به گزارش خبرگزاری تسنیم از بیرجند، 20 مهر، روز بزرگداشت حافظ شیرازی است؛ روزی که نام یکی از بزرگ‌ترین شاعران تاریخ ایران دوباره بر سر زبان‌ها می‌آید؛ شاعری که نه فقط با غزل‌هایش، بلکه با نگاه عمیقش به انسان، اخلاق، عشق، امید و حقیقت، قرن‌هاست در فرهنگ ایرانی زنده مانده است.
حافظ را نمی‌توان تنها شاعر یک شهر دانست. او از شیراز برخاست، اما به تمام ایران تعلق پیدا کرد. شعرش از مرزهای جغرافیا عبور کرد و به خانه‌های مردم، محافل ادبی و زندگی روزمره ایرانیان راه یافت. کمتر ایرانی است که با یک بیت از حافظ خاطره‌ای نداشته باشد؛ بیتی که گاهی در لحظه شادی، گاهی در زمان دلتنگی و گاهی برای یافتن آرامش، همراه انسان شده است.
اما روز حافظ، فقط روز بزرگداشت یک شاعر نیست؛ فرصتی است برای نگاه دوباره به یک پرسش مهم فرهنگی: آیا ما همه گنجینه‌های ادبی سرزمین خود را به اندازه کافی می‌شناسیم؟ وقتی از شکوه شعر فارسی سخن می‌گوییم، معمولاً نام‌های بزرگی مانند حافظ، سعدی، فردوسی و مولانا در ذهن‌ها نقش می‌بندد؛ نام‌هایی که جایگاهشان در تاریخ فرهنگ ایران بی‌بدیل است. اما در کنار این قله‌ها، شاعران دیگری نیز حضور دارند که هر کدام بخشی از عظمت ادبیات فارسی را ساخته‌اند؛ شاعرانی که شاید کمتر شناخته شده‌اند، اما ارزش ادبی و تاریخی آنان انکارشدنی نیست.
خراسان جنوبی یکی از همین سرزمین‌هاست؛ استانی که نباید تنها با کویر، قنات، زعفران، زرشک و مردمان نجیب و سخت‌کوشش شناخته شود. این منطقه بخشی از خراسان بزرگ تاریخی است؛ سرزمینی که قرن‌ها یکی از مهمترین مراکز علم، فرهنگ، عرفان و ادب فارسی بوده است.
در دل همین جغرافیا، حکیم نزاری قهستانی برخاست؛ شاعری که نامش در تاریخ ادبیات فارسی ثبت شده و یکی از چهره‌های مهم شعر قرن هفتم هجری به شمار می‌رود. نزاری قهستانی از دل قهستان تاریخی برخاست؛ سرزمینی که امروز بخش‌هایی از آن در خراسان جنوبی قرار دارد. او در دوره‌ای زندگی می‌کرد که ایران با تحولات بزرگ سیاسی و اجتماعی روبه‌رو بود، اما در میان این آشفتگی‌ها، شعر را به زبان اندیشه و تأمل تبدیل کرد.
شعر نزاری تنها مجموعه‌ای از واژه‌های زیبا نیست؛ بازتاب نگاه یک انسان اندیشمند به جهان، جامعه و زندگی است. او درباره انسان، اخلاق، عشق، خرد و حقیقت سخن گفت و تلاش کرد با زبان شعر، پرسش‌های عمیق زمانه خود را بیان کند. اما شاید یکی از پرسش‌های جدی امروز این باشد که چرا نام شاعرانی مانند نزاری قهستانی برای بسیاری از مردم کمتر شناخته شده است؟
چرا وقتی از ظرفیت‌های فرهنگی خراسان جنوبی سخن می‌گوییم، بیشتر نگاه‌ها به جاذبه‌های تاریخی و طبیعی معطوف می‌شود، اما کمتر از سرمایه‌های ادبی و انسانی این سرزمین حرف می‌زنیم؟ واقعیت این است که هویت یک استان تنها با داشته‌های اقتصادی و طبیعی ساخته نمی‌شود؛ فرهنگ، تاریخ و مفاخر انسانی نیز بخشی از سرمایه‌های یک جامعه هستند. استان‌هایی که توانسته‌اند بزرگان خود را معرفی کنند، در ساختن تصویر فرهنگی خود نیز موفق‌تر بوده‌اند.
معرفی نزاری قهستانی، به معنای مقایسه او با حافظ نیست. حافظ جایگاهی جهانی و یگانه در غزل فارسی دارد و نامش در ادبیات جهان ماندگار شده است. اما شناخت نزاری یعنی شناخت بخشی از تاریخ فرهنگی خودمان؛ یعنی پذیرفتن اینکه در کنار نام‌های مشهور، صداهای ارزشمند دیگری نیز وجود داشته‌اند که باید شنیده شوند.
روز حافظ می‌تواند فرصتی برای خراسان جنوبی باشد تا دوباره به میراث فرهنگی خود نگاه کند؛ به شاعرانی که از همین خاک برخاسته‌اند و بخشی از هویت این سرزمین را ساخته‌اند. شاید امروز بیش از هر زمان دیگری نیاز داریم که گذشته فرهنگی خود را فقط در کتاب‌ها نگه نداریم، بلکه آن را برای نسل جدید روایت کنیم؛ در مدارس، دانشگاه‌ها، رسانه‌ها و فضای مجازی.
زیرا جامعه‌ای که بزرگان خود را بشناسد، بهتر می‌تواند آینده خود را بسازد. حافظ در شیراز، نزاری در قهستان؛ دو نام از دو نقطه ایران که یک حقیقت را یادآوری می‌کنند: شعر و فرهنگ، مرز نمی‌شناسند؛ اما اگر روایت نشوند، ممکن است در گذر زمان کمتر دیده شوند. روز حافظ، فرصتی است برای خواندن دوباره شعر فارسی؛ اما در کنار آن، فرصتی است برای دیدن دوباره گنجینه‌هایی که شاید سال‌ها در سایه مانده‌اند.
از شیراز تا قهستان، از حافظ تا نزاری؛ داستان فرهنگ ایران، داستان صداهایی است که هر کدام بخشی از این میراث بزرگ را ساخته‌اند.
نسرین کاری: خبرنگار و فعال اجتماعی خراسان جنوبی