به گزارش خبرگزاری تسنیم از بیرجند، روز جهانی زنان روستایی فرصتی برای بازخوانی نقش زنانی است که در کنار مسئولیت‌های خانوادگی، سهم مهمی در تولید، اشتغال، امنیت غذایی و حفظ فرهنگ بومی دارند؛ زنانی که اگرچه بخش قابل توجهی از فعالیت‌هایشان کمتر در آمارهای رسمی اقتصادی دیده می‌شود، اما نقش آنان در پایداری زندگی روستایی و تقویت اقتصاد خانواده انکارناپذیر است.
15 اکتبر برابر با 23 مهرماه، به‌عنوان روز جهانی زنان روستایی نام‌گذاری شده است؛ مناسبتی که توجه به جایگاه زنان در توسعه روستایی، امنیت غذایی، حفظ محیط‌زیست و پایداری جوامع محلی را دنبال می‌کند. این مناسبت نخستین بار در چهارمین کنفرانس جهانی زنان سازمان ملل متحد در پکن در سال 1995 مطرح شد و مجمع عمومی سازمان ملل متحد نیز در سال 2007 با تصویب قطعنامه‌ای، 15 اکتبر را به‌عنوان روز جهانی زنان روستایی به رسمیت شناخت.
در خراسان جنوبی، این روز فرصتی برای توجه به ظرفیت زنانی است که از مزارع و دامداری‌ها تا کارگاه‌های خانگی و تولید صنایع‌دستی، در چرخه اقتصادی روستا حضور دارند و هم‌زمان، بخشی از میراث فرهنگی و مهارت‌های بومی استان را حفظ می‌کنند.
خراسان جنوبی؛ ظرفیت گسترده زنان در اقتصاد روستایی
خراسان جنوبی با بیش از هزار و 700 آبادی دارای سکنه، از استان‌هایی است که زندگی روستایی و فعالیت‌های کشاورزی، دامداری و صنایع‌دستی در بخش‌هایی از اقتصاد آن جایگاه مهمی دارد. در بسیاری از روستاهای استان، زنان علاوه بر انجام مسئولیت‌های خانوادگی، در مراحل مختلف تولید محصولات کشاورزی، فرآوری محصولات باغی، نگهداری دام، تولید فرآورده‌های لبنی و عرضه محصولات محلی مشارکت می‌کنند.
این فعالیت‌ها در شرایطی انجام می‌شود که محدودیت منابع، فاصله از بازارهای مصرف و دشواری دسترسی به برخی امکانات، فعالیت اقتصادی در مناطق روستایی را با چالش‌هایی همراه کرده است. با وجود این موانع، زنان روستایی با تکیه بر تجربه، مهارت‌های بومی و ظرفیت‌های محلی، بخشی از نیازهای اقتصادی خانواده را تأمین می‌کنند و در حفظ جریان تولید در روستاها نقش دارند.
بخشی از این فعالیت‌ها نیز در قالب مشاغل خانگی انجام می‌شود؛ مشاغلی که در صورت برخورداری از آموزش تخصصی، سرمایه اولیه و بازار فروش مناسب، می‌توانند به منبع درآمدی پایدارتر برای خانوارهای روستایی تبدیل شوند.
از زرشک و زعفران تا صنایع‌دستی؛ دستانی که تولید می‌کنند
زنان روستایی خراسان جنوبی در زنجیره تولید و فرآوری محصولات بومی استان حضور دارند؛ محصولاتی مانند زعفران، زرشک، عناب و دیگر محصولات باغی که در اقتصاد کشاورزی منطقه اهمیت دارند. فرآوری و آماده‌سازی محصولات، تولید فرآورده‌های غذایی محلی، تهیه لبنیات سنتی و مشارکت در فعالیت‌های دامداری، از جمله حوزه‌هایی است که زنان در آن نقش‌آفرینی می‌کنند.
در کنار این فعالیت‌ها، تولید صنایع‌دستی و دست‌بافته‌های محلی نیز بخشی از ظرفیت اقتصادی زنان روستایی و عشایری استان را تشکیل می‌دهد. این هنرها علاوه بر ایجاد امکان کسب درآمد، به حفظ مهارت‌های سنتی و انتقال تجربه از نسلی به نسل دیگر کمک می‌کنند. توسعه این ظرفیت‌ها مستلزم آن است که تولیدکنندگان محلی بتوانند محصولات خود را با کیفیت مناسب، بسته‌بندی مطلوب و ارزش افزوده بیشتر به بازار عرضه کنند.
ایجاد فرصت برای فروش مستقیم محصولات، حضور در نمایشگاه‌های صنایع‌دستی و محصولات بومی، توسعه بازارهای محلی و استفاده از بسترهای فروش اینترنتی، از جمله راهکارهایی است که می‌تواند فاصله میان تولیدکننده روستایی و مصرف‌کننده را کاهش دهد.
میراث فرهنگی روستا در دستان زنان
نقش زنان روستایی تنها به فعالیت‌های اقتصادی محدود نمی‌شود. بخش مهمی از فرهنگ بومی خراسان جنوبی، از هنرهای سنتی و شیوه‌های تولید گرفته تا غذاهای محلی، آیین‌ها و مهارت‌های زندگی روستایی، با تلاش نسل‌های مختلف زنان حفظ شده است. هنرهایی مانند توبافی، گلیم‌بافی، قالی‌بافی و دیگر دست‌بافته‌های سنتی، بخشی از هویت فرهنگی استان را تشکیل می‌دهند. استمرار این هنرها به دانش و تجربه زنانی وابسته است که روش‌های تولید را در خانواده‌ها و جوامع محلی آموخته‌اند و به نسل‌های بعد منتقل کرده‌اند.
این میراث در کنار ارزش فرهنگی، ظرفیت اقتصادی نیز دارد. معرفی مناسب محصولات، آموزش طراحی متناسب با نیاز بازار و ایجاد ارتباط میان هنرمندان روستایی و مراکز عرضه صنایع‌دستی می‌تواند به افزایش ارزش اقتصادی تولیدات بومی کمک کند. از این منظر، حمایت از زنان فعال در صنایع‌دستی، هم‌زمان به معنای حمایت از اشتغال محلی و حفظ بخشی از هویت فرهنگی خراسان جنوبی است.
زنان عشایر؛ سهم مهم در تولید و معیشت خانوار
در کنار زنان روستایی، زنان عشایر خراسان جنوبی نیز در تأمین معیشت خانوارهای خود نقش دارند. زندگی عشایری به مشارکت اعضای خانواده در فعالیت‌های روزمره وابسته است و زنان در کنار مسئولیت‌های خانوادگی، در نگهداری دام، فرآوری محصولات دامی، تهیه فرآورده‌های لبنی و تولید صنایع‌دستی مشارکت می‌کنند.
با این حال، دسترسی محدود به بازارهای فروش، فاصله جغرافیایی، دشواری حمل‌ونقل محصولات و محدودیت امکانات تولیدی می‌تواند عرضه مستقیم تولیدات زنان عشایر را دشوار کند. فراهم کردن امکان بازاریابی، آموزش‌های مرتبط با کیفیت و بسته‌بندی، ایجاد مسیرهای فروش پایدار و تقویت ارتباط میان تولیدکنندگان و خریداران، می‌تواند زمینه بهره‌مندی بیشتر این خانوارها از ارزش اقتصادی محصولاتشان را فراهم کند. توجه به نیازهای زنان عشایر باید متناسب با شرایط زندگی و نوع فعالیت آنان باشد تا حمایت‌ها بتواند به افزایش درآمد و تقویت توان اقتصادی خانوار منجر شود.
اشتغال و بازار فروش؛ دو مطالبه مهم زنان روستایی
با وجود ظرفیت‌های گسترده زنان روستایی، فعالیت اقتصادی آنان با موانعی روبه‌روست. محدودیت دسترسی به سرمایه اولیه، کمبود برخی آموزش‌های تخصصی، دشواری بازاریابی و نبود بازار فروش پایدار از جمله مشکلاتی است که می‌تواند مانع توسعه مشاغل خانگی و تولیدات محلی شود. در چنین شرایطی، پرداخت تسهیلات به‌تنهایی نمی‌تواند همه مشکلات را برطرف کند. زنان تولیدکننده برای تبدیل فعالیت‌های خود به کسب‌وکارهای پایدار، به مجموعه‌ای از خدمات شامل آموزش، مشاوره، دسترسی به مواد اولیه، بازاریابی، بسته‌بندی و ارتباط مستمر با بازار نیاز دارند.
توسعه فروش اینترنتی نیز می‌تواند فرصت تازه‌ای برای عرضه محصولات روستایی فراهم کند؛ به‌ویژه برای تولیدکنندگانی که به دلیل فاصله از شهرها و مراکز فروش، امکان عرضه مستقیم محصولات خود را ندارند. البته بهره‌گیری از این ظرفیت به دسترسی مناسب به اینترنت، آموزش کار با ابزارهای دیجیتال و آشنایی با روش‌های ارسال و فروش محصولات نیاز دارد. ایجاد شبکه‌های همکاری میان زنان تولیدکننده، تشکل‌های محلی و کسب‌وکارهای فعال در حوزه عرضه محصولات بومی نیز می‌تواند قدرت بازاریابی آنان را افزایش دهد و هزینه‌های فروش را کاهش دهد.
توانمندسازی زنان؛ راهی برای تقویت ماندگاری روستاها
مهاجرت و کاهش جمعیت در برخی مناطق روستایی، از جمله مسائلی است که پایداری جوامع محلی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. در این میان، تقویت فرصت‌های اقتصادی و ایجاد درآمد پایدار برای خانوارها می‌تواند در افزایش انگیزه ماندگاری و رونق فعالیت‌های روستایی نقش داشته باشد.
زنان روستایی در صورتی که به آموزش، سرمایه، بازار فروش و امکانات موردنیاز دسترسی داشته باشند، می‌توانند ظرفیت‌های محلی را به فرصت‌های اقتصادی تبدیل کنند؛ ظرفیتی که علاوه بر کمک به معیشت خانواده، در حفظ مهارت‌های بومی و انتقال تجربه به نسل‌های آینده نیز مؤثر است.
توانمندسازی اقتصادی زنان همچنین می‌تواند زمینه مشارکت بیشتر آنان در تصمیم‌گیری‌های مرتبط با تولید، مدیریت منابع و برنامه‌ریزی برای آینده خانوار را فراهم کند. برای تحقق این هدف، لازم است برنامه‌های توسعه روستایی به نیازهای واقعی زنان توجه داشته باشند و میان حمایت‌های مالی، آموزش مهارتی، زیرساخت‌های ارتباطی و دسترسی به بازار هماهنگی ایجاد شود.
روز جهانی زنان روستایی؛ از قدردانی تا حمایت عملی
روز جهانی زنان روستایی فرصتی برای قدردانی از تلاش زنانی است که در تولید محصولات کشاورزی، دامداری، صنایع‌دستی و حفظ فرهنگ بومی نقش دارند؛ اما توجه به این مناسبت زمانی اثربخش خواهد بود که با اقداماتی عملی برای رفع موانع پیش روی آنان همراه شود.
زنان روستایی خراسان جنوبی تنها دریافت‌کنندگان حمایت نیستند، بلکه تولیدکنندگان، صاحبان مهارت، کارآفرینان بالقوه و حافظان میراث فرهنگی مناطق خود به شمار می‌روند. تسهیل دسترسی به بازار، حمایت از مشاغل خانگی، توسعه آموزش‌های تخصصی، فراهم کردن زیرساخت‌های ارتباطی و ایجاد فرصت برای مشارکت زنان در تصمیم‌گیری‌های محلی، از جمله اقداماتی است که می‌تواند ظرفیت آنان را به فرصت‌های اقتصادی پایدار تبدیل کند.
توسعه روستا بدون توجه به نقش زنان کامل نخواهد شد؛ چراکه پایداری اقتصاد محلی، حفظ میراث فرهنگی و تقویت بنیان خانواده به مشارکت مؤثر همه اعضای جامعه روستایی وابسته است. روز جهانی زنان روستایی یادآور این واقعیت است که پشت بسیاری از محصولات بومی و هنرهای ماندگار خراسان جنوبی، تلاش زنانی قرار دارد که شایسته دیده‌شدن، برخورداری از فرصت‌های برابر و حمایت مؤثر برای ادامه مسیر تولید و کارآفرینی هستند.
نسرین کاری: خبرنگار و فعال رسانه ای
انتهای پیام/257