به گزارش خبرگزاری تسنیم از سنندج، گاهی اهمیت یک برنامه آموزشی را نه در تعداد حاضران و نه در سرفصل‌های مطرح‌شده، بلکه باید در لحظه‌هایی جست‌وجو کرد که مخاطب احساس می‌کند حرفش شنیده می‌شود، دغدغه‌اش جدی گرفته می‌شود و برای پرسش‌هایش پاسخی وجود دارد. سومین کارگاه سواد رسانه‌ای ویژه والدین دانش‌آموزان متوسطه دوم دخترانه در هنرستان ارمغان هنر سنندج، از همین جنس برنامه‌ها بود؛ نشستی که در آن، آموزش از قالب یک سخنرانی یک‌طرفه خارج شد و جای خود را به گفت‌وگویی صمیمانه، مشارکتی و مبتنی بر اعتماد داد.
با گسترش حضور نوجوانان در شبکه‌های اجتماعی و افزایش دسترسی آنان به انواع محتواهای مجازی، خانواده‌ها بیش از گذشته با پرسش‌هایی روبه‌رو هستند که پاسخ‌دادن به آن‌ها همیشه آسان نیست؛ از چگونگی نظارت بر فعالیت‌های آنلاین فرزندان و مواجهه با محتوای نامناسب گرفته تا حفظ رابطه عاطفی با نوجوانی که در مسیر استقلال شخصیتی قرار دارد و گاه دنیای مجازی را به بخش جدایی‌ناپذیر زندگی خود تبدیل می‌کند.
در چنین شرایطی، صرف هشدار دادن درباره آسیب‌های فضای مجازی یا توصیه به محدودکردن استفاده از تلفن همراه، پاسخگوی همه نیازهای خانواده‌ها نیست. والدین به آموزش‌هایی نیاز دارند که به زندگی واقعی آنان نزدیک باشد؛ آموزش‌هایی که بتوانند در خانه به کار بگیرند، با زبان فرزندانشان با آن‌ها ارتباط برقرار کنند و بدون ایجاد تنش، درباره مسائل حساس فضای مجازی به گفت‌وگو بنشینند.
سواد رسانه‌ای زمانی از یک مفهوم آموزشی به مهارتی کاربردی تبدیل می‌شود که پدر و مادر بتوانند آن را در تصمیم‌های روزمره خود به کار بگیرند؛ زمانی که بدانند در برابر رفتارهای پرخطر مجازی چگونه واکنش نشان دهند، چه زمانی باید محدودیت تعیین کنند، چگونه اعتماد فرزندشان را حفظ کنند و در عین حال نسبت به امنیت و سلامت او بی‌تفاوت نباشند.
سومین کارگاه سواد رسانه‌ای پیش از ظهر امروز در هنرستان فنی‌وحرفه‌ای ارمغان هنر سنندج تلاشی در همین مسیر بود؛ برنامه‌ای که فضای آن از همان دقایق ابتدایی، با همراهی والدین و مشارکت فعال آنان شکل گرفت و در ادامه، به محفلی برای بیان بی‌واسطه دغدغه‌های خانواده‌ها تبدیل شد.
از استقبال مدیر و معاونان مدرسه تا حضور مشتاقانه والدین
از لحظه ورود به دبیرستان ارمغان هنر، همراهی مدیر و معاونان مدرسه برای برگزاری این برنامه مشهود بود. پس از ورود به سالن اجتماعات، صحنه‌ای قابل توجه پیش روی برگزارکنندگان قرار داشت؛ پدران و مادرانی که با نظم در سالن حضور یافته و با اشتیاق، آغاز کارگاه را انتظار می‌کشیدند.
این حضور، زمینه شکل‌گیری فضایی را فراهم کرد که در آن، والدین صرفاً شنونده مطالب آموزشی نبودند؛ آنان آمده بودند تا درباره پرسش‌ها و نگرانی‌های خود صحبت کنند، تجربه‌هایشان را به اشتراک بگذارند و برای مواجهه با مسائل واقعی فرزندانشان راهکارهایی کاربردی بیابند.
کارگاه از همان ابتدا با مشارکت حاضران و پرسش‌وپاسخ همراه شد. والدین در فضایی آرام و صمیمانه، دغدغه‌های خود را مطرح می‌کردند و پاسخ می‌گرفتند. هر پرسش، فرصتی برای روشن‌شدن یکی از ابعاد مسئله بود و هر پاسخ، مسیر گفت‌وگو را به سوی موضوعی نزدیک‌تر به زندگی خانواده‌ها پیش می‌برد.
آنچه در این میان اهمیت داشت، شکل‌گیری نوعی اعتماد متقابل بود؛ فضایی که در آن، والدین بدون نگرانی از قضاوت‌شدن، پرسش‌هایشان را مطرح می‌کردند و احساس می‌کردند مسائل و نگرانی‌هایشان جدی گرفته می‌شود.
کلاسی که با پرسش‌های والدین پیش می‌رفت
در طول برگزاری کارگاه، نظم و آرامش بر سالن حاکم بود. حاضران با دقت به مطالب گوش می‌دادند و هرگاه پرسشی در ذهنشان شکل می‌گرفت، با بالا بردن دست، فرصت طرح سؤال را پیدا می‌کردند. پرسش‌ها نیز به‌صورت فردی مطرح می‌شد و برای هرکدام، متناسب با موضوع، توضیح ارائه می‌شد.
این شیوه برگزاری، تفاوت مهمی با برنامه‌هایی داشت که در آن‌ها مخاطب تنها شنونده است و فرصت چندانی برای بیان تجربه‌ها و دریافت پاسخ مستقیم ندارد. در دبیرستان ارمغان هنر، والدین در جریان آموزش نقش فعال داشتند و کلاس با همراهی آنان پیش می‌رفت.
گاهی یک پرسش، زمینه طرح پرسش دیگری را فراهم می‌کرد و همین تعامل، امکان بررسی موضوعات از زاویه نگاه خانواده‌ها را افزایش می‌داد. والدین نیز با بیان دغدغه‌های مشترک خود، متوجه می‌شدند که بسیاری از چالش‌های مربوط به استفاده نوجوانان از فضای مجازی، تنها مسئله یک خانواده نیست و خانواده‌های دیگر نیز با مسائل مشابهی دست‌وپنجه نرم می‌کنند.
این احساس مشترک، فضای کارگاه را به محیطی نزدیک به یک خانواده تبدیل کرده بود؛ خانواده‌ای که اعضای آن می‌توانستند بدون واهمه از قضاوت، از نگرانی‌هایشان بگویند، پاسخ بشنوند و برای یافتن راه‌حل‌های مناسب‌تر تلاش کنند.
وقتی آموزش با زبان و دغدغه خانواده‌ها بیان می‌شود
یکی از عوامل مؤثر در همراهی حاضران، شیوه انتقال مطالب از سوی مدرس کارگاه - رامیار غفاری بود. مطالب به‌گونه‌ای بیان می‌شد که برای والدین قابل فهم و نزدیک به تجربه‌های روزمره آنان باشد؛ نه اینکه صرفاً مجموعه‌ای از اصطلاحات تخصصی درباره رسانه و فناوری در اختیارشان قرار گیرد.
در آموزش مسائل مرتبط با نوجوانان، دانستن مفاهیم تخصصی به‌تنهایی کافی نیست. مدرس باید بتواند میان دانش خود و تجربه زیسته مخاطبان ارتباط برقرار کند؛ به‌گونه‌ای که پدر و مادر بتوانند مصداق موضوعات مطرح‌شده را در زندگی خانوادگی خود پیدا کنند و برای مواجهه با آن‌ها راهکارهای عملی به دست آورند.
در این کارگاه نیز ارتباط مناسب مدرس با والدین، زمینه مشارکت بیشتر آنان را فراهم کرد. لحن قابل فهم، توجه به پرسش‌ها و پاسخ‌گویی به دغدغه‌های مطرح‌شده، موجب شد ارتباط میان مدرس و مخاطبان از چارچوب رسمی یک کلاس فراتر برود و به گفت‌وگویی همراه با اعتماد تبدیل شود.
نتیجه این همراهی را می‌شد در ادامه جلسه و به‌ویژه در پایان کارگاه مشاهده کرد؛ زمانی که والدین، حتی پس از پایان بخش اصلی برنامه، همچنان برای طرح پرسش‌ها و دریافت پاسخ به مدرس مراجعه می‌کردند.
مدیران مدرسه نیز با دغدغه یک والد در کلاس ماندند
یکی از نکات قابل توجه در این برنامه، حضور مدیر و معاونان دبیرستان در جریان کارگاه تا پایان جلسه بود. همراهی آنان تنها به فراهم‌کردن مقدمات برگزاری برنامه محدود نماند و مدیران مدرسه نیز در فضای آموزشی حضور داشتند و پرسش‌های خود را مطرح کردند.
نکته معنادارتر آن بود که آنان تأکید کردند در این جلسه، صرفاً از جایگاه مدیریتی در مدرسه حضور ندارند، بلکه به‌عنوان یک مادر دختر نیز دغدغه‌هایی دارند و با برخی از پرسش‌ها و نگرانی‌های مطرح‌شده از سوی خانواده‌ها روبه‌رو هستند.
این نگاه، پیام مهمی در خود داشت: مسائل مربوط به تربیت فرزندان و مواجهه با فضای مجازی، محدود به گروه خاصی از والدین یا خانواده‌هایی با شرایط ویژه نیست؛ حتی افرادی که در محیط مدرسه مسئولیت تربیتی و آموزشی برعهده دارند نیز به آگاهی، تبادل تجربه و یادگیری مستمر نیازمندند.
حضور مدیر و معاونان تا پایان جلسه و مشارکت آنان در بحث‌ها، همچنین نشان داد که همراهی مدرسه با چنین برنامه‌هایی می‌تواند فراتر از هماهنگی اجرایی باشد و به مشارکتی واقعی در مسیر افزایش آگاهی خانواده‌ها تبدیل شود.
برگزاری منظم کارگاه، آرامش حاکم بر سالن و همراهی عوامل مدرسه نیز از جمله نکاتی بود که به فراهم‌شدن فضای مناسب برای آموزش و گفت‌وگو کمک کرد.
درخواست والدین برای استمرار کارگاه‌ها
شاید مهمترین نشانه اثرگذاری این جلسه را باید در واکنش والدین در پایان برنامه جست‌وجو کرد. کارگاه با استقبال حاضران همراه شد و شماری از والدین خواستار تداوم چنین نشست‌هایی شدند؛ درخواستی که نشان می‌داد خانواده‌ها به آموزش‌هایی از این دست نیاز دارند و تمایل دارند فرصت بیشتری برای طرح پرسش‌ها و یادگیری راهکارهای کاربردی در اختیارشان قرار گیرد.
پایان کارگاه، پایان پرسش‌ها نبود. والدین یکی‌یکی برای مطرح‌کردن سؤالات خود مراجعه می‌کردند و درباره موضوعاتی که برایشان اهمیت داشت، توضیح بیشتری می‌خواستند. این استقبال، ضرورت استمرار برنامه‌های آموزشی متناسب با نیازهای واقعی خانواده‌ها را برجسته می‌کند.
البته استقبال از یک جلسه، به‌تنهایی برای سنجش اثرگذاری بلندمدت آموزش کافی نیست؛ آنچه اهمیت دارد، تداوم چنین برنامه‌هایی، پیگیری نیازهای والدین و تبدیل مطالب مطرح‌شده به مهارت‌هایی است که در روابط روزمره خانواده و نوجوان به کار گرفته می‌شوند.
در همین راستا، قرار است کارگاه‌های سواد رسانه‌ای در برنامه‌های بعدی نیز ادامه پیدا کند تا خانواده‌ها فرصت بیشتری برای افزایش آگاهی، طرح دغدغه‌ها و آشنایی با شیوه‌های صحیح مواجهه با چالش‌های فضای مجازی داشته باشند.
محورهای سواد رسانه‌ای برای والدین دانش‌آموزان متوسطه دوم
در مقطع متوسطه دوم، نوجوانان به مرحله‌ای از رشد شخصیتی نزدیک می‌شوند که استقلال‌طلبی، حساسیت نسبت به رفتار والدین، گسترش روابط اجتماعی و تمایل به تصمیم‌گیری مستقل در آنان پررنگ‌تر می‌شود. ازاین‌رو، شیوه مواجهه خانواده با استفاده فرزندان از فضای مجازی نیز باید متناسب با این شرایط سنی باشد.
در چنین دوره‌ای، نظارت بدون گفت‌وگو ممکن است به پنهان‌کاری و کاهش اعتماد منجر شود و آزادی بدون آگاهی و مسئولیت‌پذیری نیز می‌تواند نوجوان را در معرض برخی مخاطرات قرار دهد. بنابراین، آموزش والدین باید هم‌زمان بر شناخت فضای مجازی، تقویت رابطه والد ـ فرزند و شیوه‌های عملی نظارت تأکید داشته باشد.
مهمترین محورهای مورد توجه در کارگاه سواد رسانه‌ای ویژه والدین دانش‌آموزان متوسطه دوم عبارت‌اند از:
1. شناخت فضای مجازی و ضرورت سواد رسانه‌ای: آشنایی با فرصت‌ها و تهدیدهای شبکه‌های اجتماعی، شناخت شیوه انتشار و دریافت محتوا و ضرورت بررسی صحت اطلاعات پیش از پذیرش یا بازنشر آن‌ها.
2. شناخت ویژگی‌های سنی نوجوانان: توجه به نیاز نوجوان به استقلال، احترام، دیده‌شدن و ارتباط با همسالان و درک تأثیر این نیازها بر رفتار او در فضای مجازی.
3. گفت‌وگوی مؤثر با نوجوان: یادگیری شیوه طرح پرسش، شنیدن بدون قضاوت، پرهیز از سرزنش و ایجاد فضایی امن تا فرزند بتواند درباره تجربه‌ها و مشکلات خود در فضای مجازی با والدین صحبت کند.
4. نظارت آگاهانه به‌جای کنترل افراطی: آشنایی با شیوه‌های منطقی و متناسب با سن نوجوان برای پیگیری فعالیت‌های آنلاین، توافق بر سر قواعد خانوادگی و ایجاد تعادل میان اعتماد و نظارت.
5. مدیریت زمان استفاده از تلفن همراه و شبکه‌های اجتماعی: تعیین چارچوب‌های خانوادگی برای استفاده از ابزارهای دیجیتال، توجه به خواب، تحصیل، روابط خانوادگی و فعالیت‌های حضوری و پرهیز از تبدیل تلفن همراه به محور اصلی زندگی نوجوان.
6. حریم خصوصی و امنیت دیجیتال: آموزش حفاظت از اطلاعات شخصی، رمزهای عبور، تصاویر و موقعیت مکانی و آگاهی از پیامدهای انتشار اطلاعات خصوصی در محیط‌های آنلاین.
7. شناخت ارتباطات پرخطر و افراد ناشناس: آشنایی با مخاطرات ارتباط با افراد ناشناس، فریب‌های آنلاین، سوءاستفاده از اعتماد نوجوانان و اهمیت مراجعه به والدین یا افراد قابل اعتماد هنگام مواجهه با موقعیت‌های مشکوک.
8. مواجهه با محتوای نامناسب و آسیب‌زا: شناخت پیامدهای مواجهه با محتواهای خشونت‌آمیز، تحقیرآمیز یا نامتناسب با سن و آموزش شیوه برخورد آرام، حمایتی و مسئولانه در صورت مواجهه فرزند با چنین محتواهایی.
9. پیشگیری از آزار و قلدری سایبری: شناخت نشانه‌های آزار آنلاین، تهدید، تحقیر و انتشار بدون رضایت تصاویر یا اطلاعات و آشنایی با راهکارهای حمایت از نوجوان و پیگیری مسئولانه موضوع.
10. تشخیص اخبار جعلی و دست‌کاری رسانه‌ای: آموزش بررسی منبع خبر، مقایسه اطلاعات با منابع معتبر، توجه به تیترهای هیجانی و پرهیز از تصمیم‌گیری یا بازنشر محتوا بر پایه شایعات.
11. تقویت مسئولیت‌پذیری و تفکر انتقادی: کمک به نوجوان برای سنجش پیامدهای رفتار آنلاین، شناخت ردپای دیجیتال، احترام به حقوق دیگران و تصمیم‌گیری آگاهانه در برابر محتواها و پیشنهادهای فضای مجازی.
12. مدیریت اختلاف‌نظر میان والدین و نوجوانان: آشنایی با شیوه برخورد با مخالفت‌ها، پنهان‌کاری یا مقاومت نوجوان در برابر محدودیت‌ها و پرهیز از برخوردهای شتاب‌زده‌ای که ممکن است مسیر گفت‌وگو را مسدود کند.
13. واکنش صحیح در شرایط بحرانی: شناخت اقدام‌های اولیه در مواجهه با تهدید، اخاذی، آزار آنلاین یا انتشار اطلاعات خصوصی؛ از جمله حفظ شواهد، پرهیز از سرزنش نوجوان و استفاده از مسیرهای قانونی و حمایتی متناسب با موضوع.
14. نقش الگوی رفتاری والدین: توجه به رفتار رسانه‌ای پدر و مادر در خانه؛ چراکه توصیه به مدیریت زمان استفاده از تلفن همراه زمانی اثرگذارتر است که خود والدین نیز به قواعدی که مطرح می‌کنند پایبند باشند.
سواد رسانه‌ای؛ آموزش برای ساختن اعتماد، نه افزایش ترس
تجربه سومین کارگاه سواد رسانه‌ای در دبیرستان ارمغان هنر سنندج، بار دیگر اهمیت نزدیک‌کردن آموزش به دغدغه‌های واقعی خانواده‌ها را نشان داد. والدینی که فرصت پرسیدن، شنیدن و گفت‌وگو پیدا می‌کنند، می‌توانند مسائل خود را روشن‌تر بیان کنند و برای مواجهه با چالش‌های تربیتی، راهکارهای مناسب‌تری بیاموزند.
در موضوع فضای مجازی، هدف نهایی نباید صرفاً دور نگه‌داشتن نوجوان از فناوری باشد؛ چراکه این فضا بخشی از زندگی امروز نسل جوان است و حذف کامل آن نه همیشه امکان‌پذیر است و نه لزوماً راه‌حل مناسبی به شمار می‌رود. آنچه اهمیت دارد، پرورش نوجوانی آگاه، مسئولیت‌پذیر و برخوردار از قدرت تشخیص است؛ نوجوانی که بتواند فرصت‌ها و تهدیدها را بشناسد و در موقعیت‌های دشوار، برای دریافت کمک به خانواده اعتماد کند.
رسیدن به این هدف، بدون توانمندسازی والدین امکان‌پذیر نیست. خانواده‌ها باید بیاموزند که چگونه هم‌زمان نقش حامی، راهنما و ناظر را ایفا کنند؛ نه آن‌قدر سخت‌گیر باشند که فرزندشان مشکلاتش را پنهان کند و نه آن‌قدر بی‌تفاوت که نشانه‌های خطر را نادیده بگیرند.
خبرگزاری تسنیم کردستان در ادامه رویکرد فرهنگی و اجتماعی خود و با هدف افزایش آگاهی خانواده‌ها، تقویت ارتباط میان خانه و مدرسه و کمک به صیانت آگاهانه از نسل آینده، برگزاری کارگاه‌های سواد رسانه‌ای را دنبال می‌کند؛ برنامه‌هایی که ارزش واقعی آن‌ها نه فقط در برگزاری یک جلسه، بلکه در استمرار آموزش، پاسخ‌گویی به نیازهای خانواده‌ها و تبدیل آگاهی به رفتار مسئولانه در زندگی روزمره نمایان خواهد شد.
سومین کارگاه در دبیرستان ارمغان هنر سنندج با یک پیام روشن به پایان رسید: خانواده‌ها بیش از آن که به توصیه‌های کلی نیاز داشته باشند، به فضایی امن برای بیان دغدغه‌ها و آموزش‌هایی کاربردی نیازمندند؛ فضایی که در آن، آگاهی جایگزین ترس و گفت‌وگو جایگزین تقابل شود.
انتهای پیام/