به گزارش خبرگزاری تسنیم از شهرکرد، ماهی در چهارمحال و بختیاری تولید می‌شود، اما سؤال اصلی اینجاست که سهم استان از ارزش اقتصادی این تولید تا کجای زنجیره ادامه پیدا می‌کند؛ آیا ماهی پس از تولید، در همین استان فرآوری و بسته‌بندی می‌شود یا بخش مهمی از محصول به‌صورت خام از استان خارج می‌شود؟
چهارمحال و بختیاری سالانه حدود 39 هزار تن محصولات شیلاتی تولید می‌کند و صدها مزرعه پرورش ماهی در استان فعال است. این حجم تولید، ظرفیت قابل‌توجهی برای شکل‌گیری صنایع پایین‌دستی و تبدیل ماهی خام به محصولات با ارزش افزوده بیشتر ایجاد کرده است.
در سال‌های اخیر واحدهای فرآوری و بسته‌بندی نیز در استان توسعه یافته‌اند؛ به‌طوری که طبق اعلام مسئولان، 12 کارخانه فرآوری و بسته‌بندی آبزیان با ظرفیت مجموع بیش از 44 هزار تن در استان فعالیت دارند. با این حال، داشتن ظرفیت فرآوری با استفاده کامل از این ظرفیت یکسان نیست و باید مشخص شود چه میزان از تولید استان واقعاً وارد این واحدها می‌شود.
ارزش‌آفرینی ماهیان سردآبی در استان چه قدر است؟
مسئله زمانی جدی‌تر می‌شود که بخشی از ماهی تولیدی استان به خارج از چهارمحال و بختیاری ارسال می‌شود. بر اساس آمار اعلام‌شده، سال گذشته حدود 2 هزار تن ماهی پرواری به‌صورت مستقیم و 7 هزار تن به‌صورت غیرمستقیم صادر شده است؛ موضوعی که ضرورت بررسی مسیر محصول پس از خروج از مزرعه را بیشتر می‌کند.
در زنجیره تولید آبزیان، بیشترین درآمد الزاماً در مرحله پرورش ایجاد نمی‌شود. ماهی می‌تواند پس از صید یا برداشت، در فرآیندهایی مانند پاک‌کردن، قطعه‌بندی، بسته‌بندی و تولید محصولات فرآوری‌شده قرار گیرد و در هر مرحله ارزش اقتصادی بیشتری پیدا کند. بنابراین، محل انجام این مراحل برای استانی که تولیدکننده عمده ماهی است، اهمیت دارد.
از سوی دیگر، مسئله فقط به فرآوری ماهی محدود نمی‌شود. بازار فروش، هزینه‌های تولید، سرمایه در گردش واحدها، بسته‌بندی، حمل‌ونقل و دسترسی به بازارهای صادراتی، همگی حلقه‌هایی هستند که می‌توانند بر سودآوری تولیدکننده و امکان توسعه صنایع شیلاتی اثر بگذارند.
در واقع، پرسش اصلی درباره صنعت شیلات چهارمحال و بختیاری این نیست که «ماهی تولید می‌شود یا نه»؛ بلکه باید مشخص شود ماهی تولیدشده در استان تا چه مرحله‌ای در همین استان ارزش‌آفرینی می‌کند؟ آیا ظرفیت کارخانه‌های فرآوری متناسب با تولید واقعی مورد استفاده قرار می‌گیرد و چرا با وجود تولید قابل‌توجه، همچنان بخشی از محصول به شکل خام یا با فرآوری محدود از استان خارج می‌شود؟
تولید سالانه 39 هزار تن آبزیان در استان
رضا احمدی مدیر شیلات و امور آبزیان چهارمحال و بختیاری در گفت و گو با خبرنگار تسنیم، با اشاره به آخرین آمار تولید آبزیان در استان اظهار داشت: بر اساس آمار جمع‌بندی‌شده سال 1404، تولید آبزیان استان حدود 39 هزار تن بوده است و در حال حاضر ظرفیت 44 هزار تنی فرآوری و بسته‌بندی ماهی در استان وجود دارد.
مدیر شیلات و امور آبزیان چهارمحال و بختیاری ادامه داد: در واقع هر میزان ماهی که در استان تولید شود، ظرفیت آن وجود دارد که وارد کارخانه‌های فرآوری و بسته‌بندی استان شده و پس از فرآوری، یا صادر شود یا به بازار هدف خود برسد.
همه ظرفیت فرآوری آبزیان استان فعال نیست
احمدی با اشاره به وجود 12 واحد فرآوری در استان درباره میزان استفاده از ظرفیت این واحدها گفت: ظرفیت اسمی 44 هزار تنی به معنای آن نیست که در عمل همین میزان ماهی فرآوری شده است و متأسفانه بخشی از این ظرفیت مورد استفاده قرار نمی‌گیرد.
وی یکی از عوامل مؤثر بر این وضعیت را شرایط صادرات عنوان کرد و گفت: اگر شرایط صادرات محصولات بهتر شود، می‌توان پیش‌بینی کرد که واحدهای فرآوری و بسته‌بندی بتوانند از ظرفیت خود بیشتر استفاده کنند.
مدیر شیلات و امور آبزیان چهارمحال و بختیاری با بیان اینکه شرایط صادرات در سال جاری نسبت به سال گذشته بسیار بهتر بوده است، افزود: بخشی از موضوع به صادرات مربوط می‌شود، اما مسئله دیگری نیز وجود دارد و آن استفاده بیشتر از ماهی فرآوری‌شده در داخل کشور است.
فرهنگ استفاده از ماهی فرآوری و بسته‌بندی‌شده شکل نگرفته است
احمدی تصریح کرد: در حال حاضر همچنان ماهی در کشور بیشتر به صورت تازه مصرف می‌شود و هنوز فرهنگ استفاده از ماهی فرآوری و بسته‌بندی‌شده به شکل مطلوب شکل نگرفته است.
وی ادامه داد: مردم معمولاً ماهی را از ماهی‌فروشی‌های سطح شهر یا مغازه‌ها به صورت تازه خریداری می‌کنند و وقتی ماهی تازه باشد و ببینند سالم است، تمایل دارند همان ماهی تازه را خریداری کنند.
مدیر شیلات و امور آبزیان چهارمحال و بختیاری گفت: در صورتی که فرآوری ماهی بیشتر انجام شود، می‌توان شیوه تولید و فروش ماهی تازه و زنده را در بازار تغییر داد. در این فرآیند مسائل بهداشتی و موارد مربوط به حمل و فروش نیز رعایت می‌شود، اما موضوع اصلی به توسعه فرآوری برمی‌گردد.
20 تا 30 درصد ماهی می‌تواند به پودر ماهی تبدیل شود
احمدی درباره محصولات قابل تولید از آبزیان استان نیز اظهار داشت: در فرآوری ماهی قزل‌آلا مقداری دورریز وجود دارد که می‌تواند به پودر ماهی تبدیل شود.
وی افزود: حدود 20 تا 30 درصد ماهی به عنوان ضایعات شناخته می‌شود و اگر این میزان در کارخانه‌های فرآوری و بسته‌بندی جمع‌آوری شود، می‌تواند به مراکز مربوط در سطح کشور ارسال و از آن پودر ماهی تولید شود.
مدیر شیلات و امور آبزیان چهارمحال و بختیاری همچنین به ظرفیت فرآوری تخم ماهی اشاره کرد و گفت: تخم ماهی محصولی باکیفیت است که ارزش اقتصادی بالایی دارد.
احمدی با اشاره به اظهارات یکی از فعالان این حوزه درباره ارزش صادراتی این محصول افزود: بر اساس گفته یکی از افرادی که در این زمینه فعالیت دارد، قیمت هر کیلو از این محصول برای صادرات 6 میلیون تومان است.
صادرات تخم ماهی قزل‌آلای رنگین‌کمان از استان
وی بیان کرد: به این محصول «خاویار طلایی» گفته می‌شود و همان تخم ماهی قزل‌آلای رنگین‌کمان است که فرآوری و عمل‌آوری شده و پس از آن در بسته‌بندی‌های ویژه صادر می‌شود.
مدیر شیلات و امور آبزیان چهارمحال و بختیاری گفت: بخش عمده صادرات این محصول به کشورهای روسیه و ارمنستان انجام می‌شود.
احمدی با اشاره به اینکه تخم ماهی در اصل همان خاویار است، توضیح داد: معمولاً خاویار را از ماهی‌هایی مانند فیل‌ماهی، اوزون‌برون و ماهی سفید می‌شناسند، اما ماهی قزل‌آلای رنگین‌کمان نیز خاویار دارد و همان تخم ماهی در واقع خاویار محسوب می‌شود.
وی افزود: ممکن است ارزش غذایی این محصولات مشابه باشد، اما این ظرفیت در مورد تخم ماهی قزل‌آلای رنگین‌کمان هنوز به اندازه خاویار سایر ماهی‌ها در بازار جا نیفتاده است.
ارزش ماهی فرآوری‌شده بیشتر از ماهی تازه است
مدیر شیلات و امور آبزیان چهارمحال و بختیاری درباره میزان اختلاف ارزش اقتصادی ماهی خام و ماهی فرآوری‌شده نیز گفت: این موضوع به صورت دقیق محاسبه نشده است و برای اعلام رقم مشخص باید برآورد هزینه انجام شود تا قیمت ماهی خام تولیدشده با قیمت ماهی فرآوری‌شده مقایسه شود.
احمدی ادامه داد: با توجه به اینکه حدود 30 درصد از ماهی به عنوان ضایعات شناخته می‌شود، این میزان باید به قیمت ماهی اضافه شود. به نظر می‌رسد ماهی فرآوری‌شده نسبت به ماهی تازه حدود 20 تا 30 درصد افزایش قیمت داشته باشد.
توسعه صادرات؛ کلید افزایش فرآوری آبزیان
احمدی درباره برنامه‌های افزایش فرآوری و کاهش خام‌فروشی در حوزه شیلات استان اظهار داشت: در این زمینه بخش‌هایی مانند صنایع کشاورزی در سازمان جهاد کشاورزی، اداره کل صنعت، معدن و تجارت و اداره کل دامپزشکی نقش دارند.
وی افزود: مجوزهای مربوط به فرآوری و صادرات بیشتر از سوی اداره کل صنعت، معدن و تجارت انجام می‌شود و اداره کل دامپزشکی نیز در این زمینه نقش دارد.
مدیر شیلات و امور آبزیان چهارمحال و بختیاری ادامه داد: تلاش می‌شود با همکاری این دستگاه‌ها و به‌ویژه اداره کل گمرک استان، روندی ایجاد شود که هم فرآوری و عمل‌آوری ماهی افزایش پیدا کند و هم صادرات توسعه یابد.
احمدی تأکید کرد: ابتدا باید گشایش‌های صادراتی ایجاد شود و در زمینه صادرات ماهی کار بیشتری انجام گیرد.
صادرات آبزیان در 5 ماه به رکورد کل سال گذشته رسید
وی با اشاره به آمار صادرات آبزیان استان گفت: در کل سال گذشته 2 هزار تن ماهی از استان صادر شد که این میزان در آمار گمرک ثبت شده است.
مدیر شیلات و امور آبزیان چهارمحال و بختیاری افزود: امسال در پنج ماه نخست سال، یعنی از ابتدای فروردین تا پایان مردادماه، نزدیک به یک هزار و 900 تن ماهی از استان صادر شده است.
احمدی گفت: با این میزان صادرات در پنج ماه نخست سال، تقریباً رکورد صادرات کل سال گذشته زده شده است. امیدواریم شرایط صادرات در ادامه سال نیز بهتر شود و میزان صادرات افزایش پیدا کند.
مدیر شیلات و امور آبزیان چهارمحال و بختیاری همچنین درباره وضعیت واحدهای فرآوری و بسته‌بندی استان اظهار داشت: کارخانه‌های فرآوری و بسته‌بندی که در استان هستند، در حال حاضر نسبت به سال‌های گذشته بسیار فعال‌تر و پویاتر شده‌اند.
احمدی در پایان تأکید کرد: به نظر می‌رسد کلید این کار، توسعه صادرات باشد. در سال جاری با وجود شرایط سختی که کشور متحمل شده و جنگ تحمیلی و تمام مواردی که وجود داشته است، عملکرد استان در بحث صادرات آبزیان تاکنون بسیار خوب بوده و امید است تا پایان سال این رکورد نیز بهبود پیدا کند.
انتهای پیام/7540