرصه‌های مختلف فراهم باشد. از این رو، سرمایه‌گذاری در آموزش، پژوهش، فناوری و تربیت نیروی انسانی متخصص باید در زمره اولویت‌های راهبردی کشور قرار گیرد.
سازمان و ساختار حکمرانی؛ آزمون قدرت در شرایط بحرانی
وی سازمان‌یافتگی و برخورداری از ساختارهای کارآمد را از دیگر منابع محسوس قدرت ایران عنوان کرد و گفت: پیش از تحولات و جنگ‌های اخیر، برخی مخالفان جمهوری اسلامی، به‌ویژه در داخل کشور، از احتمال فروپاشی اجتماعی و سیاسی سخن می‌گفتند و این تصور را مطرح می‌کردند که با وقوع یک حمله خارجی، ساختار کشور به‌سرعت از هم خواهد پاشید.
خرمشاد افزود: اما آنچه در عمل رخ داد، نشان داد که سازمان و ساختار اداره‌کننده کشور از ظرفیت‌هایی برخوردار است که در برخی ارزیابی‌ها نادیده گرفته شده بود. در شرایط بحرانی، مجموعه‌ای از نهادهای رسمی، تشکل‌های مردمی، سازمان‌های مردم‌نهاد، شرکت‌های دانش‌بنیان و دیگر مجموعه‌ها برای مدیریت شرایط و حفظ کارکردهای کشور به میدان آمدند.
وی ادامه داد: در واقع، آزمون‌های دشوار، فرصتی برای سنجش توان واقعی یک ساختار سیاسی هستند. میزان مقاومت و کارآمدی یک نظام در شرایط بحرانی مشخص می‌شود و تحولات اخیر را می‌توان از این منظر مورد بررسی قرار داد.
عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی تأکید کرد: اگر ساختار سیاسی و سازمانی کشور از انسجام و توان لازم برخوردار نبود، عبور از چنین شرایطی دشوارتر می‌شد. از این رو، سازمان‌یافتگی و توان اداره کشور را باید یکی از منابع مهم قدرت ملی به شمار آورد.
فرهنگ و دین؛ پیوند سرمایه اجتماعی با مقاومت
خرمشاد با اشاره به نقش فرهنگ در قدرت ملی اظهار کرد: ایران در حوزه فرهنگی با چالش‌هایی مواجه است و نمی‌توان وجود این چالش‌ها را انکار کرد؛ با این حال، در شرایط دشوار، ظرفیت‌های فرهنگی جامعه نیز خود را نشان می‌دهند.
وی با اشاره به همدلی مردم در جریان جنگ افزود: در شرایطی که به مردم تهران توصیه شد برای حفظ امنیت، شهر را ترک کنند، بسیاری از شهروندان به مناطق دیگر رفتند و مردم مناطق شمالی کشور نیز خانه‌های خود را در اختیار آنان قرار دادند. این رفتارها جلوه‌ای از همدلی، همیاری و ظرفیت‌های اجتماعی جامعه ایران است.
عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی ادامه داد: یکی دیگر از نشانه‌های انسجام اجتماعی، این بود که مردم در شرایط بحرانی به‌صورت گسترده به سمت مرزهای کشورهای همسایه، از جمله پاکستان، افغانستان، ترکیه و عراق، حرکت نکردند. این موضوع را نیز می‌توان در چارچوب بررسی رفتار اجتماعی مردم و میزان تاب‌آوری جامعه مورد توجه قرار داد.
وی با تأکید بر نقش دین در فرهنگ مقاومت گفت: اگر دین در جامعه ایران چنین جایگاهی نداشت، آیا می‌توانستیم در جنگ تحمیلی هشت‌ساله در برابر دشمن بایستیم و مقاومت کنیم؟ دین در آن دوران، موتور مقاومت و ایستادگی بود و امروز نیز این ظرفیت همچنان وجود دارد.
خرمشاد با اشاره به نقش نوحه‌ها، اشعار و شعارهای حماسی در فرهنگ مقاومت افزود: در میدان‌های مختلف، از جمله در آثار و فعالیت‌های مرتبط با حاج صادق آهنگران، می‌توان مشاهده کرد که مجموعه‌ای از مفاهیم دینی، نوحه‌ها، اشعار و مضامین حماسی به شکل‌گیری یک سرمایه فرهنگی مستقل کمک کرده‌اند. این مجموعه صرفاً یک پدیده فرهنگی نیست، بلکه در ایجاد انگیزه، تقویت روحیه و شکل‌گیری مقاومت اجتماعی نیز نقش دارد.
نیروی انسانی متخصص؛ سرمایه‌ای برای توسعه و پیشرفت
وی نیروی انسانی کیفی را یکی دیگر از مهمترین منابع قدرت ایران دانست و اظهار کرد: یکی از حوزه‌هایی که جمهوری اسلامی ایران در آن کارنامه قابل‌توجهی دارد، تربیت نیروی انسانی متخصص و توسعه ظرفیت‌های علمی و مهارتی است.
خرمشاد افزود: نیروی انسانی توسعه‌یافته، زیربنای توسعه کشور است و جمهوری اسلامی در ایجاد زیرساخت‌های آموزشی و تربیت نیروهای متخصص، سرمایه‌گذاری قابل‌توجهی انجام داده است. البته در استفاده بهینه از این ظرفیت‌ها، ضعف‌ها و کاستی‌هایی وجود دارد که باید برای رفع آن‌ها برنامه‌ریزی کرد.
وی ادامه داد: گاهی مشاهده می‌کنیم نیروی انسانی متخصصی که در ایران تربیت شده است، به کشورهای دیگر مهاجرت می‌کند و در کشورهایی مانند کانادا و استرالیا مورد استقبال قرار می‌گیرد. این موضوع نشان می‌دهد که دانش، مهارت و توانمندی این نیروها در داخل کشور شکل گرفته است؛ بنابراین، مسئله اصلی صرفاً تربیت نیروی انسانی نیست، بلکه حفظ و بهره‌برداری مؤثر از این سرمایه نیز اهمیت دارد.
عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی با اشاره به ظرفیت مهندسی ایران گفت: در برخی تحلیل‌ها و اظهارنظرهای کارشناسی درباره توانمندی‌های موشکی و صنعتی ایران، به تعداد بالای مهندسان کشور نسبت به جمعیت و نقش زنان مهندس در عرصه‌های علمی و صنعتی اشاره شده است.
وی افزود: شناسایی استعدادهای درخشان، هدایت دانش‌آموزان مستعد به مسیرهای تخصصی، حضور در المپیادهای علمی و فراهم‌کردن زمینه فعالیت در حوزه‌های پیشرفته، از جمله اقداماتی است که به شکل‌گیری این ظرفیت کمک کرده است. بنابراین، دستیابی به فناوری‌های پیشرفته و تولید تجهیزات پیچیده، نتیجه یک مسیر برنامه‌ریزی‌شده است و نباید آن را اتفاقی دانست.
خرمشاد با اشاره به تغییر مسیر توسعه صنعتی کشور پس از انقلاب اظهار کرد: در گذشته، ایران حتی در تولید برخی محصولات صنعتی ساده نیز با محدودیت روبه‌رو بود؛ اما در ادامه، هدف‌گذاری برای حرکت به سمت مرزهای دانش و فناوری مطرح شد. این تغییر رویکرد به تربیت نیروهای متخصص و توسعه ظرفیت‌های علمی و صنعتی کمک کرد.
وی تأکید کرد: توانمندی‌های کنونی کشور در حوزه‌هایی مانند صنایع دفاعی و فناوری‌های پیشرفته، حاصل انباشت تجربه، دانش و مهارت در طول زمان است. باید این سرمایه را حفظ کرد و با اصلاح موانع اداری، مالی و ساختاری، زمینه بهره‌گیری بهتر از آن را فراهم آورد.
مشروعیت قدرت؛ پیوند قانون، مردم و ساختار سیاسی
خرمشاد، مشروعیت را از دیگر ابعاد مهم قدرت جمهوری اسلامی ایران دانست و گفت: قدرت حاکم در ایران امروز، یعنی جمهوری اسلامی، از منظر مبانی حقوقی و ساختار قانونی، بر سازوکارهای مشخصی استوار است و صرفاً قدرتی تحمیلی یا متکی به زور نیست.
وی افزود: ساختارها و نهادهای جمهوری اسلامی در چارچوب قانون شکل گرفته‌اند و تداوم نظام نیز از طریق همین سازوکارها دنبال می‌شود. اهمیت این مسئله در مقاطع حساس، به‌ویژه زمانی که موضوع انتخاب رهبر مطرح می‌شود، به‌روشنی قابل مشاهده است.
عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی ادامه داد: پس از شهادت رهبر شهید، افکار عمومی در داخل و خارج از کشور، از جمله دشمنان ایران، به سازوکار قانونی تعیین رهبری توجه داشتند. نهادی که بر اساس قانون اساسی مسئولیت انتخاب رهبر را بر عهده دارد، مجلس خبرگان رهبری است.
وی تصریح کرد: اعضای این مجلس بر اساس سازوکارهای قانونی انتخاب می‌شوند و اختیار انتخاب رهبر نیز بر اساس قانون به این نهاد سپرده شده است. این موضوع نشان می‌دهد که قانون و قانونی‌بودن فرایندها، در ساختار قدرت جمهوری اسلامی اهمیت اساسی دارد.
خرمشاد تأکید کرد: اقتدار سیاسی را باید در پیوند میان مشروعیت، قانون، کارآمدی و ظرفیت‌های اجتماعی بررسی کرد. در ارزیابی اقتدار نظام سیاسی ایران، نمی‌توان تنها به یک شخص یا یک نهاد توجه کرد، بلکه باید مجموعه نظام، ساختارهای قانونی و روابط آن با جامعه را در نظر گرفت.
وی افزود: اقتدار جمهوری اسلامی از ترکیب ابعاد مختلفی از جمله مشروعیت قانونی، ویژگی‌های رهبری و ظرفیت‌های تاریخی و اجتماعی شکل گرفته است و این ترکیب، یکی از موضوعات مهم در تحلیل قدرت ایران به شمار می‌رود.
منابع نامحسوس قدرت؛ از کیفیت رهبری تا آگاهی سیاسی مردم
خرمشاد پس از تشریح منابع محسوس قدرت ایران، به منابع نامحسوس پرداخت و گفت: در کنار جغرافیا، منابع طبیعی، توان نظامی و ظرفیت‌های علمی و صنعتی، مجموعه‌ای از عوامل غیرمادی نیز در قدرت کشور نقش دارند. این عوامل ممکن است به‌سادگی قابل اندازه‌گیری نباشند، اما در شرایط حساس، اثرگذاری آن‌ها آشکار می‌شود.
کیفیت رهبری، حکمرانی و عقلانیت سیاسی نخبگان
وی نخستین مؤلفه این بخش را کیفیت رهبری و حکمرانی ملی و عقلانیت سیاسی نخبگان دانست و اظهار کرد: کیفیت رهبری، شیوه اداره کشور و نحوه تصمیم‌گیری نخبگان سیاسی، در قدرت ملی تأثیر مستقیم دارد.
خرمشاد افزود: در شرایط دشوار، مدیریت سیاسی و نظامی و توانایی تصمیم‌گیری عقلانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. اگر عقلانیت سیاسی در تصمیم‌گیری‌ها وجود نداشته باشد، کشور نمی‌تواند به‌درستی از ظرفیت‌های خود استفاده کند و در برابر بحران‌ها واکنش مؤثر نشان دهد.
وی تأکید کرد: شرایط امروز ایران نشان می‌دهد که کیفیت تصمیم‌گیری و مدیریت، در کنار توانایی‌های مادی، از عوامل مهم عبور از بحران‌هاست.
اراده تخصیص منابع برای اهداف ملی
عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی، اراده تخصیص منابع در دسترس برای تحقق اهداف ملی را دومین منبع نامحسوس قدرت برشمرد و گفت: برخورداری از منابع به‌تنهایی کافی نیست؛ بلکه باید اراده لازم برای به‌کارگیری آن‌ها در مسیر اهداف ملی وجود داشته باشد.
وی با اشاره به شرایط امنیتی اخیر افزود: ایران در برابر مجموعه‌ای از تهدیدها، از جمله تحرکات تجزیه‌طلبانه و اقداماتی که با طراحی و حمایت سرویس‌های جاسوسی دشمن دنبال می‌شد، قرار داشت. در چنین شرایطی، اراده سیاسی برای مقابله با تهدیدها و استفاده از منابع موجود اهمیت فراوانی پیدا کرد.
خرمشاد ادامه داد: در مواجهه با طرح‌های پیچیده امنیتی، از جمله آنچه در سخنان وی به‌عنوان توطئه کودتا مطرح شد، و همچنین در برابر جنگ گسترده، اراده و توان تصمیم‌گیری نقش مهمی ایفا کردند.
وی تصریح کرد: یکی از عوامل قدرت آن است که کشور بتواند منابع موجود را شناسایی کند، آن‌ها را به‌موقع در مسیر اهداف ملی به کار گیرد و از ظرفیت‌های مادی و انسانی خود استفاده مؤثر داشته باشد.
خرمشاد، روحیه انضباط، شایستگی و کیفیت نیروهای مسلح را از دیگر منابع نامحسوس قدرت دانست و گفت: توان نظامی تنها به تجهیزات و امکانات وابسته نیست؛ بلکه روحیه نیروها، میزان انضباط، شایستگی فرماندهان و کیفیت نیروی انسانی نیز در نتیجه عملکرد نظامی تأثیرگذار است.
وی افزود: در شرایط جنگی، ترکیب تجهیزات پیشرفته با نیروی انسانی آموزش‌دیده، منضبط و برخوردار از مهارت، می‌تواند ظرفیت عملیاتی کشور را افزایش دهد. از این رو، کیفیت نیروهای مسلح باید در کنار شاخص‌های کمّی و تجهیزات راهبردی مورد ارزیابی قرار گیرد.
توان اتحاد و همکاری با دیگر دولت‌ها
وی چهارمین مؤلفه نامحسوس قدرت را توان ایجاد اتحاد و همکاری با دولت‌های دیگر عنوان کرد و اظهار کرد: ظرفیت همکاری با دیگر کشورها یکی از عوامل مهم قدرت در نظام بین‌الملل است.
خرمشاد ادامه داد: ایران در سال‌های اخیر روابط خود را با کشورهایی مانند چین و روسیه توسعه داده و در سازوکارهایی همچون سازمان همکاری شانگهای و اتحادیه اقتصادی اوراسیا مشارکت کرده است. این روابط و پیوندهای منطقه‌ای و بین‌المللی می‌توانند ظرفیت‌های تازه‌ای برای همکاری اقتصادی، سیاسی و راهبردی ایجاد کنند.
وی افزود: محور مقاومت نیز در ارزیابی روابط و پیوندهای راهبردی ایران اهمیت دارد. مجموعه این ارتباطات می‌تواند در افزایش قدرت چانه‌زنی، گسترش همکاری‌ها و ایجاد ظرفیت‌های جدید برای کشور مؤثر باشد.
عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی، آگاهی سیاسی مردم را از دیگر منابع نامحسوس قدرت ایران دانست و گفت: مردم ایران از سطح قابل‌توجهی از آگاهی سیاسی و تاریخی برخوردارند و این آگاهی در شکل‌گیری رفتارهای اجتماعی و سیاسی آنان نقش دارد.
وی افزود: آگاهی مردم از تحولات کشور، شناخت آنان از مسائل تاریخی و سیاسی و توانایی تحلیل شرایط، می‌تواند در مواجهه جامعه با بحران‌ها و تهدیدها اثرگذار باشد.
خرمشاد تأکید کرد: در ارزیابی قدرت ملی، نباید مردم را صرفاً به‌عنوان جمعیتی منفعل در نظر گرفت؛ بلکه باید به سطح شناخت، آگاهی و توانایی آنان برای مشارکت در تحولات کشور نیز توجه کرد.
حمایت مردم از دولت و نظام سیاسی
وی حمایت اجتماعی مردم را یکی دیگر از عوامل مؤثر بر قدرت ملی برشمرد و اظهار کرد: میزان حمایت مردم از ساختار سیاسی و توانایی نظام در حفظ ارتباط با جامعه، در شرایط دشوار اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند.
خرمشاد با اشاره به تحولات اخیر گفت: در شرایطی که به برخی مراکز و زیرساخت‌ها حمله شد و کشور با فشارهای مختلف روبه‌رو بود، حفظ نظم عمومی و جلوگیری از گسترش ناامنی و آشوب، به همکاری مردم و کارکرد نهادهای مسئول وابسته بود.
وی افزود: اگر همراهی و حمایت اجتماعی وجود نداشته باشد، مدیریت چنین شرایطی دشوارتر می‌شود. از این رو، حمایت مردم و اعتماد اجتماعی را باید از عوامل مهم در پایداری ساختار سیاسی و عبور از بحران‌ها دانست.
ایمان مردم به اهداف ملی و آینده کشور
خرمشاد، ایمان و باور مردم به اهداف ملی و آینده ایران را از دیگر منابع نامحسوس قدرت عنوان کرد و گفت: باور به امکان ساختن ایرانی قوی، امید به آینده و اعتقاد به تحقق اهداف بزرگ، در ایجاد انگیزه اجتماعی و استمرار حرکت کشور نقش دارد.
وی افزود: ایمان به ظهور حضرت حجت(عج)، آرمان تمدن نوین اسلامی و باور به امکان ساختن ایرانی قوی‌تر، در بخشی از جامعه به‌عنوان عناصر اعتقادی و انگیزشی حضور دارند. این باورها می‌توانند در شرایط دشوار به تقویت روحیه، امید و اراده جمعی کمک کنند.
عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی با اشاره به نقش باور و امید در مواجهه با قدرت‌های بزرگ اظهار کرد: اعتقاد به توانایی ملت ایران برای ایستادگی و پیشرفت، در کنار سایر منابع قدرت، می‌تواند بر رفتار اجتماعی و میزان تاب‌آوری جامعه تأثیر بگذارد.
رهبران الهی و نخبگان خردمند
وی چهارمین منبع معنوی را وجود رهبران الهی و نخبگان خردمند دانست و گفت: در بررسی تاریخ جمهوری اسلامی ایران، باید به نقش شخصیت‌هایی توجه کرد که علاوه بر توانایی مدیریتی و سیاسی، از ویژگی‌های اخلاقی، معنوی و عقلانی برخوردار بوده‌اند.
خرمشاد با اشاره به شخصیت‌هایی همچون امام خمینی(ره)، رهبر شهید انقلاب، شهید علی لاریجانی و شهید سیدابراهیم رئیسی، بر اهمیت نقش رهبران و نخبگان در هدایت جامعه و مواجهه با بحران‌ها تأکید کرد.
وی افزود: در شرایط پیچیده، جامعه به رهبرانی نیاز دارد که در کنار برخورداری از قدرت تشخیص و عقلانیت، بتوانند با اتکا به مبانی اعتقادی و اخلاقی، مسیر حرکت را مشخص کنند و زمینه همدلی و انسجام را فراهم آورند.
امدادهای غیبی و فرشتگان الهی در جهان‌بینی توحیدی
خرمشاد، پنجمین منبع معنوی را امدادهای غیبی و یاری الهی دانست و اظهار کرد: در جهان‌بینی توحیدی، همه موجودات در چارچوب اراده خداوند قرار دارند و در شرایط خاص، امدادهای الهی می‌توانند به یاری انسان‌های صالح و پیامبران و اولیای الهی بیایند.
وی افزود: در این نگاه، برخی پدیده‌های طبیعی نیز می‌توانند در روایت‌های دینی و اعتقادی به‌عنوان جلوه‌هایی از یاری الهی تفسیر شوند. این باور در خاطرات و روایت‌های مربوط به دوران دفاع مقدس نیز جایگاه ویژه‌ای دارد.
عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی با اشاره به جمله مشهور امام خمینی(ره) درباره آزادسازی خرمشهر گفت: تعبیر «خرمشهر را خدا آزاد کرد» از جمله عبارت‌هایی است که بیانگر نگاه معنوی به پیروزی و نقش اراده الهی در این رویداد تاریخی است.
وی ادامه داد: در خاطرات رزمندگان و فرماندهان دفاع مقدس، روایت‌های متعددی از شرایط دشوار عملیات‌ها و تجربه‌هایی وجود دارد که آنان از آن‌ها به‌عنوان امدادهای غیبی یاد کرده‌اند. این روایت‌ها بخشی از حافظه معنوی و اعتقادی دوران دفاع مقدس را تشکیل می‌دهند.
خرمشاد با اشاره به برخی خاطرات نقل‌شده از فرماندهان و رزمندگان درباره عملیات‌های مختلف، از جمله عملیات‌های مرتبط با خرمشهر و کربلای 4، تأکید کرد: این تجربه‌ها در نگاه اعتقادی رزمندگان، با باور به یاری الهی و امید به نصرت خداوند پیوند خورده‌اند.
وی با تأکید بر اهمیت منابع معنوی در کنار سایر عوامل قدرت گفت: در دنیای پیچیده امروز، نباید از نقش ایمان، توسل، پارسایی، رهبری خردمندانه و باور به امداد الهی در شکل‌گیری روحیه مقاومت غفلت کرد. در این نگاه، سایر منابع قدرت نیز زمانی می‌توانند به‌صورت مؤثر عمل کنند که با این پشتوانه‌های اعتقادی و معنوی همراه باشند.
مخبر: ایران با تکیه بر راهبردهای رهبر شهید انقلاب، امروز در اوج قدرت و بازدارندگی قرار دارد
محمد مخبر، مشاور و دستیار رهبر انقلاب نیز، در این نشست با اشاره به ویژگی‌های شخصیتی و مدیریتی رهبر شهید انقلاب اظهار کرد: عظمت و جایگاه امام راحل و رهبر شهید انقلاب موجب شد ظرفیت‌های فوق‌العاده‌ای در کشور شکل بگیرد و نگرانی من این است که این ظرفیت‌ها به‌درستی شناخته و از آن‌ها استفاده نشود.
وی با اشاره به ویژگی‌های علمی و مدیریتی آیت‌الله سیدمجتبی خامنه‌ای افزود: ایشان از مرجعیت علمی و جامعیت برخوردارند و در حوزه‌های مختلف حکمرانی، از جمله مسائل اقتصادی و امنیتی، تسلط قابل توجهی دارند. در زمینه حکمرانی و شناخت مؤلفه‌های اداره کشور نیز توانمندی‌های برجسته‌ای در ایشان مشاهده می‌شود.
مخبر در ادامه با طرح این پرسش که چگونه ایران با وجود تفاوت گسترده توان نظامی و اقتصادی خود با قدرت‌های بزرگ، توانسته است در برابر فشارها و تهدیدهای آنان ایستادگی کند، به بررسی تجربه تاریخی ایران پرداخت و گفت: تاریخ معاصر کشور نشان می‌دهد که در دوره‌هایی از جمله جنگ جهانی اول و دوم و دوران حکومت پهلوی، ضعف حکمرانی و ناتوانی در دفاع از منافع ملی، خسارت‌های گسترده‌ای به کشور وارد کرد.
مشاور و دستیار رهبر انقلاب با اشاره به اشغال ایران در جریان جنگ‌های جهانی و ضعف ساختار دفاعی کشور در آن دوران تصریح کرد: باید بررسی کنیم که چگونه کشوری با چنین سابقه‌ای توانسته است به مرحله‌ای برسد که در برابر قدرت‌های بزرگ جهان ایستادگی کند؛ قدرت‌هایی که از امکانات گسترده نظامی، اقتصادی، اطلاعاتی و سیاسی برخوردارند.
وی با اشاره به ابعاد بین‌المللی تقابل با جمهوری اسلامی ایران خاطرنشان کرد: نباید تصور کرد که ایران در مواجهه‌های اخیر صرفاً با یک کشور روبه‌رو بوده است. آمریکا از شبکه گسترده‌ای از پایگاه‌های نظامی، امکانات لجستیکی و ظرفیت‌های متحدان خود برخوردار است و در جنگ هشت‌ساله نیز جمهوری اسلامی ایران با حمایت‌های گسترده قدرت‌های مختلف از رژیم بعث عراق مواجه بود.
قدرت پیش‌بینی و برنامه‌ریزی راهبردی؛ از ویژگی‌های برجسته رهبر شهید انقلاب
مخبر با تأکید بر نقش رهبری در شکل‌گیری قدرت ملی ایران گفت: دو ویژگی مهم در رهبر شهید انقلاب وجود داشت که حاصل مطالعات گسترده، شناخت عمیق و تسلط ایشان بر مسائل مختلف بود؛ نخست، قدرت پیش‌بینی دقیق تحولات و دوم، توان تحلیل شرایط و اتخاذ تصمیم‌های متناسب با آن.
وی با بیان خاطره‌ای از گفت‌وگوهای خود با رهبر شهید انقلاب افزود: ایشان در مسائل سیاسی و تحولات آینده، قدرت پیش‌بینی کم‌نظیری داشتند. در مواردی، پس از گذشت سال‌ها، با طرح دوباره یک موضوع و مقایسه دیدگاه‌های گذشته با شرایط جدید، می‌شد عمق شناخت و قدرت تحلیل ایشان را مشاهده کرد.
مشاور و دستیار رهبر انقلاب ادامه داد: این قدرت پیش‌بینی صرفاً به معنای پیش‌بینی وقوع یک حادثه نبود؛ بلکه شناخت روندها و آماده‌سازی کشور برای مواجهه با تحولات احتمالی را نیز دربرمی‌گرفت. آمادگی‌هایی که امروز در بخش‌های مختلف کشور مشاهده می‌شود، حاصل برنامه‌ریزی و اقداماتی است که از سال‌ها قبل دنبال شده است.
وی با اشاره به نقش رهبری در ایجاد آمادگی برای مقابله با تهدیدهای احتمالی تصریح کرد: جامعه و ساختارهای کشور برای مواجهه با شرایط دشوار، در یک بازه زمانی طولانی آماده شده‌اند و حضور مردم در صحنه را نمی‌توان صرفاً یک اتفاق مقطعی دانست.
مخبر با اشاره به شرایط اقتصادی کشور گفت: رهبر شهید انقلاب در حوزه اقتصاد نیز بر اجرای سیاست‌های ابلاغی تأکید داشتند و اگرچه تمام اهداف و سیاست‌ها به‌طور کامل محقق نشد، اما اقدامات انجام‌شده در ایجاد ظرفیت‌های داخلی و تأمین نیازهای کشور مؤثر بود.
وی افزود: امروز با وجود گرانی، تورم و مشکلات اقتصادی، در بسیاری از حوزه‌ها ظرفیت‌های تولید و تأمین نیازهای داخلی شکل گرفته است. این وضعیت حاصل تلاش مجموعه‌ای از بخش‌های مختلف کشور و تداوم سیاست‌هایی است که بر خوداتکایی و افزایش توان داخلی تأکید داشته‌اند.
مشاور و دستیار رهبر انقلاب با اشاره به تحولات حوزه دفاعی اظهار کرد: در سال‌های گذشته، تأمین تجهیزات موشکی از خارج کشور با محدودیت‌ها و هزینه‌های زیادی همراه بود و حتی در دوران دفاع مقدس نیز برای تهیه برخی تجهیزات با دشواری مواجه بودیم. در چنین شرایطی، تصمیم راهبردی برای توسعه توان تولید داخلی، زمینه‌ساز شکل‌گیری ظرفیت‌های گسترده در صنایع دفاعی شد.
وی ادامه داد: اگر آن تصمیم‌ها و دستورها برای توسعه توان موشکی و تولید تجهیزات داخلی اتخاذ نمی‌شد، امروز از این میزان تنوع در موشک‌ها، سرجنگی‌ها و بردهای مختلف برخوردار نبودیم. اکنون متخصصان داخلی توانسته‌اند تجهیزات متنوعی را طراحی و تولید کنند و این ظرفیت، یکی از پایه‌های مهم قدرت دفاعی کشور به شمار می‌رود.
مخبر با اشاره به تحولات فناوری‌های نظامی و گسترش استفاده از پهپادها گفت: تجربه‌های اخیر نشان داده است که تولید تجهیزات مؤثر با هزینه کمتر و بهره‌گیری از فناوری‌های بومی می‌تواند معادلات نظامی را تغییر دهد. امروز بسیاری از تحلیلگران نظامی به اهمیت این نوع توانمندی‌ها توجه دارند و کشورهای مختلف نیز در حال بررسی و الگوبرداری از این فناوری‌ها هستند.
آمادگی دفاعی و تغییر معادلات بازدارندگی
وی با اشاره به روند تحولات نظامی اخیر اظهار کرد: بخشی از طرح‌های پیشنهادی در صنایع دفاعی که در مقاطعی به دلایل مختلف، از جمله مسائل مالی و بروکراسی، کنار گذاشته شده بودند، در ادامه مورد توجه قرار گرفتند و با تخصیص منابع و امکانات، زمینه جهش در برخی حوزه‌ها فراهم شد.
مخبر افزود: پیشرفت‌های دفاعی کشور حاصل مجموعه‌ای از تصمیم‌های راهبردی، انباشت تجربه، توسعه دانش و توانمندی متخصصان داخلی است و نباید آن را به تحولات کوتاه‌مدت محدود کرد.
مشاور و دستیار رهبر انقلاب با اشاره به راهبرد منطقه‌ای رهبر شهید انقلاب گفت: ایشان پیش‌بینی کرده بودند که در صورت وقوع جنگ، دامنه آن می‌تواند به سطح منطقه‌ای گسترش یابد. این نگاه راهبردی موجب شد ظرفیت‌ها و امکانات کشور با توجه به احتمال گسترش درگیری‌ها مورد توجه قرار گیرد.
وی تصریح کرد: هنگامی که دامنه درگیری‌ها از محدوده‌ای محدود فراتر می‌رود و منافع و زیرساخت‌های بیشتری در منطقه تحت تأثیر قرار می‌گیرد، معادلات بازدارندگی نیز تغییر می‌کند. در چنین شرایطی، طرف مقابل نمی‌تواند بدون در نظر گرفتن پیامدهای منطقه‌ای تصمیم بگیرد و از تمام امکانات خود استفاده کند.
مخبر با اشاره به پیامدهای اقتصادی و انرژی درگیری‌های منطقه‌ای افزود: آسیب دیدن زیرساخت‌های انرژی و صنایع راهبردی می‌تواند آثار گسترده‌ای بر اقتصاد کشورهای مختلف داشته باشد. همین موضوع نشان می‌دهد که درک پیامدهای منطقه‌ای جنگ و آمادگی برای مواجهه با آن، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.
وی همچنین با اشاره به مواضع رهبر شهید انقلاب درباره توان دفاعی کشور گفت: تأکید ایشان بر آمادگی برای عبور از وضعیت صرفاً دفاعی و برخورداری از ظرفیت‌های لازم برای اقدامات متناسب، بر پایه ارزیابی توانمندی‌ها و امکانات کشور صورت می‌گرفت و صرفاً یک شعار نبود.
نقش معنویت در قدرت ملی ایران
مشاور و دستیار رهبر انقلاب با تأکید بر اینکه قدرت جمهوری اسلامی ایران را نباید صرفاً با معیارهای مادی سنجید، اظهار کرد: یکی از امتیازهای مهم کشور، ظرفیت معنوی و اعتقادی مردم است؛ موضوعی که در کنار توان دفاعی، اقتصادی، علمی و مدیریتی، در شکل‌گیری قدرت ملی نقش دارد.
وی با اشاره به حضور مردم در صحنه‌های مختلف افزود: دشمنان جمهوری اسلامی ایران در مقاطع گوناگون تلاش کرده‌اند با ایجاد فشار و بحران، مردم را در برابر نظام قرار دهند، اما حضور مردم نشان داده است که نمی‌توان رفتار جامعه ایران را صرفاً بر اساس محاسبات مادی تحلیل کرد.
مخبر خاطرنشان کرد: باورهای دینی، سرمایه اجتماعی و روحیه مقاومت، از جمله عواملی هستند که در عبور کشور از شرایط دشوار نقش‌آفرینی کرده‌اند. این ظرفیت‌ها در کنار توانمندی‌های علمی و دفاعی، قدرت ایستادگی و استمرار حرکت کشور را افزایش می‌دهند.
گام دوم انقلاب؛ نقشه راه دستیابی به ایران قوی
مخبر در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به روند شکل‌گیری مؤلفه‌های قدرت در سال‌های رهبری آیت‌الله خامنه‌ای گفت: تقویت ایران از ابتدای دوره رهبری ایشان، مسیری تدریجی و مبتنی بر تصمیم‌های راهبردی بود که در حوزه‌های مختلف دنبال شد.
وی با تأکید بر اهمیت سیاست‌های ابلاغی و بیانیه گام دوم انقلاب افزود: برای دستیابی به ایران قوی، باید این مسیر را به‌صورت پیوسته دنبال کرد و هر اقدام را در چارچوب برنامه‌ای بلندمدت و مبتنی بر شناخت ظرفیت‌های کشور مورد ارزیابی قرار داد.
مشاور و دستیار رهبر انقلاب با اشاره به دو محور امیدآفرینی و قدرت‌سازی تصریح کرد: روح حاکم بر این مسیر، ایجاد امید در جامعه و افزایش توانمندی‌های کشور است. قدرت ملی تنها به تجهیزات و امکانات محدود نمی‌شود، بلکه تاب‌آوری در برابر فشارها و توان عبور از بحران‌ها نیز از مؤلفه‌های اساسی آن است.
وی در پایان تأکید کرد: دستیابی به ایران قوی، حاصل تلاش مستمر و انباشته‌شدن ظرفیت‌ها در طول زمان است و بیانیه گام دوم انقلاب را می‌توان نقشه راهی برای ادامه این مسیر و تقویت قدرت ملی کشور دانست.
انتهای پیام/