به گزارش خبرگزاری تسنیم از شهرکرد، گاهی تغییرات آب‌وهوایی از هزاران کیلومتر دورتر آغاز می‌شود، اما نتیجه آن را مردم یک استان کوهستانی در زندگی روزمره خود احساس می‌کنند؛ از کشاورزی که چشم‌انتظار بارش است تا خانواده‌ای که نگران سیلاب و شرایط زمستان پیش‌روست.
حالا با مطرح شدن پدیده ال‌نینو، این پرسش برای چهارمحال و بختیاری مطرح است که آیا این پدیده بارش‌های مؤثرتری به همراه دارد یا خطرات تازه‌ای ایجاد می‌کند؟
ال‌نینو پدیده‌ای اقلیمی ناشی از افزایش غیرعادی دمای سطح آب در بخش‌هایی از اقیانوس آرام است که می‌تواند الگوهای گردش جو و توزیع بارش را تغییر دهد.
با این حال، اثر آن در همه مناطق یکسان نیست و وقوع ال‌نینو به معنای افزایش قطعی بارندگی در چهارمحال و بختیاری نیست؛ زیرا پیش‌بینی وضعیت بارش به بررسی هم‌زمان چند شاخص اقلیمی و جوی نیاز دارد.
بارندگی شدید در مدت کوتاه ممکن است روان‌آب و خسارت به همراه داشته باشد
بر اساس گزارش منتشرشده از اظهارات رئیس سازمان هواشناسی کشور در 25 شهریور ، نقشه‌های پیش‌بینی در آن مقطع از احتمال بارش‌های فراتر از نرمال در پاییز، به‌ویژه در بخش‌هایی از غرب، جنوب غرب و دامنه‌های زاگرس حکایت داشتند؛ برای زمستان نیز بارش در محدوده نرمال پیش‌بینی شده بود. با این حال، این ارزیابی به‌تنهایی میزان و زمان بارش در مناطق مختلف چهارمحال و بختیاری را مشخص نمی‌کند.
برای استان، تنها مقدار بارندگی اهمیت ندارد؛ زمان، شدت و پراکندگی آن نیز تعیین‌کننده است. بارش مناسب می‌تواند به کشاورزی و منابع آب کمک کند، اما بارندگی شدید در مدت کوتاه ممکن است روان‌آب و خسارت به همراه داشته باشد. بنابراین، افزایش احتمالی بارش بدون بررسی جزئیات شرایط جوی، به معنای بهبود قطعی وضعیت استان نیست.
در حوزه منابع آب نیز بارش بیشتر لزوماً کمبودهای آبی را جبران نمی‌کند. میزان نفوذ آب در خاک، شدت بارندگی، وضعیت پوشش گیاهی و زمان وقوع بارش بر نتیجه نهایی اثر می‌گذارند؛ ازاین‌رو، باید بررسی کرد که بارش‌های احتمالی تا چه اندازه به تقویت منابع آب استان کمک خواهند کرد.
برای کشاورزان نیز زمان بارندگی و تناسب آن با مراحل کشت اهمیت دارد. بارش در زمان مناسب می‌تواند به تولید کمک کند، اما بارندگی شدید یا نامتناسب با زمان کشت ممکن است مشکلاتی برای زمین‌های کشاورزی ایجاد کند. در نتیجه، تبدیل پیش‌بینی‌های فصلی به اطلاعات کاربردی برای برنامه‌ریزی کشاورزی ضروری است.
تعیین زمان و مکان دقیق سیلاب به پیش‌بینی‌های کوتاه‌مدت نیاز دارد
در کنار فرصت‌های احتمالی، خطر روان‌آب و سیلاب نیز مطرح است. رئیس سازمان هواشناسی کشور، با اشاره به روند افزایش دما، احتمال بارش باران به‌جای برف در بخش قابل توجهی از بارش‌ها را مطرح کرده و نسبت به افزایش احتمال روان‌آب و سیلاب در برخی مناطق هشدار داده بود.
با این حال، تعیین زمان و مکان دقیق سیلاب به پیش‌بینی‌های کوتاه‌مدت نیاز دارد و نمی‌توان وقوع آن را صرفاً بر اساس پیش‌بینی فصلی قطعی دانست.
از سوی دیگر، ال‌نینو تنها عامل تعیین‌کننده بارش نیست؛ مسیر انتقال رطوبت، گردش جو و سایر شاخص‌های اقلیمی نیز در شکل‌گیری سامانه‌های بارشی نقش دارند. بنابراین، برای ارزیابی وضعیت چهارمحال و بختیاری باید پیش‌بینی‌های اختصاصی استان بررسی شود و از تعمیم مستقیم پیش‌بینی‌های کلی کشور به تمام مناطق آن پرهیز کرد.
در این شرایط، پرسش اصلی این است که آخرین ارزیابی از پاییز و زمستان امسال چیست؟ آیا نشانه‌های مشخصی از افزایش بارش در استان وجود دارد و پیش‌بینی‌ها درباره وضعیت شهرستان‌های مختلف چه می‌گویند؟ همچنین باید روشن شود که محدودیت‌های پیش‌بینی فصلی چیست و اطلاعات هواشناسی با چه ساز و کاری در اختیار مردم و دستگاه‌های مسئول قرار می‌گیرد.
پاسخ به این پرسش‌ها می‌تواند روشن کند که ال‌نینو تا چه اندازه فرصتی احتمالی برای بهبود وضعیت بارش استان است و در چه شرایطی ممکن است نگرانی‌هایی درباره سیلاب ایجاد کند.
ال‌نینو همیشه بارش‌های مناسب را به همراه ندارد
معصومه نوروزی، مدیرکل هواشناسی چهارمحال‌وبختیاری در گفت‌و‌گو با خبرنگار تسنیم، با اشاره به پرسش‌های مطرح‌شده درباره پدیده ال‌نینو و تأثیر آن بر بارش‌های استان اظهار کرد: ال‌نینو پدیده‌ای مربوط به افزایش غیرعادی دمای آب بخش شرقی اقیانوس آرام گرمسیری است.
وی افزود: هنگامی که در همین منطقه کاهش دما رخ دهد، با پدیده لانینا مواجه هستیم و اگر تغییرات دمایی در محدوده مثبت و منفی نیم درجه سانتی‌گراد قرار داشته باشد، شرایط خنثی یا نرمال حاکم است.
مدیرکل هواشناسی چهارمحال‌وبختیاری با اشاره به بررسی آمار 75 سال گذشته درباره این پدیده‌ها بیان کرد: در این بازه زمانی، 17 سال شرایط لانینا، 17 سال شرایط ال‌نینو و 41 سال نیز شرایط خنثی حاکم بوده است.
نوروزی با بیان اینکه در بیشتر سال‌های همراه با ال‌نینو، بارش‌های مناسبی در کشور و استانها ثبت شده است، تصریح کرد: از مجموع 17 سالی که طی این دوره تحت تأثیر ال‌نینو بوده‌اند، در 12 سال بارش‌های خوبی داشتیم، اما در پنج سال، میزان بارندگی‌ها مطلوب نبود.
وی با اشاره به سال‌هایی که با وجود حاکمیت ال‌نینو بارش‌های ضعیفی داشتند، گفت: سال‌های 1958، 1963، 1965، 1987 و 2020 از جمله سال‌هایی بودند که طی 75 سال گذشته، با وجود وقوع ال‌نینو، بارندگی‌های مناسبی نداشتند.
مدیرکل هواشناسی چهارمحال‌وبختیاری ادامه داد: در مقابل، در سال‌های 1394 و 1395 نیز شاهد حاکمیت ال‌نینو بودیم که بارش‌های بسیار خوبی در استان و کشور به همراه داشت.
ال‌نینو تنها عامل تعیین‌کننده بارش نیست
نوروزی با تأکید بر اینکه نمی‌توان صرفاً بر اساس شاخص دمای آب اقیانوس آرام درباره میزان بارش‌های کشور پیش‌بینی قطعی انجام داد، خاطرنشان کرد: با توجه به فاصله جغرافیایی کشور از اقیانوس آرام، ال‌نینو تنها عامل تعیین‌کننده بارش‌های خاورمیانه، ایران و چهارمحال‌وبختیاری نیست و شاخص‌های اقلیمی دیگری نیز بر بارش‌ها تأثیر می‌گذارند.
وی شاخص‌های اقیانوس اطلس، اقیانوس هند، اقیانوس منجمد شمالی و شاخص IOD اقیانوس هند را از جمله عوامل مؤثر بر بارش‌های کشور برشمرد و افزود: برای بررسی وضعیت بارندگی‌ها باید مجموعه این شاخص‌ها در کنار یکدیگر ارزیابی شوند و نمی‌توان تنها با استناد به ال‌نینو درباره شرایط بارشی اظهارنظر کرد.
مدیرکل هواشناسی چهارمحال‌وبختیاری با اشاره به پیش‌بینی‌های فصلی و بلندمدت هواشناسی برای پاییز امسال گفت: الگوهای پیش‌بینی نشان می‌دهند که انتظار می‌رود پاییز پربارشی داشته باشیم و بارش‌ها در این فصل بیش از نرمال باشد.
نوروزی در عین حال تأکید کرد: بیش از نرمال بودن بارش‌ها لزوماً به معنای افزایش چشمگیر میزان بارندگی نیست و حتی ممکن است مقدار بارش تنها اندکی بیشتر از میانگین بلندمدت باشد. بنابراین، نباید این پیش‌بینی را به معنای وقوع بارش‌های بسیار سنگین یا انباشت حجم زیادی از آب در استان تلقی کرد.
پیش‌بینی سیلاب از چند ماه قبل امکان‌پذیر نیست
وی درباره ارتباط پیش‌بینی بارش‌های پاییزی با احتمال وقوع سیلاب اظهار کرد: در حال حاضر هیچ تأکیدی درباره وقوع سیلاب نداریم، زیرا سیلاب به عوامل مختلفی بستگی دارد و نمی‌توان آن را از چند ماه قبل به‌طور دقیق پیش‌بینی کرد.
مدیرکل هواشناسی چهارمحال‌وبختیاری با بیان اینکه وقوع سیلاب تنها به میزان بارندگی وابسته نیست، افزود: زیرساخت‌ها، نحوه فعالیت‌ها و استحکام پل‌ها از جمله عواملی هستند که در بروز سیلاب نقش دارند و به همین دلیل نمی‌توان صرفاً بر اساس پیش‌بینی‌های بلندمدت بارش درباره وقوع سیلاب اظهارنظر کرد.
نوروزی از مردم خواست به هشدارهای هواشناسی توجه کنند و گفت: در صورتی که درباره احتمال سیلابی شدن مسیرها هشدار صادر شود، مردم باید از مناطق پرمخاطره فاصله بگیرند و توصیه‌های اعلام‌شده را جدی بگیرند.
وی تأکید کرد: وقوع ال‌نینو لزوماً به این معنا نیست که بارش‌ها به شکل سیلابی خواهند بود؛ بلکه باید برای استفاده بهینه از بارش‌هایی که در اختیار داریم، برنامه‌ریزی مناسبی انجام شود.
بارش‌های زمستانی در محدوده نرمال پیش‌بینی می‌شود
مدیرکل هواشناسی چهارمحال‌وبختیاری درباره وضعیت بارش‌های زمستانی نیز گفت: با توجه به فاصله زمانی زیاد تا زمستان، پیش‌بینی‌های فعلی نشان می‌دهند که بارش‌های این فصل در محدوده نرمال خواهد بود.
نوروزی با اشاره به اینکه میزان صحت مدل‌های پیش‌بینی حدود 60 تا 70 درصد است، افزود: در حال حاضر نمی‌توان با قطعیت بیشتری درباره وضعیت بارش‌های زمستانی اظهارنظر کرد و باید با نزدیک شدن به این فصل، پیش‌بینی‌ها و الگوهای هواشناسی دوباره بررسی شوند.
وی در ادامه با اشاره به تغییرات احتمالی دما از دی‌ماه بیان کرد: با ورود به ماه ژانویه، برابر با دی‌ماه، افزایش دما در مقایسه با ماه‌های پاییز قابل توجه خواهد بود و برخی مدل‌ها افزایش میانگین دما به میزان یک تا 2.5 درجه را در سطح استان نشان می‌دهند.
مدیرکل هواشناسی چهارمحال‌وبختیاری خاطرنشان کرد: این افزایش دما می‌تواند به ذوب زودهنگام برف‌ها و تغییر رژیم بارشی منجر شود، هرچند همچنان نمی‌توان احتمال بارش برف در برخی بازه‌های زمانی را منتفی دانست.
نوروزی با اشاره به پیچیدگی شرایط بارش برف تصریح کرد: سازوکار بارش برف پیچیدگی‌های خاص خود را دارد و نمی‌توان صرفاً بر اساس پیش‌بینی افزایش دما، احتمال بارش برف را به‌طور کامل رد کرد.
وی همچنین تأکید کرد که پیش‌بینی‌های مربوط به بارش‌ها صرفاً به باران محدود نمی‌شود و احتمال بارش برف، به‌ویژه در مناطق کوهستانی و محورهای مواصلاتی استان، وجود دارد که این موارد در قالب هشدارهای هواشناسی اطلاع‌رسانی خواهد شد.
ضرورت آمادگی برای عبور ایمن آب‌های سطحی
مدیرکل هواشناسی چهارمحال‌وبختیاری با اشاره به ضرورت آمادگی برای مواجهه با بارش‌ها، از کشاورزان، دهیاران و افرادی که در سطح جامعه فعالیت‌هایی مرتبط با محیط و مسیرهای عبور آب دارند، خواست نسبت به رفع موانع احتمالی در مسیر جریان آب اقدام کنند.
نوروزی افزود: لازم است مناطق مستعد آب‌گرفتگی شناسایی شوند و موانعی مانند خار و خاشاک که ممکن است در مسیر عبور آب قرار داشته باشند، برطرف شوند تا جریان آب با مشکل مواجه نشود و احتمال آب‌گرفتگی و آسیب دیدن محصولات کشاورزی کاهش یابد.
وی با تأکید بر ضرورت توجه همگانی به هشدارهای هواشناسی گفت: صدور هشدار به این معنا نیست که وقوع یک پدیده حتماً و صددرصد اتفاق خواهد افتاد، بلکه هدف از آن اطلاع‌رسانی درباره احتمال بروز مخاطرات و فراهم کردن زمینه رعایت احتیاط است.
مدیرکل هواشناسی چهارمحال‌وبختیاری خاطرنشان کرد: مردم باید توصیه‌های هواشناسی را جدی بگیرند و جانب احتیاط را رعایت کنند تا شرایط پیش‌رو بدون مخاطره پشت سر گذاشته شود.