به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری تسنیم، افزایش بی‌سابقه هزینه حمل‌ونقل دریایی نفت در پی جنگ علیه ایران، معادلات تجارت جهانی انرژی را تغییر داده است؛ به‌طوری که هزینه اجاره یک ابرنفتکش برای انتقال نفت خام از خلیج مکزیک به چین به حدود 80 میلیون دلار رسیده و از هزینه پرتاب موشک فالکون 9 شرکت اسپیس‌ایکس فراتر رفته است.
بر اساس گزارشی که بلومبرگ در 9 اکتبر 2026 منتشر کرده است، شرکت کارگزاری کشتی گیبسون هزینه این سفر دریایی را حدود 80 میلیون دلار برآورد کرده است. این رقم در مقایسه با هزینه 74 میلیون دلاری پرتاب استاندارد موشک فالکون 9 قرار می‌گیرد؛ مقایسه‌ای که ابعاد افزایش هزینه‌های حمل نفت در بازار جهانی را نشان می‌دهد.
رویترز نیز در گزارشی جداگانه اعلام کرد هزینه اجاره یک نفت‌کش بسیار بزرگ با ظرفیت حمل 2 میلیون بشکه نفت برای انتقال محموله از خلیج مکزیک به چین در ماه نوامبر، در هفته منتهی به 9 اکتبر به 80 میلیون دلار رسیده است. بر این اساس، هزینه حمل هر بشکه نفت در این مسیر حدود 40 دلار برآورد می‌شود؛ رقمی که پیش از آغاز جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران در ماه فوریه، حدود 8 دلار و 60 سنت بود.
کمبود نفت‌کش و اختلال در مسیرهای تجاری
عامل اصلی جهش هزینه‌های حمل‌ونقل دریایی، کاهش ظرفیت در دسترس ناوگان نفت‌کش در کنار تغییر مسیرهای تجارت نفت و افزایش نیاز به جابه‌جایی محموله‌ها میان کشتی‌هاست.
به گزارش رویترز، نرخ کرایه نفت‌کش‌های بسیار بزرگ در مسیر خلیج مکزیک به آسیا و همچنین مسیر فجیره به شرق آسیا از اواسط ماه اوت بیش از 300 درصد افزایش یافته است.
بخشی از این افزایش به عملیات انتقال نفت از یک کشتی به کشتی دیگر بازمی‌گردد؛ روشی که در پی اختلال در تردد از تنگه هرمز مورد استفاده قرار گرفته و موجب کاهش بهره‌وری ناوگان و افزایش زمان مورد نیاز برای انتقال محموله‌ها شده است. افزایش جریان نفت خام از حوزه اقیانوس اطلس به مقصد شرق آسیا نیز تقاضا برای نفتکشها را بالا برده است.
در چنین شرایطی، بازار حمل‌ونقل دریایی با کمبود ظرفیت مواجه شده و صاحبان کشتی توانسته‌اند کرایه‌های بسیار بالاتری مطالبه کنند. در مقابل، شرکت‌های پالایشی و خریداران نفت با افزایش هزینه تمام‌شده واردات مواجه شده‌اند.
صادرات نفت آمریکا به آسیا از صرفه اقتصادی افتاد
افزایش هزینه حمل‌ونقل اکنون بر رقابت میان عرضه‌کنندگان نفت خام در بازار آسیا اثر گذاشته است. بر اساس گزارش رویترز، هزینه انتقال نفت آمریکا به چین به حدود 40 دلار به ازای هر بشکه رسیده که معادل نزدیک به نیمی از قیمت قرارداد آتی نفت وست تگزاس اینترمدیت است.
این وضعیت باعث شده است مزیت اقتصادی انتقال نفت آمریکا به بازارهای آسیایی کاهش یابد و برخی پالایشگاه‌ها به دنبال جایگزین‌های ارزان‌تر باشند.
در همین راستا، پالایشگاه‌های آسیایی در حال بررسی افزایش خرید نفت موربان امارات و همچنین نفت مدانیتو آرژانتین هستند. برآوردهای نقل‌شده در گزارش رویترز نشان می‌دهد نفت موربان امارات با احتساب هزینه تحویل، حدود 2 دلار در هر بشکه ارزان‌تر از نفت وست تگزاس اینترمدیت آمریکا بوده است.
هم‌زمان، فروشندگان نفت آمریکا برای حفظ رقابت‌پذیری محموله‌های خود ممکن است ناچار به کاهش قیمت‌های پیشنهادی شوند. به این ترتیب، افزایش هزینه حمل‌ونقل نه‌تنها سود پالایشگاه‌ها را تحت فشار قرار می‌دهد، بلکه می‌تواند درآمد تولیدکنندگان نفت را نیز از مسیر کاهش قیمت فروش یا دشوارتر شدن دسترسی به بازارهای صادراتی تحت تأثیر قرار دهد.
رکوردشکنی درآمد نفتکشها و افزایش ارزش کشتی‌ها
در حالی که پالایشگاه‌ها و صادرکنندگان نفت با افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل روبه‌رو هستند، صاحبان نفتکشها از رشد نرخ کرایه‌ها منتفع شده‌اند.
بر اساس گزارش بلومبرگ، بازار ابرنفت‌کش‌ها طی هفته‌های اخیر رونقی کم‌سابقه را تجربه کرده است. شرکت کارگزاری کشتی اس‌اس‌وای نیز اعلام کرده است که نرخ‌های حمل، حتی پس از تعدیل تورمی، از بالاترین سطوح ثبت‌شده از زمان ورود نخستین ابرنفت‌کش‌ها به ناوگان جهانی در دهه 1960 فراتر رفته‌اند؛ سطحی که از اوج‌های ثبت‌شده در جریان جنگ نفتکشها در دهه 1980 نیز بالاتر توصیف شده است.
افزایش قیمت‌ها تنها به بازار اجاره محدود نمانده است. بر اساس داده‌های شرکت کلارکسون ریسرچ سرویسز که در گزارش بلومبرگ به آن استناد شده، ارزش یک نفت‌کش جدید در بازار دست‌دوم به حدود 240 میلیون دلار رسیده است؛ رقمی بی‌سابقه که بیش از 60 درصد بالاتر از سطح پایان سال 2025 است.
درآمد کشتی‌های سوئزمکس نیز افزایش چشمگیری داشته است. طبق گزارش بلومبرگ، میانگین درآمد روزانه این کشتی‌ها به بیش از 680 هزار دلار رسیده که حدود پنج برابر سطح ابتدای اکتبر است. نرخ حمل کشتی‌های حامل گازهایی مانند پروپان نیز در مقایسه با پایان سال گذشته بیش از سه برابر شده است.
افزایش هزینه‌های حمل، تولیدکنندگان نفت را نیز به فکر خرید نفت‌کش یا انعقاد قراردادهای بلندمدت اجاره انداخته است. طبق گزارش بلومبرگ، برخی تولیدکنندگان خاورمیانه، از جمله عراق، امارات و کویت، طی هفته‌های اخیر برای خرید نفت‌کش وارد بازار شده‌اند تا وابستگی خود را به نرخ‌های متغیر اجاره کاهش دهند.
هشدار درباره توقف جریان تجارت نفت
تداوم افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل می‌تواند در نهایت جریان تجارت جهانی نفت را محدود کند؛ زیرا با بالا رفتن هزینه انتقال محموله‌ها، صادرات نفت از مناطق دورتر برای خریداران جذابیت کمتری پیدا می‌کند و اختلاف قیمت میان بازارهای مبدأ و مقصد دیگر هزینه حمل را پوشش نمی‌دهد.
این مسئله به‌ویژه برای صادرکنندگان غرب آفریقا اهمیت دارد؛ زیرا بخشی از محموله‌های آن‌ها باید مسافت طولانی تا پالایشگاه‌های چین را طی کند. افزایش هزینه حمل می‌تواند فروشندگان را به ارائه تخفیف برای جبران هزینه‌های انتقال وادار کند و در نتیجه، حاشیه درآمدی آن‌ها کاهش یابد.
تور اسولند، بنیان‌گذار صندوق پوشش ریسک اسولند کپیتال، در اظهارنظری که بلومبرگ نقل کرده، هشدار داده است: «وقتی هزینه حمل‌ونقل از 5 درصد ارزش محموله به 50 درصد می‌رسد، جریان‌های تجاری متوقف خواهند شد.»
در مجموع، افزایش هزینه حمل نفت نشان می‌دهد که اختلال در مسیرهای راهبردی انتقال انرژی تنها به کاهش یا تأخیر عرضه محدود نمی‌شود، بلکه با افزایش هزینه لجستیک، تغییر مقصد محموله‌ها و برهم زدن مزیت رقابتی تولیدکنندگان، ساختار تجارت جهانی نفت را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. اگر محدودیت‌های حمل‌ونقل ادامه یابد، بخشی از جریان‌های تجاری ممکن است دیگر از نظر اقتصادی توجیه‌پذیر نباشند.
انتهای پیام/