به گزارش خبرگزاری تسنیم دفتر جزایر خلیج فارس، خلوتی اسکله‌ها، کم‌شدن رفت‌وآمد در مراکز تفریحی و روزهایی که فروشندگان بازار چشم‌انتظار مشتری می‌مانند، تنها نشانه‌های افت گردشگری نیستند. پشت این تصویر، زندگی کسانی قرار دارد که درآمدشان به سفر مردم گره خورده است. از راهنمایان تور و فعالان تفریحات دریایی گرفته تا رانندگان، فروشندگان و کارکنان اقامتگاه‌ها.
در کیش و قشم، طولانی‌شدن رکود می‌تواند مسئله‌ای فراتر از کاهش درآمد چندماهه باشد. مسئله‌ای که به امنیت شغلی خانواده‌ها و ماندگاری نیروی انسانی باتجربه در صنعت گردشگری مربوط می‌شود.گردشگری با ورود مسافر آغاز می‌شود، اما پیامدهای کاهش آن به همان نقطه محدود نمی‌ماند.
وقتی تعداد گردشگران کم می‌شود، نخستین نشانه‌ها در میزان فروش و تعداد مشتریان دیده می‌شود. با ادامه این وضعیت، کسب‌وکارها برای تامین هزینه‌های جاری با دشواری بیشتری روبه‌رو می‌شوند و کارکنان نیز ممکن است با کاهش روزهای کاری، درآمد کمتر یا حتی از دست دادن شغل مواجه شوند.
در جزیره‌هایی مانند کیش و قشم که بخش مهمی از فعالیت‌های اقتصادی به حضور گردشگران وابسته است، تداوم این شرایط می‌تواند زنجیره‌ای از مشاغل را تحت تاثیر قرار دهد. کاهش تقاضا برای خدمات گردشگری، درآمد مراکز تفریحی و اقامتی را محدود می‌کند و اثر آن به کسب‌وکارهای کوچک‌تری می‌رسد که در حاشیه همین فعالیت‌ها شکل گرفته‌اند.
در چنین شرایطی، مسئله فقط خالی‌ماندن چند اتاق یا کاهش فروش یک مجموعه نیست. معیشت افرادی در میان است که هزینه‌های زندگی‌شان همچنان ادامه دارد.
وقتی روزهای کم‌کار به نگرانی برای آینده تبدیل می‌شود
ناهید غضنفری، پژوهشگر سیاست‌گذاری و آینده‌پژوهی در پژوهشگاه میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی در گفت‌وگو با تسنیم می‌گوید: طولانی‌شدن رکود گردشگری می‌تواند زندگی افرادی را که سال‌ها در این حوزه فعالیت کرده‌اند، تحت تاثیر قرار دهد. راهنمای تور، فعال تفریحات دریایی یا فروشنده بازار ممکن است مدتی منتظر بازگشت مسافران بماند، اما وقتی این انتظار طولانی می‌شود، ناچار است برای تامین هزینه‌های زندگی به فکر شغل دیگری باشد.
او معتقد است: این تغییر معمولا با یک تصمیم ناگهانی آغاز نمی‌شود. ممکن است فرد در ابتدا از پس‌انداز خود استفاده کند، ساعات کارش را کاهش دهد یا به فعالیت دیگری در کنار شغل اصلی روی بیاورد. اما با ادامه رکود، شغل دوم می‌تواند به منبع اصلی درآمد تبدیل شود و فعالیت گردشگری به حاشیه برود. برای خانواده‌ای که درآمد آن به فروش روزانه یا تعداد مشتریان وابسته است، انتظار برای بهترشدن شرایط، بدون برخورداری از پشتوانه مالی کافی، به‌تدریج دشوارتر می‌شود.
این آینده‌پژوه توضیح می‌دهد: در کیش، کاهش فعالیت مجموعه‌های تفریحی می‌تواند بر درآمد افرادی اثر بگذارد که خدمات خود را مستقیم به گردشگران ارائه می‌کنند. در قشم نیز راهنمایان محلی، فعالان تورهای جزیره، فروشندگان محصولات بومی و کسب‌وکارهای وابسته به سفر ممکن است با پیامدهای کاهش تقاضا مواجه شوند.
تفاوت نوع فعالیت‌ها در این دو جزیره، مانع از آن نیست که هر دو در برابر طولانی‌شدن دوره‌های کم‌کاری با مسئله‌ای مشترک روبه‌رو باشند. درآمدی که به حضور مسافر وابسته است، در دوره رکود ثبات خود را از دست می‌دهد.
این پژوهشگر می‌گوید: فشار اقتصادی در این شرایط تنها به درآمد روزانه محدود نمی‌شود. اجاره محل کسب، هزینه نگهداری تجهیزات، اقساط و مخارج خانوار همچنان پابرجاست. حتی زمانی که مشتری کمتری به یک مجموعه مراجعه می‌کند. همین فاصله میان درآمد متغیر و هزینه‌های مستمر، توان مقاومت کسب‌وکارهای کوچک را کاهش می‌دهد.
مجموعه‌ای که برای چند هفته کم‌کاری برنامه‌ای برای جبران دارد، ممکن است در برابر چند ماه افت تقاضا دیگر نتواند همان مسیر را ادامه دهد.او اضافه می‌کند: از این منظر، زمان در رکود گردشگری اهمیت تعیین‌کننده‌ای دارد. هرچه بازگشت تقاضا طولانی‌تر شود، احتمال تغییر مسیر شغلی نیروهایی که سال‌ها در این حوزه تجربه اندوخته‌اند، بیشتر می‌شود.
این تغییر برای فرد به معنای تلاش برای یافتن درآمدی تازه است و برای صنعت گردشگری، از دست رفتن بخشی از نیروی انسانی آشنا با شرایط مقصد، نیازهای مسافر و شیوه ارائه خدمات را در پی دارد.
خروج نیروی باتجربه؛ خسارتی فراتر از تعطیلی کسب‌وکارها
به گفته غضنفری، خروج نیروی انسانی از گردشگری فقط به تغییر عنوان شغلی افراد محدود نمی‌شود. با فاصله‌گرفتن نیروهای باتجربه از این حوزه، بخشی از مهارت و تجربه‌ای که طی سال‌ها شکل گرفته نیز از دسترس آن خارج می‌شود. حتی اگر شرایط گردشگری در آینده بهبود پیدا کند، بازگشت این افراد و شکل‌گیری دوباره شبکه کاری پیشین، سریع و آسان نخواهد بود.تجربه در گردشگری تنها به دانستن مسیرها یا شناخت جاذبه‌ها خلاصه نمی‌شود
آشنایی با نیازهای مسافران، مدیریت شرایط پیش‌بینی‌نشده، شناخت ظرفیت‌های محلی و ارتباط با سایر فعالان این حوزه، به‌تدریج و در جریان کار به دست می‌آید.راهنمایی که سال‌ها در یک مقصد فعالیت کرده یا نیرویی که با جزئیات خدمات یک مجموعه آشناست، بخشی از سرمایه انسانی آن صنعت محسوب می‌شود.
جایگزینی چنین نیروهایی، حتی پس از جذب کارکنان تازه، به آموزش و صرف زمان نیاز دارد.این مسئله برای کیش و قشم اهمیت ویژه‌ای دارد. زیرا کیفیت تجربه گردشگر به عملکرد مجموعه‌ای از افراد وابسته است که فعالیتشان در کنار یکدیگر، زنجیره خدمات سفر را شکل می‌دهد. کاهش نیروی باتجربه می‌تواند در دوره بازگشت مسافران نیز بر کیفیت خدمات و توان پاسخ‌گویی کسب‌وکارها اثر بگذارد. به این ترتیب، رکود طولانی ممکن است پیامدهایی ایجاد کند که آثار آن پس از بهبود نسبی بازار نیز باقی بماند.
غضنفری بر ضرورت حمایت از فعالان گردشگری برای عبور از این دوره تاکید می‌کند. به اعتقاد او، مهلت برای پرداخت بدهی‌ها، تقسیط هزینه‌ها و ارائه تسهیلات متناسب با شرایط کسب‌وکارها می‌تواند فشار مالی را کاهش دهد. به‌ویژه برای مجموعه‌های کوچک و خانواده‌هایی که امکان تحمل یک دوره طولانی کم‌کاری را ندارند.
البته حمایت موثر زمانی شکل می‌گیرد که متناسب با وضعیت واقعی کسب‌وکارها طراحی شود. شناسایی مجموعه‌های آسیب‌دیده، توجه به هزینه‌های ثابت، جلوگیری از انباشته‌شدن بدهی‌ها و فراهم‌کردن امکان حفظ کارکنان می‌تواند از تبدیل رکود موقت به تعطیلی طولانی‌مدت جلوگیری کند.
در کنار این اقدامات، رصد وضعیت اشتغال و درآمد فعالان گردشگری در کیش و قشم به تصمیم‌گیران کمک می‌کند تا پیامدهای رکود را پیش از آنکه به خروج گسترده نیروی انسانی منجر شود، شناسایی کنند. احیای گردشگری تنها با بازگشت مسافران و افزایش میزان فروش سنجیده نمی‌شود. اگر در فاصله افت تقاضا تا بازگشت رونق، کارکنان باتجربه از این صنعت خارج شوند و کسب‌وکارهای کوچک توان ادامه فعالیت را از دست بدهند، بخشی از ظرفیت لازم برای ارائه خدمات نیز تضعیف خواهد شد.
هشدار غضنفری به همین نقطه بازمی‌گردد: خطر رکود فقط تعطیلی چندماهه نیست. ماندگارشدن تغییراتی است که زندگی شغلی افراد و آینده نیروی انسانی گردشگری را دگرگون می‌کند.
یادداشت از حمیده عبداللهی فعال رسانه‌ای
انتهای پیام/7558